ჰორმუზის სრუტის ეტაპობრივი აღდგენის შემდეგ ნავთობის ბაზარი 2027 წელს დეფიციტიდან მნიშვნელოვან სიჭარბეში შეიძლება გადავიდეს. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს ივნისის ანგარიშის მიხედვით, 2026 წელს გლობალური მოთხოვნა ნავთობზე წლიურად 1.1 მლნ ბარელით დღეში შემცირდება, ხოლო მიწოდება 3.9 მლნ ბარელით დღეში, 102.4 მლნ ბარელამდე დაიწევს. თუმცა 2027 წელს სურათი მკვეთრად იცვლება, IEA მიწოდების 8 მლნ ბარელით დღეში ზრდას, 110.3 მლნ ბარელამდე, ხოლო მოთხოვნის მხოლოდ 2 მლნ ბარელით დღეში ზრდას პროგნოზირებს, რაც ბაზარზე დაახლოებით 5.05 მლნ ბარელი დღიური სიჭარბის ფორმირებას ნიშნავს.

ამ პროგნოზის მთავარი საფუძველი ჰორმუზის სრუტის აღდგენაა, რომელიც გლობალური ენერგეტიკული ვაჭრობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი წერტილია. აშშ-ის ენერგეტიკული ინფორმაციის ადმინისტრაციის მონაცემებით, 2024 წელს ჰორმუზის სრუტით საშუალოდ დღეში 20 მლნ ბარელი ნავთობი და ნავთობპროდუქტი გადიოდა, რაც გლობალური ნავთობპროდუქტების მოხმარების დაახლოებით 20%-ს უდრიდა. 2025 წლის პირველ ნახევარში ეს მაჩვენებელი 20.9 მლნ ბარელამდე იყო გაზრდილი. სწორედ ამიტომ სრუტის შეფერხებამ ბაზარზე დეფიციტის, ფასების ზრდის, დაზღვევისა და ლოგისტიკური ხარჯების მატების რისკები გააჩინა.

ეკონომიკური ეფექტი შეიძლება მასშტაბური იყოს. თუ 2027 წელს ბაზარზე მართლაც 5.05 მლნ ბარელი დღიური სიჭარბე შეიქმნება, ეს წელიწადში დაახლოებით 1.84 მლრდ ბარელს უდრის. თუნდაც Brent-ის პირობითი $80-იანი ფასით, ასეთი მოცულობის საბაზრო ღირებულება დაახლოებით $147 მლრდ-ს შეადგენს. ეს არ ნიშნავს, რომ ბაზარი ამ თანხას პირდაპირ „დაკარგავს“, მაგრამ აჩვენებს იმ მასშტაბს, რა მოცულობის დამატებითი მიწოდება შეიძლება დააწვეს ფასებს, შეამციროს იმპორტიორი ქვეყნების ხარჯები და, პარალელურად, ზეწოლა გაზარდოს ექსპორტიორების შემოსავლებზე.

მოკლევადიანად ბაზარი ჯერ კიდევ არ არის სრულად დამშვიდებული. Reuters-ის ცნობით, IEA-ის პროგნოზი ეფუძნება დაშვებას, რომ ჰორმუზის მიმართულებით ნაკადები ეტაპობრივად აღდგება, თუმცა სააგენტო ასევე მიუთითებს ოპერაციულ და პოლიტიკურ რისკებზე, მათ შორის ტრანზიტის პირობებზე, უსაფრთხოებაზე და ლოგისტიკური ჯაჭვების ნორმალიზების დროზე. AP-ის შეფასებითაც, ნავთობისა და გაზის მიწოდების სრულ აღდგენას შესაძლოა რამდენიმე თვე დასჭირდეს, რადგან საჭიროა ტანკერების მოძრაობის, დაზღვევის, გადაზიდვების და წარმოების რეჟიმის სტაბილიზაცია.

ბიზნესისთვის მთავარი დასკვნაა, რომ 2026 წლის დეფიციტის შემდეგ 2027 წელი შეიძლება ნავთობის იაფი და უხვი მიწოდების წლად იქცეს. ეს დადებითი სიგნალია ენერგოიმპორტიორი ეკონომიკებისთვის, მათ შორის იმ ქვეყნებისთვის, სადაც საწვავის ფასი ინფლაციაზე, ტრანსპორტზე და სამომხმარებლო ფასებზე პირდაპირ აისახება. თუმცა ნავთობის მწარმოებლებისთვის ეს ნიშნავს შემოსავლების შესაძლო შემცირებას და ფასების დასაცავად წარმოების შეზღუდვის ახალი შეთანხმებების საჭიროებას. სწორედ ამიტომ ჰორმუზის აღდგენა მხოლოდ გეოპოლიტიკური დეესკალაციის ამბავი არ არის, ის ნავთობის ბაზარზე ძალთა ბალანსს ცვლის.

წყაროები: