საქართველოში საწვავის ბაზარი ისევ მოლოდინის რეჟიმშია. საერთაშორისო ბაზრებზე ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების ფასების შემცირების შემდეგ ადგილობრივ ბაზარზე გაიაფებას ელოდებიან, თუმცა სექტორის წარმომადგენლები ამბობენ, რომ ეს პროცესი დაუყოვნებლივ ვერ აისახება. მიზეზი შესყიდვების ციკლია: დღეს ავტოგასამართ სადგურებზე იყიდება ის საწვავი, რომელიც კომპანიებმა უფრო მაღალ ფასად შეიძინეს, ხოლო ახალი, შედარებით იაფი პარტიების შემოსვლას რამდენიმე კვირა სჭირდება.
„რეზონანსთან“ საუბარში კომპანია „სენტას“ დამფუძნებელი ზაალ იაკობიძე განმარტავს, რომ საერთაშორისო Platts-ის ფასის შემცირება ადგილობრივი ბაზრისთვის დადებითი სიგნალია, თუმცა რეალური გაიაფება მხოლოდ ახალი შესყიდვების შემდეგ იქნება შესაძლებელი. მისი შეფასებით, თუ ტენდენცია შენარჩუნდა, ივნისში მომხმარებელი შემცირებულ ფასს ეტაპობრივად დაინახავს. ამავე დროს, იაკობიძე აღნიშნავს, რომ ბაზარზე სრული პროგნოზის გაკეთება რთულია, რადგან ნავთობის ფასი კვლავ ძლიერად არის დამოკიდებული ახლო აღმოსავლეთში განვითარებულ მოვლენებზე.
საწვავის ბაზარზე მთავარი გლობალური ფაქტორი ჰორმუზის სრუტესთან დაკავშირებული რისკებია. ეს არის მსოფლიოში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ენერგეტიკული დერეფანი, რომელზეც ნავთობისა და თხევადი ბუნებრივი აირის მნიშვნელოვანი ნაწილი გადის. ბოლო თვეებში რეგიონში დაძაბულობამ ნავთობის ფასი მკვეთრად გაზარდა, შემდეგ კი ნაწილობრივი განმუხტვის მოლოდინმა ბაზარზე ფასი შეამცირა. მსოფლიო ბანკის შეფასებით, ჰორმუზის სრუტის შეფერხებამ ნავთობის ბაზარზე ისტორიულად ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი შოკი შექმნა, რადგან გლობალური მიწოდება მნიშვნელოვნად შემცირდა, ხოლო ფასების რისკები კვლავ ზრდისკენ არის მიმართული.
ქართული ბაზრისთვის ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან საქართველო ნავთობპროდუქტების იმპორტზეა დამოკიდებული. ადგილობრივ ბაზარზე საწვავის ფასი ყალიბდება რამდენიმე კომპონენტით: საერთაშორისო ნავთობპროდუქტების ფასი, ტრანსპორტირების ხარჯი, ვალუტის კურსი, აქციზი, დღგ, იმპორტიორების ლოგისტიკური ხარჯები და საცალო ქსელების მარჟა. ამიტომ ნავთობის გაიაფება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ბენზინი და დიზელი იმავე დღეს გაიაფდება. როგორც წესი, ცვლილებას რამდენიმე კვირიანი დაყოვნება აქვს.
კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს მონაცემებით, 2024 წელს საქართველოში ბენზინისა და დიზელის იმპორტი 47 ეკონომიკურმა აგენტმა განახორციელა. იმპორტის დონეზე ბაზარი დაბალკონცენტრირებულად შეფასდა, თუმცა საცალო ქსელში ხუთი მსხვილი კომპანიის წილი მაინც მაღალია. სააგენტოს შეფასებით, საწვავის ბაზარი სტრატეგიული ბაზარია, რადგან მისი ფასი გავლენას ახდენს ლოგისტიკაზე, პროდუქციის თვითღირებულებაზე, ტრანსპორტზე და საბოლოოდ ინფლაციაზე.
სწორედ ამიტომ საწვავის ფასის ნებისმიერი ცვლილება მხოლოდ მძღოლების ხარჯს არ ეხება. გაძვირებული საწვავი ზრდის შიდა გადაზიდვების, დისტრიბუციისა და წარმოების ხარჯებს, რაც მოგვიანებით საკვების, პირველადი მოხმარების პროდუქტებისა და სხვადასხვა მომსახურების ფასშიც შეიძლება აისახოს. დისტრიბუტორთა ბიზნეს ასოციაციის წარმომადგენლები BMG-სთან საუბარში განმარტავდნენ, რომ თუ ნავთობის გაძვირება ხანგრძლივი აღმოჩნდება, პროდუქციის საბოლოო ფასზე გავლენა დაახლოებით 1, ან 1.5 თვეში გამოჩნდება. ეს ნიშნავს, რომ საწვავის ბაზარი ერთ-ერთი მთავარი არხია, რომლითაც გლობალური ენერგეტიკული შოკი საქართველოს სამომხმარებლო ფასებამდე აღწევს.
