ევროკავშირი რუსეთის მოქალაქეებისთვის სავიზო რეჟიმის კიდევ უფრო გამკაცრებას განიხილავს. საკითხი მას შემდეგ გააქტიურდა, რაც შენგენის ზონის 11-მა სახელმწიფომ ევროკომისიას ერთობლივი წერილით მიმართა და მოითხოვა ახალი, უფრო მკაცრი და სავალდებულო ზომების შემოღება. მათი მთავარი არგუმენტია, რომ უკრაინაში მიმდინარე ომის მიუხედავად, რუსეთის მოქალაქეები კვლავ ათიათასობით ტურისტული ვიზის მიღებას ახერხებენ და ევროპულ კურორტებზე თავისუფლად მოგზაურობენ, მაშინ როცა რუსეთი აგრძელებს სამხედრო მოქმედებებს უკრაინის წინააღმდეგ.
ევროკომისიის მიგრაციის საკითხებში წარმომადგენლის, მარკუს ლამერტის განცხადებით, ბრიუსელი 2027 წლისთვის ახალ წინადადებებს მოამზადებს, რომლებიც უსაფრთხოების რისკების შემცირებასა და მესამე ქვეყნების მტრული ქმედებების საპასუხო მექანიზმების გაძლიერებას ისახავს მიზნად. მიუხედავად ამისა, ევროკომისია ხაზს უსვამს, რომ ვიზების გაცემა კვლავ ეროვნული კომპეტენციაა და სრული აკრძალვა ამ ეტაპზე დღის წესრიგში არ დგას.
დებატის ცენტრში აღმოჩნდა ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება: მიუხედავად 2022 წლის შემდეგ დაწესებული შეზღუდვებისა, ევროკავშირის ზოგიერთი ქვეყანა რუსეთის მოქალაქეებზე კვლავ აქტიურად გასცემს ტურისტულ ვიზებს. ევროკომისიის მონაცემებით, 2025 წელს საფრანგეთმა დაახლოებით 180 ათასი ვიზა გასცა, იტალიამ 160 ათასამდე, ხოლო ესპანეთმა დაახლოებით 100 ათასი. სწორედ ეს სტატისტიკა გახდა აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნების უკმაყოფილების მიზეზი, რომლებიც მიიჩნევენ, რომ ევროკავშირის სანქციური პოლიტიკა ერთიანი აღარ არის.
თუ შევხედავთ ფართო ეკონომიკურ კონტექსტს, საკითხი მხოლოდ უსაფრთხოებასა და საგარეო პოლიტიკას არ ეხება. რუსეთის მოქალაქეები ევროპული ტურიზმისთვის წლების განმავლობაში მნიშვნელოვანი მომხმარებლები იყვნენ. ევროკავშირის სტატისტიკის სააგენტოს მონაცემებით, უკრაინაში ომამდე რუსეთის მოქალაქეები ევროკავშირის ქვეყნებში ყოველწლიურად მილიონობით ვიზიტს ახორციელებდნენ და მილიარდობით ევროს ხარჯავდნენ სასტუმროებში, რესტორნებში, ავიაბილეთებსა და საცალო ვაჭრობაში. განსაკუთრებით დამოკიდებული იყვნენ საფრანგეთი, იტალია, ესპანეთი, საბერძნეთი და კვიპროსი, სადაც რუსი ტურისტები პრემიუმ სეგმენტის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენდნენ.
თუმცა ბოლო ოთხ წელიწადში ევროპულმა ტურიზმმა ამ დანაკარგის ნაწილობრივი კომპენსირება შეძლო. ევროპის ტურიზმის კომისიის შეფასებით, რუსი ტურისტების შემცირებული ნაკადი სხვა ბაზრებიდან, მათ შორის ამერიკის შეერთებული შტატებიდან, ჩინეთიდან, სამხრეთ კორეიდან, ინდოეთიდან და ახლო აღმოსავლეთიდან გაზრდილმა მოთხოვნამ ჩაანაცვლა. შედეგად, ევროპის ტურისტულმა ინდუსტრიამ რუს მომხმარებელზე დამოკიდებულება მნიშვნელოვნად შეამცირა.
