შეიძლება ერთი ნაბიჯით კიდევ უფრო ახლოს მივედით ყველაზე მაცდურ კოსმოსურ კითხვაზე პასუხთან — ვართ თუ არა მარტონი სამყაროში?
ჩვენი რობოტული მკვლევრები მარსზე სიცოცხლის ნიშნებს 1970-იანი წლებიდან ეძებენ, როცა პროგრამა „ვიკინგის“ ზონდებმა ის შეიძლება იპოვეს კიდეც.
2021 წლიდან, NASA-ს ბოლო მავალი „პერსევერანსი“ უძველესი, დამშრალი ტბის ფსკერზე, ეზეროს კრატერში დახეტიალობს და გზადაგზა საგულდაგულოდ სინჯავს ყველაფერს.
ეზეროს კრატერი მარსზე მეტეორიტული დაცემის შედეგად არის წარმოქმნილი და 3,7 მილიარდი წლის წინ ამოვსებული იყო ვრცელი ტბით, ჩაედინებოდა მდინარე, რომელიც შესართავთან დელტას წარმოქმნიდა. იმ დროს, ჩვენი ამჟამად წითელი, მტვრიანი მეზობელი დედამიწის მსგავსად ცისფერი, წყლიანი პლანეტა უნდა ყოფილიყო.
მიჩნეულია, რომ ეს ტბა მრავალი მილიონი წლის განმავლობაში არსებობდა, რაც პოტენციურად საკმარისი დრო იყო მრავალი მოლეკულისთვის, მათ შორის მარსის მდიდარი წიაღიდან მაგმასთან ერთად ამოსულებისთვის — რომ სიცოცხლის ქიმიური წინამორბედები წარმოექმნათ.
ახალ კვლევაში მეცნიერებმა აღწერეს, როგორ გამოიყენეს „პერსევერანსის“ ინსტრუმენტი SHERLOC-ი ეზეროს კრატერის ქანებში ნაპოვნი ნახშირბადის დამაინტრიგებელი კომპლექსური მოლეკულების შესასწავლად.
ის, რაც მათ იპოვეს, უბრალოდ საოცარია.
„მარსის „ჩეიავა-ფოლსის“ მტვრისგან მოსუფთავებულ ქანებში მაკრომოლეკულური ნახშირბადის აღმოჩენა წარმოადგენს მარსის ზედაპირზე ორგანული მასალის ყველაზე ზედა ქანებში დაფიქსირების პირველ შემთხვევას“, — ამბობს NASA-ს ასტრობიოლოგი კაილ უკერტი.
მისი განცხადებით, აღმოჩენა მიუთითებს, რომ ეს ორგანული მასალები შეიძლება შედარებით ბოლო დროსაა მოშიშვლებული ან შესაძლოა მინერალები იცავდა ფოტოდამცავი თვისებებით.
ეს მაკრომოლეკულური ნახშირბადი (MMC) მკვლევრებმა ორ სხვადასხვა ქანში დააფიქსირეს მდინარის არხში, რომელიც ეზეროს კრატერის დასავლეთ დელტას კვებავდა (ბრაით-ენჯელის ტოტი ნერეტა ვალისში).
ერთ-ერთი ეს ქანი იყო ჩეიავა-ფოლსის თიხის ქვა (არგილიტი), რომელიც ლეოპარდის მსგავსადაა დაწინწკლული ლაქებით და მეცნიერებს შორის დებატები წარმოშვა ამ ლაქების შესაძლო ბიოლოგიური წარმოშობის თაობაზე.
მაკრომოლეკულური ნახშირბადი (MMC) ავსებს ქანებში არსებულ სხვა საინტერესო ნაერთებს, მათ შორის კარბონატებს, სულფატებსა და ფოსფატებს, რომლებსაც შეუძლიათ უზრუნველყონ სიცოცხლის ჩვენთვის ცნობილი ფორმის საშენი მასალებისთვის გადამწყვეტად მნიშვნელოვანი ინგრედიენტები.
ორგანული მასალების შემცველი თიხის ქვების დაფიქსირება გეილის კრატერიდან (სადაც მავალმა Curiosity-მ ეს მასალები ასევე დააფიქსირა) 3500 კილომეტრის მოშორებით, მიუთითებს, რომ სიცოცხლისთვის საჭირო გარემო პირობები და მასალები მარსზე ფართოდ იყო წარმოდგენილი მილიარდობით წლის წინ.
