დედამიწის ბირთვში მიმდინარე პროცესები ჩვეულებრივ მეცნიერების ვიწრო წრის ინტერესის საგნად მიიჩნევა, თუმცა ბოლო წლებში გამოქვეყნებულმა კვლევებმა ეს თემა გლობალური მედიის ყურადღების ცენტრში მოაქცია. ახალი კვლევების მიხედვით, დედამიწის შიდა ბირთვის მოძრაობის სიჩქარე 2010 წლის შემდეგ შეიცვალა, ხოლო მეცნიერებმა ასევე დააფიქსირეს მისი ფორმის გარკვეული დეფორმაციებიც. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ცვლილებები ადამიანებისთვის უშუალო საფრთხეს არ წარმოადგენს, აღმოჩენა მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა პლანეტის ევოლუციის, მაგნიტური ველისა და გეოდინამიკური პროცესების შესახებ.
დედამიწის შიდა ბირთვი ძირითადად რკინისა და ნიკელისგან შედგება და დაახლოებით 1 220 კილომეტრის რადიუსის მქონე მყარი სფეროა, რომელიც თხევადი გარე ბირთვით არის გარშემორტყმული. ათწლეულების განმავლობაში მეცნიერები ვარაუდობდნენ, რომ შიდა ბირთვი დედამიწის ზედაპირთან შედარებით ოდნავ განსხვავებული სიჩქარით ბრუნავდა. ახალი სეისმოლოგიური კვლევების მიხედვით, დაახლოებით 2010 წლიდან ეს მოძრაობა შენელდა და გარკვეულწილად შეიცვალა კიდეც.
კვლევის ავტორებმა ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი მიწისძვრების მონაცემები შეისწავლეს. ანალიზმა აჩვენა, რომ შიდა ბირთვის მოძრაობა მუდმივი არ არის და შესაძლოა მრავალწლიანი ციკლების მიხედვით იცვლებოდეს. ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ ეს პროცესი დაკავშირებულია დედამიწის გარე ბირთვში მიმდინარე დინამიკასთან, სადაც თხევადი ლითონების მოძრაობა პლანეტის მაგნიტურ ველს წარმოქმნის.
2025 წელს გამოქვეყნებულმა დამატებითმა კვლევამ კიდევ ერთი საინტერესო ფაქტი გამოავლინა. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ შიდა ბირთვი მხოლოდ სიჩქარეს არ იცვლის, არამედ მისი გარე ზედაპირი შესაძლოა გარკვეულწილად დეფორმირდებოდეს კიდეც. მკვლევართა შეფასებით, ეს ცვლილებები გამოწვეულია თხევადი გარე ბირთვის ზემოქმედებით, რომელიც მყარ ბირთვს მუდმივად ზეწოლას ახდენს.
მიუხედავად იმისა, რომ ეს აღმოჩენები სამეცნიერო თვალსაზრისით ძალიან მნიშვნელოვანია, სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ ადამიანების ყოველდღიურ ცხოვრებაზე პირდაპირი გავლენა პრაქტიკულად არ არსებობს. საუბარია უკიდურესად მცირე ცვლილებებზე, რომლებიც მხოლოდ მაღალი სიზუსტის სეისმოლოგიური დაკვირვებებით ფიქსირდება. თუმცა კვლევები მნიშვნელოვანია იმის გასაგებად, როგორ მუშაობს დედამიწის შიდა მექანიზმი და როგორ წარმოიქმნება მაგნიტური ველი, რომელიც პლანეტას მზის რადიაციისგან იცავს.
ბიზნესისა და ეკონომიკის კუთხით თემა შესაძლოა შორეული ჩანდეს, მაგრამ რეალურად მას მნიშვნელოვანი მნიშვნელობა აქვს. დედამიწის მაგნიტური ველი თანამედროვე ციფრული ეკონომიკის ერთ-ერთი უხილავი საფუძველია. სატელიტური ნავიგაცია, ტელეკომუნიკაციები, ავიაცია, კოსმოსური ტექნოლოგიები და ენერგოსისტემები გარკვეულწილად დამოკიდებულია იმ გეოფიზიკურ გარემოზე, რომელსაც პლანეტის ბირთვი ქმნის. სწორედ ამიტომ მსოფლიოს წამყვანი კოსმოსური სააგენტოები და სამეცნიერო ცენტრები მილიარდობით დოლარს ხარჯავენ დედამიწის შიდა სტრუქტურისა და მაგნიტური ველის შესასწავლად.
პირდაპირი ბიუჯეტის განსაზღვრა ამ კვლევებისთვის რთულია, რადგან ისინი სხვადასხვა ქვეყნის სამეცნიერო პროგრამების ფარგლებში ფინანსდება. კვლევებს აფინანსებენ უნივერსიტეტები, ეროვნული სამეცნიერო ფონდები, გეოლოგიური ინსტიტუტები, კოსმოსური სააგენტოები და სახელმწიფო კვლევითი პროგრამები. მხოლოდ გეოფიზიკისა და დედამიწის მეცნიერებების მიმართულებით მსოფლიოს წამყვანი კვლევითი ცენტრები ყოველწლიურად მილიარდობით დოლარის ღირებულების პროექტებს ახორციელებენ, რომელთა ნაწილი სწორედ ბირთვის, მაგნიტური ველისა და პლანეტის შიდა დინამიკის შესწავლას უკავშირდება.
ექსპერტების შეფასებით, დედამიწის შიდა ბირთვის მოძრაობის ცვლილების აღმოჩენა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ჩვენი პლანეტა გაცილებით უფრო დინამიკური სისტემაა, ვიდრე წარსულში გვეგონა. მეცნიერები სულ უფრო მეტ მტკიცებულებას პოულობენ, რომ დედამიწის სიღრმეში მიმდინარე პროცესები მუდმივად ვითარდება და შესაძლოა გარკვეული გავლენა ჰქონდეს დღის ხანგრძლივობაზე, მაგნიტური ველის მახასიათებლებსა და გეოდინამიკურ პროცესებზე. თუმცა სპეციალისტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს ცვლილებები ძალიან ნელია და უახლოეს მომავალში კაცობრიობისთვის რაიმე საფრთხეს არ წარმოადგენს.
დღეს მთავარი ღირებულება არა პოტენციური საფრთხის აღმოჩენაში, არამედ ცოდნის გაფართოებაშია. რაც უფრო კარგად ესმის მეცნიერებას დედამიწის შიდა მექანიზმები, მით უფრო ზუსტად შეუძლია ბუნებრივი პროცესების, მაგნიტური ველის ევოლუციისა და გლობალური გეოფიზიკური სისტემების პროგნოზირება. სწორედ ამიტომ დედამიწის ბირთვის შესახებ ახალი აღმოჩენები მხოლოდ სამეცნიერო სიახლე არ არის. ეს არის ინვესტიცია იმ ცოდნაში, რომელზეც მომავალში მრავალი ტექნოლოგიური და ეკონომიკური გადაწყვეტილება შეიძლება დაფუძნდეს.
წყაროები:
https://www.ambebi.ge/article/344046-2010-celis-shemdeg-dedamicis-gamdnarma-birtvma-mozr/
https://today.usc.edu/usc-study-confirms-the-rotation-of-earths-inner-core-has-slowed/
https://www.scientificamerican.com/article/earths-inner-core-is-changing-shape/
https://www.sciencenews.org/article/earth-inner-core-reverse-rotation
https://sciencemediacentre.es/en/earths-core-has-changed-shape-and-rotation-recent-decades
