ევროპაში რუსეთის გავლენის ოპერაციები სულ უფრო მეტად გადადის ტრადიციული პროპაგანდიდან პირდაპირ პროვოკაციებსა და საზოგადოებრივი დაპირისპირების გაღვივებაზე. ორგანიზებულ დანაშაულსა და კორუფციაზე მომუშავე ჟურნალისტების საერთაშორისო გაერთიანების, OCCRP-ის ხელში აღმოჩენილი გაჟონილი რუსული დოკუმენტები აჩვენებს, რომ 2025 წელს პარიზში განხორციელებული ე.წ. „ოპერაცია ღორის თავი“ შემთხვევითი ვანდალიზმის აქტი არ ყოფილა. გამოძიების მიხედვით, ოპერაცია უკავშირდება კრემლის კონტრაქტორ ორგანიზაციას, „სოციალური დიზაინის სააგენტოს“, რომელიც დასავლეთის სანქციების ქვეშ იმყოფება და წარსულშიც არაერთი დეზინფორმაციული და გავლენის კამპანიის ცენტრში ფიგურირებდა.
გამოძიების მიხედვით, პარიზის მეჩეთებთან ღორის თავების დატოვების მიზანი რელიგიური დაპირისპირების, საზოგადოებრივი დაძაბულობისა და მედიის ყურადღების გამოწვევა იყო. დოკუმენტებში ჩანს, რომ ოპერაციის მონაწილეებს ინსტრუქციები Telegram-ის მეშვეობით გადაეცემოდათ, ხოლო წარმატების მთავარი საზომი მედიის გაშუქება, სოციალურ ქსელებში რეაქციები და საზოგადოებრივი რეზონანსი იყო. ფაქტობრივად, თავად პროვოკაცია მხოლოდ ინსტრუმენტი გახლდათ, საბოლოო მიზანი კი ინფორმაციული ეფექტის მიღწევა.
გამოძიების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დასკვნაა, რომ იგივე ქსელი ფიგურირებს სხვა მსგავს ინციდენტებშიც, მათ შორის სინაგოგებისა და ჰოლოკოსტის მუზეუმის მწვანე საღებავით დაზიანების შემთხვევებში. ეს მიუთითებს, რომ ოპერაციები კონკრეტული რელიგიური ჯგუფის წინააღმდეგ არ იყო მიმართული. მათი მიზანი საზოგადოებრივი პოლარიზაციის გაძლიერება და სოციალური კონფლიქტების ხელოვნურად შექმნა იყო.
საკვანძო ფიგურად სახელდება რუსეთის მოქალაქე ილია ღამბაშიძე, რომელიც „სოციალური დიზაინის სააგენტოს“ ხელმძღვანელია. შეერთებული შტატების, ევროკავშირისა და დიდი ბრიტანეთის სანქციების დოკუმენტებში აღნიშნულია, რომ სააგენტო მონაწილეობდა სხვადასხვა გავლენის ოპერაციაში, რომელთა მიზანი უკრაინისთვის დასავლეთის მხარდაჭერის შემცირება, ევროპული საზოგადოებების პოლარიზაცია და არჩევნებზე ზემოქმედება იყო.
მსგავსი შემთხვევები საქართველოშიც დაფიქსირებულა. 2014 წელს ქობულეთში მუსლიმური სასწავლო დაწესებულების, მედრესის შესასვლელთან ადგილობრივმა პროტესტის მონაწილეებმა ღორის თავი დაამაგრეს, რასაც ქვეყანაში მწვავე რელიგიური და საზოგადოებრივი დისკუსია მოჰყვა. მაშინ საერთაშორისო უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა და სახალხო დამცველმა ინციდენტი რელიგიური შეუწყნარებლობის გამოვლინებად შეაფასეს. მიუხედავად იმისა, რომ ქობულეთის შემთხვევასა და საფრანგეთში გამოვლენილ რუსულ გავლენის ოპერაციებს შორის პირდაპირი კავშირი არ არსებობს, უსაფრთხოების ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი სიმბოლური პროვოკაციები სხვადასხვა ქვეყანაში ერთნაირ ეფექტს იწვევს: ზრდის დაპირისპირებას, აძლიერებს ემოციებს და საზოგადოებრივ დისკუსიას რაციონალური ჩარჩოდან კონფლიქტურ სივრცეში გადაჰყავს. სწორედ ამიტომ, თანამედროვე ჰიბრიდული ოპერაციები ხშირად მიმართულია არა კონკრეტული პოლიტიკური მესიჯის გავრცელებაზე, არამედ ისეთი თემების გამოყენებაზე, რომლებიც რელიგიურ, ეთნიკურ ან კულტურულ მგრძნობელობას ეხება.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, მსგავსი ოპერაციები ხშირად ბევრად იაფია, ვიდრე ტრადიციული სამხედრო ან პოლიტიკური გავლენის ინსტრუმენტები. უსაფრთხოების ანალიტიკოსების შეფასებით, თანამედროვე ჰიბრიდული ოპერაციების მთავარი უპირატესობა სწორედ დაბალი ღირებულება და მაღალი ეფექტიანობაა. რამდენიმე ათასი ან რამდენიმე ათეული ათასი ევროს ღირებულების პროვოკაცია შეიძლება გადაიქცეს მრავალკვირიან საინფორმაციო კრიზისად, რომელიც გავლენას მოახდენს საზოგადოებრივ განწყობებზე, პოლიტიკურ დებატებსა და უსაფრთხოების პოლიტიკაზე.
