საფრანგეთში ხანგრძლივმა სიცხემ და მდინარეებში წყლის დეფიციტმა ბირთვული ელექტროსადგურების მუშაობა შეზღუდა. პრობლემა აჩვენებს, რომ დაბალნახშირბადიანი და სტაბილური ელექტროენერგიის ერთ-ერთი მთავარი წყაროც დამოკიდებულია კლიმატურ პირობებზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სადგური რეაქტორების გასაგრილებლად მდინარის წყალს იყენებს.
13 ივლისს, დილის საათებში, საფრანგეთის რვა ბირთვულ რეაქტორზე გამომუშავება საერთო ჯამში 6.3 გიგავატით იყო შემცირებული. ეს იმ მომენტში ქვეყნის ელექტროენერგიის მოთხოვნის დაახლოებით 14 პროცენტს შეადგენდა. შეზღუდვა შეეხო Saint-Alban-ის ორ, Bugey-ის სამ, Blayais-ის ორ და Golfech-ის ერთ რეაქტორს. მიზეზი ძირითადად მდინარეების მაღალი ტემპერატურა იყო.
ივლისის შუა რიცხვებისთვის სიცხესა და გვალვასთან დაკავშირებული პრობლემების გამო საფრანგეთში დაახლოებით 7.4 გიგავატი ბირთვული სიმძლავრე იყო მიუწვდომელი. Golfech 2-ის რეაქტორის სრული გაჩერება 25 ივლისამდე იყო მოსალოდნელი. Chooz-ის სადგურზე კი დაახლოებით 2.5 გიგავატის სიმძლავრე გამოირთო მდინარე მაასში წყლის დაბალი დონის გამო.
რატომ სჭირდება ატომურ სადგურს მდინარის წყალი
ბირთვულ რეაქტორში წარმოქმნილი სითბო ორთქლის მისაღებად გამოიყენება, ორთქლი კი ტურბინას ამუშავებს და ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს. პროცესის გასაგრძელებლად გამოყენებული ორთქლი კვლავ წყლად უნდა გარდაიქმნას. ამისთვის სადგურს ძლიერი გაგრილების სისტემა სჭირდება.
საფრანგეთის ბევრი ატომური ელექტროსადგური მდინარეებთან არის აშენებული და გაგრილების წყალს სწორედ იქიდან იღებს. წყალი რეაქტორის რადიოაქტიურ ნაწილთან უშუალო კონტაქტში არ შედის, თუმცა ტურბინის ციკლიდან მიღებულ სითბოს ითვისებს და გარემოში შედარებით მაღალი ტემპერატურით ბრუნდება.
პრობლემა მაშინ ჩნდება, როდესაც მდინარის წყალი უკვე ზედმეტად თბილია. სადგურიდან დამატებით გაცხელებული წყლის ჩაშვებამ შეიძლება წყალში ჟანგბადის დონე შეამციროს და თევზებსა და სხვა წყლის ორგანიზმებს საფრთხე შეუქმნას. ამის გამო საფრანგეთში თითოეული სადგურისთვის განსაზღვრულია წყლის აღებისა და ჩაშვების ტემპერატურული ლიმიტები.
Golfech-ის სადგური მდინარე გარონაზე მდებარეობს და ორი 1 300 მეგავატიანი რეაქტორი აქვს. EDF ვალდებულია გამომუშავება შეზღუდოს, თუ სადგურის ქვემოთ მდინარის საშუალო დღიური ტემპერატურა 28 გრადუსს გადააჭარბებს. 2026 წლის ზაფხულში სწორედ ამ ზღვართან მიახლოებამ გამოიწვია გამომუშავების შემცირება და რეაქტორის დროებითი გაჩერება.
Chooz-ის შემთხვევაში მთავარი პრობლემა მხოლოდ წყლის ტემპერატურა არ ყოფილა. მდინარე მაასში წყლის ნაკადი იმდენად შემცირდა, რომ სადგურის მუშაობაზე გავლენა იქონია საფრანგეთსა და ბელგიას შორის მოქმედმა წყლის განაწილების შეთანხმებამაც. EDF-მ გამომუშავების შეზღუდვის შესახებ გაფრთხილება 11 ივლისიდან გამოაცხადა.
გავლენა ელექტროენერგიის ბაზარზე
საფრანგეთისთვის ბირთვული სადგურების შეზღუდვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ატომური ენერგია ქვეყნის ელექტროენერგიის წარმოების უდიდესი წყაროა. 2025 წელს საფრანგეთში 373 ტერავატსაათი ბირთვული ელექტროენერგია გამომუშავდა. ბირთვულმა და განახლებადმა წყაროებმა ერთად ქვეყნის წარმოების 95.2 პროცენტი უზრუნველყო.
ივნისის სიცხის ტალღის დროს ბირთვული გამომუშავება ერთ ეტაპზე 4.1 გიგავატით შემცირდა. ამავე პერიოდში საფრანგეთის ელექტროენერგიის ექსპორტი, რომელიც წინა კვირაში 10-დან 12 გიგავატამდე იყო, დაახლოებით 3 გიგავატამდე დაეცა. საფრანგეთსა და გერმანიაში საბითუმო ელექტროენერგიის ფასები 2025 წლის იანვრის შემდეგ უმაღლეს ნიშნულამდე გაიზარდა.
