დედამიწის ბრუნვის ღერძის 80 სანტიმეტრით გადაადგილების შესახებ გავრცელებული ინფორმაცია ერთი შეხედვით ასტრონომიულ ამბავს ჰგავს, თუმცა რეალურად ის ბევრად უფრო მიწიერი პრობლემის შედეგია. საქმე ეხება მიწისქვეშა წყლების მასობრივ ამოღებას, რომელიც სოფლის მეურნეობის, ურბანული განვითარების, წყლის არასწორი მართვისა და კლიმატური სტრესის გამო უკვე გლობალური ეკონომიკის ერთ-ერთ ყველაზე ძვირადღირებულ გამოწვევად ყალიბდება.

Geophysical Research Letters-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, 1993-2010 წლებში ადამიანებმა მიწისქვეშეთიდან დაახლოებით 2 150 გიგატონა წყალი ამოიღეს. ეს მოცულობა დაახლოებით 2 150 კუბურ კილომეტრ წყალს უდრის. კვლევის ავტორების შეფასებით, ამ მასის ხმელეთიდან ოკეანეებისკენ გადანაწილებამ დედამიწის ბრუნვის პოლუსი დაახლოებით 80 სანტიმეტრით გადაადგილა, ხოლო ზღვის გლობალური დონე დაახლოებით 6.24 მილიმეტრით გაზარდა.

მნიშვნელოვანია ზუსტი განმარტება: ეს არ ნიშნავს, რომ დედამიწა საშიშად „გადაიხარა“ ან სეზონები შეიცვლება. საუბარია ბრუნვის პოლუსის მცირე გადაადგილებაზე, რომელიც მეცნიერებისთვის მკაფიო სიგნალია, რომ ადამიანის ეკონომიკურმა საქმიანობამ პლანეტაზე წყლის მასის განაწილება გაზომვადად შეცვალა.

მთავარი მიზეზი მიწისქვეშა წყლების ინტენსიური მოხმარებაა. წყალი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში წყალშემკრებ ფენებში ინახებოდა, ამოტუმბვის შემდეგ გამოიყენება სარწყავად, სასმელად ან ინდუსტრიულად, საბოლოოდ კი მდინარეების, აორთქლებისა და ოკეანეების ციკლში გადადის. როდესაც ეს პროცესი უფრო სწრაფია, ვიდრე მიწისქვეშა წყლების ბუნებრივი შევსება, იწყება დეფიციტი, მიწის დაწევა, სასოფლო-სამეურნეო ხარჯების ზრდა და ზღვის დონის მატებაში დამატებითი წვლილი.

ეკონომიკური თვალსაზრისით, 2 150 კუბური კილომეტრი წყალი კოლოსალური აქტივია. თუ მისი ჩანაცვლება თანამედროვე წყლის გამტკნარების ან სხვა ტექნოლოგიური გზით დაგვჭირდებოდა და ერთ კუბურ მეტრზე პირობითად 0.5-1.5 დოლარის ღირებულებას ავიღებდით, საუბარი იქნებოდა დაახლოებით 1.1-3.2 ტრილიონი დოლარის მასშტაბის რესურსზე. ეს არ არის პირდაპირი საბაზრო ფასი, არამედ მასშტაბის საჩვენებელი შეფასებაა, რომელიც აჩვენებს, რამდენად დიდი ეკონომიკური ღირებულების წყალს კარგავს მსოფლიო მიწისქვეშა მარაგებიდან.

წყლის ეკონომიკა განსაკუთრებით მწვავეა სოფლის მეურნეობაში. გაეროს 2024 წლის წყლის განვითარების ანგარიშის მიხედვით, მსოფლიოში მტკნარი წყლის მოხმარების დაახლოებით 70 პროცენტი სოფლის მეურნეობაზე მოდის. მიწისქვეშა წყლები კი სარწყავი წყლის დაახლოებით მეოთხედს უზრუნველყოფს და შინამეურნეობებისთვის გამოყენებული მტკნარი წყლის დაახლოებით ნახევარსაც შეადგენს. ეს ნიშნავს, რომ მიწისქვეშა წყლები უხილავი, მაგრამ კრიტიკული ინფრასტრუქტურაა, რომელზეც დგას სასურსათო უსაფრთხოება, ფერმერების შემოსავალი, სასაქონლო ფასები და რეგიონული სტაბილურობა.

როდესაც მიწისქვეშა წყალი იკლებს, პირველი დარტყმა ფერმერზე მოდის. ჭაბურღილი ღრმავდება, ტუმბოსთვის მეტი ენერგიაა საჭირო, იზრდება ელექტროენერგიისა და საწვავის ხარჯი, ძვირდება მორწყვა, მცირდება მოსავლიანობა და საბოლოოდ იმატებს საკვების ფასი. ამ ჯაჭვში წყლის დეფიციტი ინფლაციის ერთ-ერთ ფარულ წყაროდ იქცევა, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, სადაც სოფლის მეურნეობა სარწყავ სისტემებზეა დამოკიდებული.