მეორე მხრივ, უსაფრთხოების უწყებები სულ უფრო აქტიურად საუბრობენ ე.წ. ჰიბრიდულ საფრთხეებზე. ბოლო წლებში ევროკავშირის ქვეყნებში არაერთი შემთხვევა დაფიქსირდა, როდესაც რუსეთის მოქალაქეები ან რუსეთთან დაკავშირებული პირები ჯაშუშურ საქმიანობაში, დივერსიულ ქმედებებსა და სანქციების გვერდის ავლის სქემებში ფიგურირებდნენ. სწორედ ამიტომ, ბალტიისპირეთის ქვეყნები, პოლონეთი და ფინეთი ამტკიცებენ, რომ სავიზო პოლიტიკა მხოლოდ ტურიზმის საკითხი აღარ არის და ის პირდაპირ უკავშირდება ეროვნული უსაფრთხოების დაცვას.
ფინანსური თვალსაზრისით, სავიზო რეჟიმის გამკაცრება გარკვეულ ზეწოლას მოახდენს ავიაკომპანიებზე, ტურისტულ სააგენტოებსა და ევროპული სტუმარმასპინძლობის ინდუსტრიის ნაწილზე, თუმცა ანალიტიკოსების შეფასებით, საერთო ეკონომიკურ ეფექტს მნიშვნელოვნად ვერ შეცვლის. რუსეთის ეკონომიკის იზოლაციის ფონზე რუსი ტურისტების რაოდენობა ისედაც მკვეთრად შემცირებულია. ევროკომისიის მონაცემებით, ომამდე გაცემული დაახლოებით 4 მილიონი შენგენის ვიზა 2025 წლისთვის დაახლოებით 500 ათასამდე შემცირდა. ეს ნიშნავს, რომ ძირითადი ეკონომიკური ეფექტი უკვე განხორციელებულია და ახალი შეზღუდვები უფრო პოლიტიკურ და უსაფრთხოების მიზნებს ემსახურება.
გეოპოლიტიკური კუთხით, ევროკავშირი ცდილობს ერთგვარი ბალანსი შეინარჩუნოს. ერთი მხრივ, ბრიუსელი არ აპირებს მთლიანად დახუროს კარი რუსეთის მოქალაქეებისთვის, განსაკუთრებით სტუდენტების, მეცნიერების, დისიდენტებისა და ჰუმანიტარული კატეგორიის პირებისთვის. მეორე მხრივ, იზრდება ზეწოლა ტურისტული ვიზების მიმართულებით, რადგან ევროკავშირის წევრი ქვეყნების ნაწილი მიიჩნევს, რომ დასვენებისა და თავისუფალი მოგზაურობის შესაძლებლობა შეუთავსებელია იმ ფონთან, როდესაც უკრაინაში ომი უკვე მეხუთე წელია გრძელდება.
ანალიტიკოსები, უსაფრთხოების ექსპერტები და ევროპული პოლიტიკის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ საბოლოო გადაწყვეტილება შესაძლოა ერთგვარი კომპრომისი აღმოჩნდეს. სავარაუდოდ, ევროკავშირი არ გადადგამს სრულ აკრძალვამდე მისასვლელ ნაბიჯს, თუმცა დამატებითი შემოწმებები, ვიზების მოქმედების ვადის შემცირება, მრავალჯერადი ვიზების კიდევ უფრო შეზღუდვა და უსაფრთხოების ფილტრების გამკაცრება რეალურ სცენარად რჩება.
საბოლოოდ, ევროკავშირის ახალი დისკუსია აჩვენებს, რომ უკრაინაში ომის დაწყებიდან ოთხი წლის შემდეგაც კი რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული შეზღუდვები კვლავ ვითარდება. თუ 2022 წელს მთავარი აქცენტი ფინანსურ სანქციებზე კეთდებოდა, ახლა ევროპა სულ უფრო მეტად გადადის ადამიანების გადაადგილების, უსაფრთხოების და საზღვრის კონტროლის პოლიტიკაზე. სწორედ ამიტომ, სავიზო რეჟიმის გამკაცრება მხოლოდ მიგრაციის საკითხი აღარ არის, ის ევროკავშირის გრძელვადიანი სტრატეგიის ნაწილად ყალიბდება.
წყაროები:
https://www.dw.com/en/eu-considers-further-tightening-schengen-visa-rules-for-russians/a-72804988
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/home/en
https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions-against-russia/
https://www.etc-corporate.org/reports/european-tourism-trends-and-prospects/
https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/schengen-borders-and-visa/visa-policy_en
https://www.eeas.europa.eu/eeas/eu-sanctions-against-russia-over-ukraine_en
https://www.oecd.org/migration/
https://ec.europa.eu/eurostat/
