ქართული თაფლის სექტორის მთავარი პრობლემა დღეს მხოლოდ წარმოების მოცულობა აღარ არის — მთავარი ბარიერი ხარისხის სტაბილურობა და საექსპორტო სტანდარტებთან შესაბამისობაა. სწორედ ამ კონტექსტში გაკეთდა გიორგი ხანიშვილის შეფასებაც, რომ ის თაფლი, რომელსაც ადგილობრივ ბაზარზე ვიხმართ, ხშირ შემთხვევაში იმ მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებს, რომლებიც ექსპორტისთვის არის საჭირო. სამინისტროში ადრეც საუბრობდნენ, რომ დარგის გამოწვევებია მაღალი ხარისხის პროდუქციის წარმოება, კოოპერაცია და საექსპორტო დოკუმენტაციის გამარტივება.
დარგის გამოწვევები რამდენიმე მიმართულებით იკვეთება. ერთია ევროკავშირის სტანდარტებთან შესაბამისობა და კვალიფიციური სპეციალისტების დეფიციტი, რაზეც სამინისტრო და პარტნიორი ორგანიზაციები წლებია საუბრობენ. მეორეა ანტიბიოტიკების კვალი, რომელმაც ბოლო წლებში სექტორს სერიოზული რეპუტაციული ზიანი მიაყენა: 2024 წელს სურსათის ეროვნულმა სააგენტომ 100 ნიმუშიდან ხუთში აკრძალული ნივთიერებების კვალი აღმოაჩინა. მესამე გამოწვევაა სერტიფიცირების, ხარისხის კონტროლისა და ლაბორატორიული უზრუნველყოფის მაღალი ფასი, რაც განსაკუთრებით მცირე მწარმოებლებს აწვებათ. დამატებით, 2026 წლიდან ევროკავშირში გამკაცრდა მოთხოვნა თაფლის ეტიკეტირებაზე, რაც წარმოშობისა და ხარისხის მკაფიო დადასტურებას კიდევ უფრო მნიშვნელოვნად ხდის.
პრობლემა მხოლოდ რეგულაციები არ არის. ბაზარიც ძალიან ფრაგმენტულია: ბევრი მცირე მეფუტკრე ვერ ქმნის ერთგვაროვან, სტაბილურ პარტიას, რომელიც პრემიუმ საექსპორტო ქსელებისთვის არის საჭირო. ამას ემატება ისიც, რომ საქართველოს თაფლი ხშირად უფრო დაბალფასიან სეგმენტებში ხვდება, მაშინ როცა იმპორტირებული, სერტიფიცირებული და ბრენდირებული პროდუქტი ქვეყანაში უფრო მაღალ ფასად იყიდება. ეს მიუთითებს, რომ ქართული თაფლი ხარისხის უნიკალურობით კონკურენტულია, მაგრამ მასშტაბში, სტანდარტიზაციასა და მარკეტინგში ისევ სუსტია.
2026 წლის ამ ეტაპზე სურათი საკმაოდ მოკრძალებულია. საქსტატის მონაცემებზე დაყრდნობით, იანვარ-თებერვალში საქართველოდან ექსპორტზე გავიდა მხოლოდ 0.4 ტონა თაფლი, 17.3 ათასი დოლარის ღირებულებით, რაც წლიურად 20%-იანი კლების ტოლფასია. ამავე პერიოდში ქართული თაფლი სულ ორ ბაზარზე გაიყიდა: არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში — 11.4 ათასი დოლარის, 0.2 ტონა, და ჰონ-კონგში — 5.8 ათასი დოლარის, 0.1 ტონა. ანუ წლის დასაწყისში ექსპორტი არა მხოლოდ მცირეა, არამედ გეოგრაფიულადაც უკიდურესად შეზღუდული.
თუ უფრო ფართო, უახლეს სრულ ჭრილს შევხედავთ, 2025 წლის იანვარ-ნოემბერში საქართველოდან ექსპორტზე გავიდა 45 ტონა ნატურალური თაფლი, 279 ათასი დოლარის ღირებულებით. ძირითადი ბაზრები იყვნენ საფრანგეთი — 21 ტონა და 139 ათასი დოლარი, ერაყი — 3 ტონა და 41 ათასი დოლარი, აზერბაიჯანი — 8 ტონა და 35 ათასი დოლარი, ბულგარეთი — 9 ტონა და 34 ათასი დოლარი, და სომხეთი — 1 ტონა და 13 ათასი დოლარი. ეს აჩვენებს, რომ ქართული თაფლი პერიოდულად აღწევს როგორც ევროკავშირის, ისე ახლო აღმოსავლეთის ბაზრებზე, მაგრამ ექსპორტის მასშტაბი მაინც მცირეა და სტაბილურობა სუსტად გამოიყურება.
იმპორტის მხარესაც საყურადღებო სურათია. უახლესი ხელმისაწვდომი დეტალური მონაცემებით, 2025 წლის იანვარ-ნოემბერში საქართველომ 3.6 ტონა თაფლი შეიძინა, 30 ათასი დოლარის ღირებულებით. მთავარი მომწოდებლები იყვნენ საფრანგეთი — 15 ათასი დოლარი და 1.4 ტონა, ბელარუსი — 8 ათასი დოლარი და 1.4 ტონა, ახალი ზელანდია — 3 ათასი დოლარი, და იტალია — 2 ათასი დოლარი. ეს ნიშნავს, რომ საქართველო ერთდროულად ცდილობს საკუთარი თაფლის გაყიდვას, მაგრამ შიდა ბაზარზე მაინც შემოაქვს შედარებით ძვირადღირებული და ხშირად უფრო სტანდარტიზებული პროდუქტი. 2026 წლის იმპორტის ქვეყნების იგივე დონის გაშლა ამ ეტაპზე საჯაროდ ასე მკაფიოდ არ ჩანს, ამიტომ აქ უახლესი სრული ჭრილი 2025/11 მონაცემებია.
ამ ყველაფრის ფონზე, ქართული თაფლის სექტორის მთავარი ამოცანა აშკარაა: თუ დარგს უნდა მასშტაბური ექსპორტი და არა ეპიზოდური გაყიდვები, მოუწევს ხარისხის კონტროლის გამკაცრება, ანტიბიოტიკების პრობლემის სრულად დახურვა, კოოპერაციის გაძლიერება და ისეთი ბრენდირებული, სანდო პარტიების შექმნა, რომლებიც ერთდროულად დააკმაყოფილებს ევროკავშირს, გალფის ბაზრებს და პრემიუმ საცალო ქსელებს. სხვა შემთხვევაში, ქართული თაფლი დარჩება ნიშურ პროდუქტად მაღალი პოტენციალით, მაგრამ დაბალი რეალიზაციით.
წყაროები:
https://www.bpn.ge/article/151344-ra-taplsac-movixmart-ver-pasuxobs-im-standartebs-rom-is-eksportze-gavides-giorgi-xanishvili/
https://mepa.gov.ge/E/News/Details/21000
https://mepa.gov.ge/En/News/Details/11748
https://georgiatoday.ge/georgian-honey-faces-new-challenges-in-european-market/
https://bm.ge/news/naturaluri-taflis-eqsporti-229-it-gaizarda-sad-vyidulobtvyidit
https://businessinsider.ge/Economic/saqartvelom-ianvar-tebervalshi-17-3-atasis-ghirebulebis-taflis-eqsporti-ganakhortsiela-34481?lng=geo
https://btuai.ge/en/georgias-honey-trade-opportunities-challenges-and-future-strategies/
