მეცნიერებმა ძველრომაული ბეტონის გამძლეობის ერთ-ერთი მთავარი საიდუმლო ამოხსნეს. კვლევისას მნიშვნელოვანი მინიშნება დაახლოებით 1 900 წლის საზოგადოებრივ საპირფარეშოში აღმოაჩინეს, რომლის სამშენებლო მასალა თითქმის უცვლელი სახითაა შემონახული.
იტალიაში დღემდე გვხვდება დაახლოებით ორი ათასი წლის წინ ბეტონით აშენებული გზები, აკვედუკები, ამფითეატრები და საკულტო ნაგებობები. მათი დიდი ნაწილი პერიოდულად აღადგინეს, საზოგადოებრივ საპირფარეშოებს კი ნაკლები ყურადღება ექცეოდა. ამის გამო მეცნიერებს იქ ძველრომაული ბეტონის პირვანდელი სახით შესწავლის იშვიათი შესაძლებლობა მიეცათ.
დიდი ხნის განმავლობაში მიიჩნეოდა, რომ რომაული ბეტონის გამძლეობას ძირითადად პუცოლანური რეაქცია განაპირობებდა. ამ პროცესის დროს ვულკანური ფერფლი კირთან და წყალთან რეაქციაში შედის. ახალი კვლევის მიხედვით, ეს მნიშვნელოვანი ფაქტორია, თუმცა არა ერთადერთი.
საერთაშორისო სამეცნიერო ჯგუფმა, რომელშიც იტალიის ვილა ადრიანასა და ვილა დ’ესტეს ავტონომიური ინსტიტუტის წარმომადგენლებიც მონაწილეობდნენ, დაადგინა, რომ ბეტონის სიმტკიცის შენარჩუნებას კარბონიზაციის პროცესი უწყობს ხელს.
კარბონიზაციის დროს ბეტონში არსებული კალციუმი ჰაერში შემავალ ნახშირორჟანგთან რეაქციაში შედის. შედეგად წარმოიქმნება მყარი კალციტი, რომელიც მასალაში გაჩენილ მცირე ბზარებსა და ფორებს ავსებს. ამის წყალობით ძველი ნაგებობები სიმტკიცეს ინარჩუნებს და მცირე დაზიანებების ნაწილობრივ „თვითაღდგენაც“ შეუძლია.
კარბონიზაცია თანამედროვე ბეტონშიც მიმდინარეობს, თუმცა მისი შემადგენლობა ძველრომაული მასალისგან განსხვავდება, რის გამოც პროცესი გაცილებით ნაკლებად ეფექტიანია.
რომაულ ბეტონში კალციუმის ხელმისაწვდომი ნაერთების დიდი მარაგი რჩებოდა. მათ წყაროს წარმოადგენდა კირი, ვულკანური ფერფლი და, სავარაუდოდ, სამშენებლო ნარევის მომზადების განსაკუთრებული მეთოდი. ამგვარად, ბეტონის შემადგენლობა მცირე დაზიანებების შესაკეთებლად საჭირო ნივთიერებებს თავად შეიცავდა.
მეცნიერების განცხადებით, საზოგადოებრივი საპირფარეშოს ასაშენებლად გამოყენებული მასალა 19 საუკუნის განმავლობაში თითქმის ხელუხლებლად შემორჩა. მთელი ამ დროის განმავლობაში იქ ბუნებრივი ექსპერიმენტი მიმდინარეობდა, რომლის თავიდან ჩატარებასაც თანამედროვე მეცნიერები ვერ შეძლებდნენ.
კვლევა არა მხოლოდ ძველი რომის სამშენებლო ტექნოლოგიების უკეთ შესწავლას ემსახურება. მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ აღმოჩენა მომავალში უფრო გამძლე და ხანგრძლივი ექსპლუატაციის თანამედროვე სამშენებლო მასალების შექმნას შეუწყობს ხელს.