მსოფლიო ბანკის 2025 წლის მონაცემებით, მსოფლიოში ყოველწლიურად 324 მილიარდი კუბური მეტრი მტკნარი წყალი იკარგება, რაც 280 მილიონი ადამიანის წლიური საჭიროების დასაკმაყოფილებლად საკმარისი იქნებოდა. დანაკარგის მიზეზებს შორის სახელდება გვალვები, არამდგრადი მიწათსარგებლობა, სუსტი ფასების პოლიტიკა, ცუდი კოორდინაცია, ჭარბი მორწყვა და ეკოსისტემების დეგრადაცია. ეს უკვე მხოლოდ ეკოლოგიური პრობლემა არ არის. ეს არის ეკონომიკური არაეფექტიანობა, როდესაც ქვეყნები კარგავენ რესურსს, რომლის აღდგენა ან ჩანაცვლება გაცილებით ძვირი ჯდება, ვიდრე მისი წინასწარ დაცვა.

ფინანსური რისკი მხოლოდ სოფლის მეურნეობით არ შემოიფარგლება. მიწისქვეშა წყლების ჭარბი ამოღება იწვევს მიწის დაწევასაც. ეს პროცესი უკვე ფიქსირდება მეხიკოში, ჯაკარტაში, ინდოეთისა და ჩინეთის რიგ რეგიონებში, ასევე აშშ-ის ნაწილებში. მიწის დაწევა აზიანებს გზებს, მილებს, შენობების საძირკვლებს, მეტროს სისტემებს, პორტებსა და წყალარინების ქსელებს. შედეგად, წყლის არასწორი მართვა მუნიციპალიტეტებისთვის გადაიქცევა ინფრასტრუქტურულ ვალად, რომელსაც მომავალში გადასახადის გადამხდელები, ბიზნესი და მომხმარებლები იხდიან.

ამიტომ დედამიწის ბრუნვის პოლუსის 80 სანტიმეტრით გადაადგილება მხოლოდ სიმბოლური მონაცემი არ არის. ეს არის ინდიკატორი, რომ ეკონომიკამ წყალზე ისეთი ზეწოლა შექმნა, რომლის შედეგი უკვე პლანეტარულ მასშტაბზეც იზომება. პრობლემა არა თავად 80 სანტიმეტრია, არამედ ის, რაც ამ ციფრის უკან დგას, წყლის დეფიციტი, გაუთვალისწინებელი ინფრასტრუქტურული ხარჯები, საკვების ფასების რისკი, წყლის ბაზრების გამკაცრება და სოციალური დაძაბულობა.

გამოსავალი ტექნოლოგიაშიც არის და პოლიტიკაშიც. საჭიროა სარწყავი სისტემების მოდერნიზაცია, წყლის დანაკარგების შემცირება, ჭაბურღილების მკაცრი აღრიცხვა, მიწისქვეშა წყლების მონიტორინგი, წვიმის წყლის დაგროვება, წყლის რეალისტური ფასდადება და ისეთი კულტურების წახალისება, რომლებიც ნაკლებ წყალს მოითხოვს. ბევრ ქვეყანაში საკვანძო საკითხი იქნება არა ახალი წყლის მოძიება, არამედ არსებული წყლის ეკონომიკურად და სამართლიანად განაწილება.

ბიზნესისთვის მთავარი დასკვნა ასეთია: წყალი აღარ არის იაფი, უსასრულო და მხოლოდ ბუნებრივი რესურსი. ის ხდება სტრატეგიული ეკონომიკური აქტივი, რომლის დეფიციტიც გავლენას ახდენს აგროსექტორზე, ენერგეტიკაზე, ინფრასტრუქტურაზე, უძრავ ქონებაზე, დაზღვევასა და სახელმწიფო ბიუჯეტებზე.

თუ გასული საუკუნის ეკონომიკა ნავთობის გარშემო ტრიალებდა, XXI საუკუნეში ერთ-ერთი მთავარი კონკურენტული უპირატესობა წყლის სწორ მართვაზე გადადის. დედამიწის ბრუნვის პოლუსის 80 სანტიმეტრიანი გადაადგილება სწორედ ამას გვახსენებს: ბუნებრივი რესურსების არასწორი მოხმარება აღარ რჩება ლოკალურ პრობლემად. ის შეიძლება აისახოს საკვების ფასში, ქალაქების მდგრადობაში, სახელმწიფო ხარჯებში და ბოლოს, თვით პლანეტის ფიზიკურ ბალანსშიც.

წყაროების ბმულები: