ბაქო–სუფსის ნავთობსადენი უკვე წლებია წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ენერგეტიკულ მარშრუტს, რომელიც სამხრეთ კავკასიას გლობალურ ენერგობაზართან აკავშირებს. SOCAR-ის მონაცემებით, 1999 წლიდან დღემდე ამ მილსადენით ჯამში დაახლოებით 738 მილიონი ბარელი ნავთობია გადატანილი, რაც ხაზს უსვამს მის გრძელვადიან ეკონომიკურ და სტრატეგიულ მნიშვნელობას.
მილსადენი, რომელიც ბაქოდან იწყება და საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე — სუფსის ტერმინალამდე აღწევს, ერთ-ერთი პირველი დასავლეთის მიმართულებით ენერგომარშრუტი იყო, რომელმაც აზერბაიჯანულ ნავთობს საერთაშორისო ბაზრებზე გასვლის შესაძლებლობა მისცა. სწორედ ამ პროექტით დაიწყო რეგიონში დასავლური ენერგოკორიდორის ფორმირება.
ამ მოცულობის უკეთ გასაგებად, შესაძლებელია მისი ეკონომიკურ ჭრილში გადაყვანაც. თუ საშუალო ფასად ავიღებთ დაახლოებით 70 დოლარს ერთ ბარელზე (გრძელვადიანი დაბალანსებული საშუალო შეფასება), 738 მილიონი ბარელი ნავთობის საერთო საბაზრო ღირებულება 50 მილიარდ დოლარს აჭარბებს. თუმცა საქართველოს პირდაპირი სარგებელი ამ თანხისგან არ მოდის — ქვეყანა იღებს ტრანზიტის საფასურს, რომელიც ინდუსტრიული შეფასებით საშუალოდ 2–3 დოლარის ფარგლებში მერყეობს ერთ ბარელზე. ამ გათვლით, 1999 წლიდან დღემდე საქართველოს ჯამურმა შემოსავალმა შესაძლოა დაახლოებით 1.5–2 მილიარდ დოლარს მიაღწიოს.
წლიურ ჭრილში ეს ნიშნავს საშუალოდ 60–70 მილიონ დოლარს, რაც ლარში დაახლოებით 180–200 მილიონს უტოლდება. მაკროეკონომიკური თვალსაზრისით ეს შედარებით მცირე მოცულობაა — ქვეყნის ბიუჯეტთან შედარებით 1%-ზეც ნაკლები — თუმცა მისი მნიშვნელობა მხოლოდ პირდაპირ ფინანსურ სარგებელში არ იზომება.
მიუხედავად იმისა, რომ მილსადენი აზერბაიჯანული ნავთობის ექსპორტს ემსახურება, მისი ერთ-ერთი მთავარი ეფექტი საქართველოსთვის არის სატრანზიტო ჰაბის ფუნქცია, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ შემოსავალს, არამედ ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და გეოპოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდას. ბაქო–სუფსის მარშრუტი დაახლოებით 830 კილომეტრიან სისტემას წარმოადგენს, რომლის მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოს ტერიტორიაზე გადის და სუფსის ტერმინალით სრულდება, საიდანაც ნავთობი შავი ზღვით საერთაშორისო ბაზრებზე მიემართება.
ეს მილსადენი ასევე უფრო ფართო ენერგეტიკული არქიტექტურის ნაწილია, რომელმაც საფუძველი დაუდო სხვა მასშტაბურ პროექტებს, მათ შორის ბაქო–თბილისი–ჯეიჰანის ნავთობსადენს. სწორედ ამ ქსელმა აქცია საქართველო ენერგეტიკული დერეფნის მნიშვნელოვან ნაწილად.
თუმცა ბოლო წლებში რეალობა შეიცვალა — მილსადენის დატვირთვა შემცირებულია და ძირითადი ნაკადები სხვა ინფრასტრუქტურებზე გადადის. ეს უკვე აჩენს უფრო სერიოზულ კითხვას: რამდენად მდგრადია საქართველოს როლი ენერგეტიკულ ტრანზიტში და რამდენად შეუძლია ქვეყანას ამ პოზიციის შენარჩუნება ახალ ენერგეტიკულ რეალობაში.
საბოლოოდ, ბაქო–სუფსის მილსადენი არის მაგალითი იმისა, როგორ შეიძლება ინფრასტრუქტურულმა პროექტმა ქვეყანა აქციოს გეოპოლიტიკურ მოთამაშედ. თუმცა დღეს მთავარი საკითხი უკვე არა მხოლოდ მოცულობებია, არამედ ეფექტიანობა — რამდენად შეძლებს საქართველო ამ როლის შენარჩუნებას მაშინ, როცა ენერგეტიკული ბაზარი იცვლება და კონკურენცია იზრდება.
📌 წყაროები:
- https://report.az/en/energy/nearly-740m-barrels-of-oil-transported-via-baku-supsa-pipeline/
- https://www.trend.az/business/energy/4175850.html
- https://en.elchi.az/2026/04/17/the-volume-of-oil-transported-via-the-baku-supsa-pipeline-to-date-has-been-announced/