ამას გარდა, ამ კვლევაში შესწავლილი MMC ზოგადად უფრო კომპლექსური ჩანს, ვიდრე მარსზე ნაპოვნი სხვა ორგანული მოლეკულები, როგორიცაა ჩამბერლანდის ტალახის ქვაში ცოტა ხნის წინ აღმოჩენილი ალკანები.
ამას გარდა, მკვლევრებმა ნიმუშის სპექტრული მახასიათებლები, რომლებიც რამანის სპექტროსკოპიის მეთოდით მიიღეს, შეადარეს სხვა ცნობილი ნაერთებისას, მათ შორის, მეტეორიტულ და დედამიწისეულ ნიმუშებს.
„რამანის სპექტროსკოპიის G-band პარამეტრების გამოყენებით განვსაზღვრეთ, რომ ის ამორფული ნახშირბადია. G-band-ის პიკური პოზიცია და ზოლის სიგანე ნახშირბადის მრავალი ამორფული ტიპის მსგავსია, მათ შორის ბიოტური (ანუ მიკრობული) და აბიოტური (მეტეორიტული და ჰიდროთერმული ქანები) წყაროების“, — ამბობს აშშ-ის პლანეტურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის გეოლოგი ეშლი მერფი.
ეს მსგავსებები ნამდვილად დამაინტრიგებელია. დედამიწაზე, ქვანახშირი, კაჟიანი ფიქალი და მიკრობიალიტები დაკავშირებულია ბიოლოგიურ პროცესებთან.
თუმცა, მერფი აღნიშნავს, რომ გამოყენებული მეთოდებისა და ნიმუშების სპექტრის გადაფარვის გამო, არ შეგვიძლია გამოვიყენოთ G-band-ი SHERLOC-ის მიერ დაფიქსირებული მაკრომოლეკულური ნახშირბადის (MMC) რომელიმე კონკრეტულ წყაროსთან დასაკავშირებლად.
სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მკვლევრებმა არ იციან, საიდან მოდის მარსის მაკრომოლეკულური ნახშირბადი; არც იმას ამბობენ, რომ ისინი აუცილებლად მარსზე სიცოცხლის ნიშანია.
„ორგანული მასალის არსებობა აუცილებლად ბიოლოგიურ პროცესებზე არ მიუთითებს. მავალ პერსევერანსს ბორტზე არ აქვს ინსტრუმენტები, რომლებიც დაადგენდა, ნაერთები ბიოლოგიური პროცესების შედეგადაა წარმოქმნილი თუ არაბიოლოგიური. არ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამ კვლევაში აღწერილი ორგანული ნახშირბადის წარმოქმნაში ბიოლოგიამ შეასრულა როლი“, — ამბობს უკერტი.
მიუხედავად იმისა, რომ ამ კვლევაში აღმოჩენილი მაკრომოლეკულური ნახშირბადი შეუძლებელია დაუკავშირო წარმოქმნის რომელიმე კონკრეტულ მექანიზმს, მკვლევრებს რამდენიმე შესაძლო ვარიანტი აქვთ.
მარსზე ის შეიძლება მოხვდა პლანეტათშორისი მტვრის ან მეტეორიტების მეშვეობით.
მეორე მხრივ, ის შეიძლება ადგილზე წარმოიქმნა ისეთი აბიოტური პროცესებით, როგორიცაა ქანებზე მოქმედი ვულკანური, ელექტროქიმიური ან ჰიდროთერმული ძალები.
რა თქმა უნდა, ეს ასევე ნიშნავს, რომ ამჟამინდელ კვლევას არ შეუძლია გამორიცხოს ყველაზე ამაღელვებელი შესაძლებლობა — ადგილზე მიმდინარე ბიოლოგიური სინთეზი.
ამ საინტერესო ორგანული მასალების წყაროს დადგენა მოითხოვს მაღალმგრძნობიარე ანალიზებს, რომელთა ჩატარებაც მხოლოდ დედამიწაზეა შესაძლებელი; ამიტომ, სასიცოცხლოდ აუცილებელია მარსის ნიმუშების დედამიწაზე ჩამოტანის მისია.
თუკი დადგინდა, რომ სიცოცხლე მზის სისტემაში ორ პლანეტაზე (სულ მცირე) არსებობდა, უდიდესი ხდება შანსი იმისა, რომ ის მთელ სამყაროში საოცრად უხვად იყოს.
თუმცა, ამხელა და ასე მრავალფეროვან სამყაროში, ვინ იცის, რანაირად შეიძლება გამოიყურებოდეს სიცოცხლის ნიშნები სხვაგან.
კვლევა Science Advances-ში გამოქვეყნდა.
მომზადებულია ScienceAlert-ის მიხედვით.
