საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა 2026 წლის იანვარ-სექტემბერში სავალუტო ბაზარზე 3.37 მილიარდი აშშ დოლარის წმინდა შესყიდვა განახორციელა. მხოლოდ სექტემბერში შესყიდვების მოცულობამ 248.5 მილიონი დოლარი შეადგინა, ხოლო ქვეყნის საერთაშორისო რეზერვებმა თვის ბოლოსთვის 8.17 მილიარდ დოლარს მიაღწია.

ეროვნული ბანკის განმარტებით, სავალუტო ინტერვენციების მიზანი საერთაშორისო რეზერვების შევსებაა და შესყიდვები იმ შემთხვევაში ხორციელდება, როდესაც ბაზარზე ამის შესაძლებლობა არსებობს.

სებ-ის მონაცემებით, უცხოური ვალუტის შესყიდვები განსაკუთრებით გააქტიურდა აპრილიდან. თუ წლის პირველ კვარტალში ინტერვენციების მოცულობა შედარებით მცირე იყო, მაისსა და ივნისში შესყიდვებმა, შესაბამისად, 632.9 და 612.6 მილიონი დოლარი შეადგინა.

2026 წლის პირველი ცხრა თვის განმავლობაში Bmatch პლატფორმაზე განხორციელებული წმინდა სავალუტო ინტერვენციები ასე განაწილდა:

  • იანვარი – 86.6 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა;

  • თებერვალი – 429.3 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა;

  • მარტი – 16.2 მლნ დოლარის წმინდა გაყიდვა;

  • აპრილი – 333.3 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა;

  • მაისი – 632.9 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა;

  • ივნისი – 612.6 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა;

  • ივლისი – 488.2 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა;

  • აგვისტო – 555.6 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა;

  • სექტემბერი – 248.5 მლნ დოლარის წმინდა შესყიდვა.

რეზერვების ზრდას თან ახლავს მონეტარული პოლიტიკის მიმართულებით დამატებითი ოპერაციებიც. სავალუტო ბაზარზე დოლარის შესყიდვისას ეროვნული ბანკი კომერციულ ბანკებს ლარს აწვდის, რაც, სხვა თანაბარ პირობებში, მიმოქცევაში არსებული ეროვნული ვალუტის მოცულობას ზრდის და ინფლაციურ ზეწოლას შეიძლება აძლიერებდეს. ამ ეფექტის შესამცირებლად სებ-მა ე.წ. მონეტარული სტერილიზაციის მექანიზმები გამოიყენა.

არსებული მონაცემებით, მიმდინარე წელს ეროვნულმა ბანკმა ფინანსური სისტემიდან დაახლოებით 1.7 მილიარდი ლარის ჭარბი ლიკვიდობა ამოიღო. ამისთვის რამდენიმე ინსტრუმენტი გამოიყენა: მნიშვნელოვნად შეამცირა კომერციული ბანკებისთვის გაცემული ერთკვირიანი რეფინანსირების სესხების მოცულობა, რომელიც დაახლოებით 4 მილიარდი ლარიდან 250 მილიონ ლარამდე ჩამოვიდა, ხოლო ერთთვიანი სესხები სრულად გაანულა.

ამასთან, ეროვნულმა ბანკმა მეორად ბაზარზე მილიარდ ლარზე მეტი ღირებულების სახაზინო ფასიანი ქაღალდები გაყიდა. შედეგად, თანხა კომერციული ბანკების ანგარიშებიდან სებ-ში დაბრუნდა, ხოლო ფასიანი ქაღალდების მფლობელებს შესაბამის სარგებელს ფინანსთა სამინისტრო უხდის.

ლარის ჭარბი მასის შემცირების კიდევ ერთი ინსტრუმენტი სადეპოზიტო სერტიფიკატებია. სექტემბრის ბოლოსთვის ამ გზით ეროვნულ ბანკს დაახლოებით 570 მილიონი ლარი ჰქონდა მოზიდული, რისთვისაც კომერციულ ბანკებს საპროცენტო სარგებელს უხდის.

თუმცა, რეზერვების ზრდისა და ლარის ლიკვიდობის შემცირების პარალელურად, მონეტარული პოლიტიკის ეფექტიანობა ეკონომისტებს შორის დისკუსიის საგანია. კრიტიკის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი ინფლაციის დონე, რეფინანსირების განაკვეთის უცვლელად შენარჩუნება და ლარის გაცვლითი კურსის დინამიკაა.

ეკონომისტი გიორგი ხიშტოვანი მიიჩნევს, რომ ეროვნული ბანკის მოქმედებები კითხვებს აჩენს, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც ინფლაცია მიზნობრივ მაჩვენებელს მნიშვნელოვნად აღემატება, თუმცა მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთი არ იზრდება.

„ორი რამე აქვს გასაკეთებელი ეროვნულ ბანკს: პირველი, თუ გაქვს ინფლაციის პრობლემა, გაზარდე განაკვეთი. რატომ არ აკეთებს ამას ეროვნული ბანკი? ჩემი ვარაუდით, ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი არ არის მომხრე, რომ განაკვეთი გაიზარდოს და შესაძლოა, ეს იყოს პოლიტიკური დაკვეთა“, – განაცხადა ხიშტოვანმა გადაცემაში „ბიზნესი დღეს“.

მისი შეფასებით, კითხვებს აჩენს ისიც, რომ მილიარდობით დოლარის შესყიდვის მიუხედავად, ლარის გაცვლითი კურსი მნიშვნელოვნად არ გამყარებულა. ხიშტოვანის აზრით, უფრო ძლიერი ლარი იმპორტირებული ინფლაციის შემცირებას შეუწყობდა ხელს, განსაკუთრებით საწვავის ფასების ზრდის პირობებში.

ეკონომისტი ასევე გამოთქვამს ვარაუდს, რომ შედარებით მაღალი ინფლაცია შესაძლოა ხელისუფლების ფისკალურ ინტერესებს ემსახურებოდეს, რადგან ფასების ზრდა საგადასახადო შემოსავლების ნომინალურ მოცულობას ზრდის. მისივე შეფასებით, ლარის შედარებით სუსტი კურსი ექსპორტიორი კომპანიებისთვისაც ხელსაყრელია. ეს მოსაზრებები ეკონომისტის შეფასებებია და არა დადასტურებული ფაქტები.

საკითხის შეფასებისას გასათვალისწინებელია, რომ სავალუტო რეზერვების დაგროვება და ინფლაციის მართვა ეროვნული ბანკის განსხვავებული, თუმცა ურთიერთდაკავშირებული ამოცანებია. რეზერვების ზრდა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ინფლაციური რისკები ავტომატურად მცირდება. ამასთან, სავალუტო ინტერვენციების გავლენა გაცვლით კურსზე დამოკიდებულია არა მხოლოდ შესყიდვების მოცულობაზე, არამედ ბაზარზე დოლარის მიწოდებაზე, მოთხოვნაზე და სხვა მაკროეკონომიკურ ფაქტორებზეც.

საქართველოს ეროვნული ბანკი სავალუტო ბაზარზე განხორციელებული ოპერაციების განახლებულ მონაცემებს 2026 წლის 25 ნოემბერს გამოაქვეყნებს.