სიცხის დროს ენერგოსისტემაზე ერთდროულად რამდენიმე ფაქტორი მოქმედებს. მოსახლეობა და ბიზნესი კონდიცირებისთვის მეტ ელექტროენერგიას მოიხმარს, ხოლო ბირთვული და ჰიდროელექტროსადგურების გამომუშავება შეიძლება შემცირდეს. თუ ქარის სადგურების გამომუშავებაც დაბალია, სისტემას დეფიციტის დასაფარად გაზზე მომუშავე სადგურების ჩართვა ან მეზობელი ქვეყნებიდან ელექტროენერგიის შეძენა სჭირდება.
ეს ზრდის საბითუმო ფასს და შეიძლება საფრანგეთის, როგორც ელექტროენერგიის მსხვილი ექსპორტიორის, შესაძლებლობაც შეამციროს. გავლენა მხოლოდ საფრანგეთზე არ ვრცელდება, რადგან ევროპის ქვეყნების ენერგოსისტემები ერთმანეთთან არის დაკავშირებული.
ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ბირთვული ენერგია კლიმატისადმი არამდგრადია
ერთი ზაფხულის შეზღუდვები არ ნიშნავს, რომ ბირთვული ენერგია კლიმატის ცვლილების პირობებში არასაიმედო წყაროა. OECD-ის ბირთვული ენერგიის სააგენტოს შეფასებით, ატომური სადგურები, მთლიანობაში, საკმაოდ მდგრად ინფრასტრუქტურად ითვლება და ექსტრემალური ამინდის დროს ენერგოსისტემისთვის მნიშვნელოვან რესურსს წარმოადგენს.
ამასთან, მდინარის წყლის პირდაპირ გამოყენებაზე დამოკიდებული სადგურები სიცხისა და გვალვის მიმართ უფრო მოწყვლადია, ვიდრე დახურული გაგრილების სისტემების მქონე ობიექტები. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს მიხედვით, წყლის დახურულ ციკლში გამოყენება თბო და ატომურ სადგურებს მაღალი ტემპერატურის მიმართ უფრო მდგრადს ხდის, თუმცა ასეთი სისტემების მოწყობა დამატებით ინვესტიციებს და სივრცეს მოითხოვს.
კლიმატური ადაპტაციის სხვა შესაძლო ზომებია უფრო ეფექტიანი სითბოს გადამცვლელების დაყენება, წყლის აღების სისტემების მოდერნიზაცია, წყლის ალტერნატიული წყაროების შექმნა და ახალი რეაქტორების მშენებლობისას მომავალი კლიმატური პირობების გათვალისწინება. OECD-ის ბირთვული ენერგიის სააგენტო აღნიშნავს, რომ მოქმედი სადგურების ნაწილს კლიმატის მიმართ მდგრადობის გასაზრდელად ტექნიკური განახლება შეიძლება დასჭირდეს.
მთავარი რისკი მოთხოვნისა და მიწოდების ერთდროული ცვლილებაა
კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ენერგეტიკული რისკის მთავარი თავისებურება ის არის, რომ სიცხე მოთხოვნას ზრდის მაშინ, როდესაც ელექტროენერგიის გარკვეული წყაროების შესაძლებლობას ამცირებს.
საფრანგეთის მაგალითი აჩვენებს, რომ ენერგეტიკული დაგეგმვა მხოლოდ გამომუშავების დადგმულ სიმძლავრეს ვერ დაეყრდნობა. აუცილებელია იმის შეფასებაც, რამდენად შეძლებს ეს სიმძლავრე მუშაობას გვალვის, ცხელი მდინარეების, დაბალი წყლის ნაკადისა და მზარდი მოთხოვნის პირობებში.
2026 წლის სიცხით გამოწვეული შეზღუდვები საფრანგეთის წლიურ ბირთვულ წარმოებას, სავარაუდოდ, მთლიანად ვერ შეცვლის. EDF 2026 წლისთვის კვლავ 350-დან 370 ტერავატსაათამდე ბირთვულ გამომუშავებას პროგნოზირებს. მიუხედავად ამისა, ზაფხულის მოვლენები აჩვენებს, რომ კლიმატური ადაპტაცია უკვე არა მხოლოდ გარემოს დაცვის, არამედ ენერგოუსაფრთხოებისა და ელექტროენერგიის ფასის საკითხიცაა.
წყაროები:
https://www.reuters.com/business/energy/more-french-nuclear-offline-heatwave-persists-2026-07-13/
https://www.reuters.com/business/energy/europes-heatwave-curbs-french-nuclear-plants-2026-06-24/
https://www.edf.fr/centrale-nucleaire-golfech
https://analysesetdonnees.rte-france.com/en/annual-review-2025/generation
https://www.iea.org/reports/power-systems-in-transition/climate-resilience