ევროკავშირის უსაფრთხოების სამსახურები ბოლო წლებში სულ უფრო ხშირად საუბრობენ ე.წ. „დაბალი ღირებულების მაღალი ეფექტის ოპერაციებზე“. ევროკავშირის საგარეო ქმედებათა სამსახურის მონაცემებით, რუსეთის გავლენის ქსელები აქტიურად იყენებენ სოციალურ მედიას, პროქსი ორგანიზაციებს, ადგილობრივ აქტივისტებსა და ანონიმურ ჯგუფებს, რათა მცირე ინციდენტები ფართომასშტაბიან საინფორმაციო მოვლენებად გადააქციონ. მსგავსი ოპერაციების მიზანი ხშირად არა კონკრეტული პოლიტიკური შედეგი, არამედ დემოკრატიული ინსტიტუტების მიმართ ნდობის შემცირება და საზოგადოებაში დაპირისპირების გაღრმავებაა.
განსაკუთრებით საინტერესოა ფინანსური მხარე. ევროკავშირის, ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ბრიტანეთის სანქციური დოკუმენტების მიხედვით, „სოციალური დიზაინის სააგენტო“ სხვადასხვა სახელმწიფო კონტრაქტის ფარგლებში ფინანსდებოდა. სააგენტო პირდაპირ ან ირიბად თანამშრომლობდა რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციასთან და სხვა სახელმწიფო სტრუქტურებთან. ზუსტი ბიუჯეტი საჯაროდ ცნობილი არ არის, თუმცა დასავლური დაზვერვისა და სანქციების მასალებში აღნიშნულია, რომ მსგავსი გავლენის ოპერაციები სახელმწიფო დაფინანსებით ხორციელდებოდა.
ბოლო წლების განმავლობაში რუსული გავლენის კამპანიები მნიშვნელოვნად შეიცვალა. თუ ადრე აქცენტი ძირითადად ონლაინ დეზინფორმაციაზე კეთდებოდა, ახლა სულ უფრო ხშირად ფიქსირდება ფიზიკური პროვოკაციები, რომლებიც შემდგომ სოციალურ ქსელებსა და მედიაში ვრცელდება. ანალიტიკოსები, უსაფრთხოების ექსპერტები და ჰიბრიდული ომის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ეს ევოლუცია შემთხვევითი არ არის. სოციალური ქსელების ეპოქაში რეალური ინციდენტი გაცილებით უფრო ძლიერ ემოციურ რეაქციას იწვევს, ვიდრე მხოლოდ ინტერნეტში გავრცელებული ყალბი ინფორმაცია.
ფრანგული შემთხვევა ასევე აჩვენებს, რომ ჰიბრიდული გავლენის ოპერაციების სამიზნე მხოლოდ სახელმწიფო ინსტიტუტები აღარ არის. სულ უფრო ხშირად სამიზნედ იქცევა საზოგადოების ყველაზე მგრძნობიარე თემები: რელიგია, ეთნიკური ურთიერთობები, მიგრაცია და ისტორიული მეხსიერება. სწორედ ამიტომ, ევროპული უსაფრთხოების სტრუქტურები მსგავს ოპერაციებს უკვე არა უბრალოდ დეზინფორმაციად, არამედ ეროვნული უსაფრთხოების გამოწვევად განიხილავენ.
საბოლოოდ, „ოპერაცია ღორის თავი“ მხოლოდ ერთი პროვოკაციული აქციის ისტორია არ არის. გაჟონილი დოკუმენტები აჩვენებს, როგორ მუშაობს თანამედროვე გავლენის ინდუსტრია, სადაც ინფორმაციული ოპერაციები, ფსიქოლოგიური ზემოქმედება, სოციალური ქსელები და რეალურ სივრცეში მოწყობილი პროვოკაციები ერთიან სისტემად არის გაერთიანებული. სწორედ ამიტომ, ევროპაში სულ უფრო ხშირად მიიჩნევენ, რომ ჰიბრიდული საფრთხეების წინააღმდეგ ბრძოლა მხოლოდ კიბერუსაფრთხოების ან მედიის საკითხი აღარ არის და ის დემოკრატიული სისტემების დაცვის ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად ყალიბდება.
წყაროები:
https://www.radiotavisupleba.ge/a/33774115.html
https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions-against-russia/
