ისლანდია შესაძლოა ევროპის პოლიტიკური და ეკონომიკური დღის წესრიგის ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცეს. 29 აგვისტოს დაგეგმილი რეფერენდუმი, რომელიც ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებების განახლების საკითხს ეხება, უკვე განიხილება არა მხოლოდ ჩრდილოეთის კუნძულოვანი სახელმწიფოს შიდა პოლიტიკურ პროცესად, არამედ ევროკავშირის გაფართოების, უსაფრთხოების და ეკონომიკური მომავლის მნიშვნელოვან სიგნალად.

ირლანდიის ხელისუფლებამ უკვე განაცხადა, რომ თუ ისლანდიის მოსახლეობა ევროკავშირთან მოლაპარაკებების განახლების სასარგებლოდ მისცემს ხმას, ეს დუბლინისთვისაც „მნიშვნელოვანი მომენტი“ იქნება. ირლანდიის ევროპულ საქმეთა მინისტრმა, ტომას ბირნმა აღნიშნა, რომ პროცესს სიმბოლური დატვირთვაც აქვს — თავის დროზე, სწორედ ირლანდიის თავმჯდომარეობის პერიოდში დაიწყო და შემდეგ შეჩერდა ისლანდიის ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესი.

ისლანდიამ ევროკავშირში გაწევრიანების ოფიციალური განაცხადი 2009 წელს, გლობალური ფინანსური კრიზისის შემდეგ შეიტანა. მაშინ ქვეყანა მძიმე საბანკო კოლაფსის შედეგებს ებრძოდა და ევროკავშირთან დაახლოება ეკონომიკური სტაბილურობის ერთ-ერთ გზად განიხილებოდა. თუმცა 2015 წელს, ახალი მთავრობის პირობებში, რეიკიავიკმა პროცესი შეაჩერა, რადგან საზოგადოებაში გაიზარდა შიში, რომ ევროკავშირში სრულფასოვანი წევრობა ქვეყნის ეკონომიკურ და პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას შეზღუდავდა — განსაკუთრებით თევზჭერის, ბუნებრივი რესურსებისა და ეროვნული სუვერენიტეტის საკითხებში.

ახლა კი გეოპოლიტიკური რეალობა მნიშვნელოვნად შეიცვალა. უკრაინის ომმა, ჩრდილოეთ ევროპის უსაფრთხოების გარემოს ცვლილებამ და NATO-ს გაფართოებამ სკანდინავიურ და ჩრდილოეთის ქვეყნებში ევროკავშირთან დაახლოების განწყობა გააძლიერა. ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ისლანდიის რეფერენდუმი მხოლოდ ეკონომიკურ არჩევანს აღარ ეხება — ის უსაფრთხოების, ენერგეტიკისა და გეოპოლიტიკური კურსის საკითხიც გახდა.

ისლანდიას უკვე აქვს მჭიდრო ეკონომიკური კავშირები ევროკავშირთან. ქვეყანა ევროპის ეკონომიკური ზონის წევრია და შენგენის სივრცეშიც მონაწილეობს, რაც ნიშნავს, რომ რეიკიავიკი ფაქტობრივად უკვე ინტეგრირებულია ევროპული ბაზრის მნიშვნელოვან ნაწილში. ევროკავშირი ისლანდიის უმსხვილესი სავაჭრო პარტნიორია, ხოლო ქვეყნის ეკონომიკის ძირითადი სექტორები — თევზჭერა, განახლებადი ენერგეტიკა, ტურიზმი და ტექნოლოგიები — მნიშვნელოვნად არის დაკავშირებული ევროპულ ბაზრებთან.

თუმცა მთავარი ეკონომიკური დებატები ისევ ბუნებრივ რესურსებს უკავშირდება. ისლანდიაში არსებობს შიში, რომ ევროკავშირში სრულფასოვანმა წევრობამ შესაძლოა ბრიუსელს ქვეყნის თევზჭერის პოლიტიკაზე უფრო დიდი გავლენა მისცეს. მეთევზეობის ინდუსტრია ისლანდიის ეკონომიკისა და ექსპორტის ერთ-ერთი მთავარი საყრდენია, ამიტომ ევროკავშირის საერთო მეთევზეობის პოლიტიკა საზოგადოებაში ყველაზე სენსიტიურ თემად რჩება.

მეორე მხრივ, ეკონომისტები მიუთითებენ, რომ ევროკავშირში ინტეგრაცია ისლანდიას უფრო სტაბილურ საინვესტიციო გარემოს, ფინანსურ უსაფრთხოებასა და გეოპოლიტიკურ დაცვას შესთავაზებს. Bloomberg-ისა და Reuters-ის ანალიტიკური შეფასებებით, ევროკავშირთან დაახლოება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შეიძლება გახდეს ჩრდილოეთ ატლანტიკაში მზარდი გეოპოლიტიკური კონკურენციის ფონზე, სადაც რუსეთი, აშშ და NATO აქტიურად ზრდიან სტრატეგიულ აქტივობას.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ენერგეტიკასაც. ისლანდია მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ენერგოდამოუკიდებელ ქვეყნად ითვლება — მისი ენერგიის უდიდესი ნაწილი გეოთერმულ და ჰიდრო რესურსებზე მოდის. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ევროკავშირისთვის ასეთი მოდელი განსაკუთრებით მიმზიდველია მწვანე ტრანზიციისა და ენერგეტიკული უსაფრთხოების პირობებში.

რეფერენდუმის დისკუსიებში კულტურული და ენობრივი საკითხებიც აქტიურად ფიგურირებს. ისლანდიაში ნაწილი შიშობს, რომ ევროკავშირში გაწევრიანებამ შესაძლოა ეროვნული იდენტობა დააზიანოს. სწორედ ამ კონტექსტში ირლანდიის მინისტრმა ტომას ბირნმა განაცხადა, რომ ევროკავშირში წევრობამ ირლანდიურ ენას „ახალი სიცოცხლე შესძინა“ და მსგავსი პროცესი შესაძლოა ისლანდიურთანაც მოხდეს.

ანალიტიკოსები და საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტები ფიქრობენ, რომ ისლანდიის რეფერენდუმი შესაძლოა ევროპის ჩრდილოეთში ახალი პოლიტიკური ტენდენციის ნაწილი გახდეს. მათი შეფასებით, უკრაინის ომის შემდეგ ევროპაში მნიშვნელოვნად გაიზარდა იმ ქვეყნების რაოდენობა, რომლებიც უსაფრთხოების, ეკონომიკური და ენერგეტიკული სტაბილურობის მიზნით ევროკავშირთან უფრო ღრმა ინტეგრაციას განიხილავენ.

სპეციალისტების აზრით, თუ ისლანდია საბოლოოდ ევროკავშირში გაწევრიანების გზას დაადგება, ეს არა მხოლოდ ჩრდილოეთის რეგიონის, არამედ მთელი ევროპის ეკონომიკურ და გეოპოლიტიკურ ბალანსზე მოახდენს გავლენას. მათი თქმით, ეს იქნება კიდევ ერთი სიგნალი, რომ გლობალური კრიზისებისა და უსაფრთხოების მზარდი რისკების ეპოქაში პატარა სახელმწიფოებიც უფრო ფართო ეკონომიკურ და პოლიტიკურ გაერთიანებებს ეძებენ.

წყაროები: