პუტინის სტრატეგიული კრიზისი — რუსეთში ომით, ეკონომიკითა და მომავლით უკმაყოფილება იზრდება

1778945400

ბელა გელაშვილი

რუსეთში სულ უფრო ხშირად ისმის კითხვა, რომელიც რამდენიმე წლის წინ თითქმის წარმოუდგენელი იყო — აქვს კი ვლადიმირ პუტინს რეალური გეგმა უკრაინის ომისა და ქვეყნის მომავლისთვის? მიუხედავად იმისა, რომ კრემლი ფრონტზე ნელი წინსვლის დემონსტრირებას აგრძელებს, რუსეთის შიგნით იზრდება პესიმიზმი, ომისგან დაღლა და ეჭვი, რომ სისტემა, რომელიც წლების განმავლობაში სტაბილურობის ილუზიას ქმნიდა, თანდათან თვითდესტრუქციულ ფაზაში გადადის.

ამ განწყობას სულ უფრო ღიად გამოხატავენ არა მხოლოდ ოპოზიციური, არამედ ნაციონალისტური და პროკრემლისტური წრეებიც. რუსი პოლიტიკური ბლოგერი იგორ დიმიტრიევი სოციალურ ქსელში წერს, რომ რუსეთში „ყველა საშინლად დაიღალა“ და რომ „ყველაფერი მხოლოდ ახლა იწყება“. მსგავსი განწყობა განსაკუთრებით თვალშისაცემია იმ ფონზე, როდესაც უკრაინა რუსეთის შიდა ინფრასტრუქტურაზე დარტყმებს აძლიერებს, დრონებით უტევს სამხედრო ობიექტებსა და ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურას, ხოლო თავად რუსეთში იზრდება ეკონომიკური და სოციალური წნეხი.

ბოლო თვეებში რუსულ პოლიტიკურ და ანალიტიკურ სივრცეში სულ უფრო ხშირად ჩნდება შეფასებები, რომ კრემლის სტრატეგია გაურკვეველი გახდა. პოლიტოლოგი ტატიანა სტანოვაია, რომელიც კრემლის შიდა პროცესებს წლებია აკვირდება, აცხადებს, რომ რეჟიმის კულუარებში „მზარდი დაძაბულობა“ იგრძნობა. მისი თქმით, ადრე ბევრი ფიქრობდა, რომ პუტინს ჰქონდა გარკვეული გეგმა, თუნდაც მხოლოდ ომის გაჭიანურების ფორმით, თუმცა ახლა იზრდება ეჭვი, არსებობს თუ არა საერთოდ რაიმე გრძელვადიანი სტრატეგია. სტანოვაიას შეფასებით, კრემლის შიგნით უკვე არსებობს შიში, რომ მიმდინარე პროცესები ზოგიერთი პოლიტიკური და ეკონომიკური ჯგუფისთვის შესაძლოა „ფიზიკური ან პოლიტიკური განადგურებით“ დასრულდეს.

პუტინი თანდათან თავად აღმოჩნდა იმ სტრატეგიის მსხვერპლი, რომელსაც წლების განმავლობაში იყენებდა. მისი მთავარი გათვლა იყო, რომ დასავლეთი ადრე თუ გვიან დაიღლებოდა უკრაინის მხარდაჭერით, ეკონომიკური ხარჯებითა და პოლიტიკური დაძაბულობით. თუმცა ახლა თავად რუსეთი აღმოჩნდა გაჭიანურებული ომის, ფინანსური ტვირთისა და სოციალური დაღლილობის პირობებში. დასავლური კვლევითი ორგანიზაციები და ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ რუსეთის ეკონომიკა ფორმალურად კვლავ ინარჩუნებს ზრდის გარკვეულ მაჩვენებლებს სამხედრო ინდუსტრიის ხარჯზე, თუმცა სამოქალაქო სექტორებში იზრდება ინფლაცია, სამუშაო ძალის დეფიციტი და ფინანსური ზეწოლა რეგიონებზე.