მხარდამჭერი პოზიციის მქონე ექსპერტები ამბობენ, რომ საერთაშორისო ფასების შემცირების შემთხვევაში ბაზარი ფასს აუცილებლად დააკორექტირებს, რადგან საქართველოში იმპორტის დონეზე დომინანტი მოთამაშე არ ფიქსირდება და კონკურენცია გარკვეულწილად ფასის შემცირებისკენ უბიძგებს კომპანიებს. მათი შეფასებით, თუ ჰორმუზის სრუტის გარშემო ვითარება დასტაბილურდება, ახალი შესყიდვები უფრო დაბალ ფასში განხორციელდება და ეს მომხმარებლისთვის პოზიტიური იქნება.
უფრო ფრთხილ პოზიციაზე მყოფი ეკონომისტები კი ამბობენ, რომ ამ ეტაპზე მასშტაბური გაიაფების მოლოდინი ნაადრევია. თავისუფალი ბიზნესის ასოციაციის დამფუძნებელი პაატა ბაირახტარი მიიჩნევს, რომ 3-4 პროცენტიანი კლება შეიძლება დროებითი იყოს და ბაზრის სისტემურ ცვლილებას ვერ უზრუნველყოფს. მისი შეფასებით, ახლო აღმოსავლეთში კონფლიქტის რისკი ჯერ არ ამოწურულა, ზაფხულის სეზონზე მოთხოვნა იზრდება და გლობალური ბაზარი კვლავ არასტაბილურია. ასეთ პირობებში ფასების კლების ტენდენცია შესაძლოა სწრაფად შეიცვალოს.
სექტორის ჯამური შეფასებით, საქართველოს საწვავის ბაზარი დღეს სამი ძირითადი გამოწვევის წინაშეა. პირველი არის მაღალი იმპორტდამოკიდებულება, რაც ქვეყანას გლობალური ფასების რყევების მიმართ მოწყვლადს ხდის. მეორეა ლოგისტიკური და გეოპოლიტიკური რისკები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ნავთობის მსოფლიო მიწოდება ახლო აღმოსავლეთის უსაფრთხოებაზეა მიბმული. მესამეა ფასების დაგვიანებული ასახვა, რაც მომხმარებელში ხშირად აჩენს განცდას, რომ გაძვირება სწრაფად ხდება, გაიაფება კი ნელა.
მიუხედავად ამისა, ბაზარზე გარკვეული წინსვლაც ჩანს. კონკურენციის სააგენტოს მონაცემებით, იმპორტის დონეზე ბაზარი დაბალკონცენტრირებულია, რუსეთიდან იმპორტის წილი შემცირებულია და ევროპული საწვავის წილი გაზრდილია. ეს ნიშნავს, რომ მიწოდების წყაროების დივერსიფიკაცია ნელა, მაგრამ მაინც მიმდინარეობს. გრძელვადიან პერიოდში სწორედ ეს შეიძლება გახდეს ფასების სტაბილურობისა და ენერგეტიკული უსაფრთხოების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინაპირობა.
საბოლოოდ, საწვავის გაიაფების პერსპექტივა არსებობს, მაგრამ მისი მასშტაბი და სისწრაფე დამოკიდებული იქნება არა მხოლოდ საერთაშორისო ფასებზე, არამედ იმაზე, რამდენად სწრაფად შემოვა ახალი პარტიები საქართველოში, როგორ იმოძრავებს ლარი დოლართან მიმართებით და შენარჩუნდება თუ არა გლობალურ ბაზარზე შედარებით მშვიდი გარემო. ბიზნესისთვის მთავარი დასკვნა ასეთია: საწვავის ფასი რჩება ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე ეკონომიკურ ინდიკატორად, რომელიც ერთდროულად მოქმედებს ტრანსპორტზე, ლოგისტიკაზე, პროდუქციის თვითღირებულებაზე, ინფლაციაზე და საბოლოოდ მომხმარებლის ჯიბეზე.
წყაროები:
https://www.resonancedaily.com/index.php?id_artc=252436&id_rub=3
https://blogs.worldbank.org/en/opendata/strait-of-hormuz-disruption-sends-oil-prices-surging
https://www.iea.org/reports/oil-market-report-april-2026