ომის კვლევის ამერიკული ინსტიტუტის (ISW) ბოლო შეფასებით, ოთხ წელზე მეტი ხნის ომის შემდეგ რუსეთში ომის პირდაპირი და ირიბი შედეგები უკვე მოსახლეობის მნიშვნელოვან ნაწილზე აისახება. მსხვერპლის რაოდენობა იზრდება, მობილიზაციის შიში კვლავ ძლიერია, ხოლო კრემლი ინტერნეტსა და ინფორმაციის კონტროლს კიდევ უფრო ამკაცრებს. ISW მიუთითებს, რომ ულტრანაციონალისტი სამხედრო ბლოგერებიც კი, რომლებიც წლების განმავლობაში პუტინის ერთ-ერთი ყველაზე ერთგული მხარდამჭერები იყვნენ, ახლა სულ უფრო ხშირად აკრიტიკებენ კრემლს ომის სტრატეგიისა და შედეგების გამო.

განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო პოლიტოლოგ ვლადიმერ პასტუხოვის შეფასებამაც, რომელმაც მიმდინარე ვითარებას „ნამდვილი რუსული რულეტი“ უწოდა. მისი თქმით, როგორც პუტინისთვის, ისე დონალდ ტრამპისთვის სულ უფრო რთული ხდება „შეზღუდული ომის“ შენარჩუნება — ანუ ისეთი კონფლიქტის, სადაც მხარეები სრულმასშტაბიან ესკალაციას ერიდებიან, მაგრამ სტრატეგიულ მიზნებს მაინც ვერ აღწევენ. პასტუხოვის შეფასებით, პარადოქსულია, რომ შედარებით სუსტი ქვეყნები — უკრაინა და ირანი — ამ ეტაპზე უფრო მოქნილ და გამძლე მოთამაშეებად ჩანან, ვიდრე მათზე ბევრად ძლიერი სახელმწიფოები.

რუსეთში ომისგან ფსიქოლოგიური და სოციალური დაღლილობაც სულ უფრო აშკარა ხდება. კრემლის ადმინისტრაციასთან დაკავშირებული ავტორები უკვე ღიად საუბრობენ „მომავლის ხედვის დაკარგვაზე“, პესიმიზმზე და იმაზე, რომ საზოგადოებაში ქრება განვითარების, პროგრესისა და სტაბილურობის განცდა. ერთ-ერთმა ანონიმურმა რუსმა პოლიტიკურმა ბლოგერმა მიმდინარე ვითარება ასე შეაფასა: „საწყისი ეიფორია გაქრა, ყველა დაიღალა და ცხოვრება მონოტორული და ერთფეროვანი გახდა“.

ბიზნესისა და გლობალური ეკონომიკისთვის ეს პროცესები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. რუსეთის ეკონომიკა სულ უფრო მეტად ხდება სამხედრო ეკონომიკაზე დამოკიდებული. სახელმწიფო ხარჯების დიდი ნაწილი თავდაცვას, იარაღის წარმოებასა და უსაფრთხოების სექტორს მიემართება, რაც სამოქალაქო ეკონომიკის განვითარებას ზღუდავს. ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ თუ ომი კიდევ წლები გაგრძელდება, რუსეთი შესაძლოა აღმოჩნდეს სტაგნაციის, იზოლაციისა და მზარდი ტექნოლოგიური ჩამორჩენის პირობებში.

ექსპერტები ასევე ფიქრობენ, რომ კრემლისთვის მთავარი გამოწვევა ახლა მხოლოდ სამხედრო ფრონტი აღარ არის. თანდათან იზრდება პოლიტიკური, სოციალური და ეკონომიკური წნეხი ქვეყნის შიგნითაც. მათი შეფასებით, ყველაზე სახიფათო სწორედ გაურკვევლობაა — არ ჩანს მკაფიო გამარჯვების პერსპექტივა, მაგრამ არც ომის დასრულების რეალისტური სცენარი იკვეთება.

სპეციალისტების აზრით, სწორედ ამიტომ ჩნდება რუსეთში სულ უფრო ხშირად სიტყვები „დაღლა“, „სტაგნაცია“ და „რუსული რულეტი“. ეს უკვე მხოლოდ სამხედრო კამპანიის შეფასება აღარ არის — ეს არის ქვეყნის მომავლის, ეკონომიკისა და პოლიტიკური სისტემის მიმართ მზარდი შიში.