ამერიკის ახალი სავაჭრო გეგმა კანადასა და მექსიკასთან ავტომობილების ბაზარზე უფრო მკაცრ თამაშის წესებს აყენებს. ვაშინგტონი USMCA-ს გადახედვის პროცესში ითხოვს, რომ ავტომობილმა შეღავათიანი ტარიფით სარგებლობისთვის ჩრდილოეთ ამერიკაში წარმოებული კომპონენტების წილი 82%-მდე გაზარდოს, ხოლო მანქანის ღირებულების მინიმუმ 50% უშუალოდ ამერიკაზე მოდიოდეს. დღეს მოქმედი წესით, ავტომობილის ღირებულების დაახლოებით 75% რეგიონში უნდა იყოს წარმოებული. ახალი მოთხოვნა ნიშნავს, რომ კანადურ და მექსიკურ ქარხნებში აწყობილ მანქანებს ამერიკის ბაზარზე შესვლისთვის გაცილებით მკაცრი პირობების დაკმაყოფილება მოუწევთ.

ეს საკითხი მხოლოდ სავაჭრო დავა არ არის. ჩრდილოეთ ამერიკის ავტოინდუსტრია ათწლეულების განმავლობაში ერთიან საწარმოო ჯაჭვად ჩამოყალიბდა. ერთი ავტომობილის ნაწილები ხშირად რამდენჯერმე კვეთს ამერიკის, კანადის და მექსიკის საზღვრებს, სანამ საბოლოო პროდუქტი დილერამდე მივა. სწორედ ამიტომ, ტარიფების ზრდა მხოლოდ იმპორტიორებს არ აზარალებს. ის ზრდის ხარჯებს მწარმოებლებისთვის, ნაწილების მიმწოდებლებისთვის, ლოგისტიკური კომპანიებისთვის, დილერებისთვის და საბოლოოდ მომხმარებლისთვისაც.

Reuters-ის ცნობით, დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციამ უკვე დააწესა 25%-იანი ტარიფები კანადურ და მექსიკურ ავტომობილებსა და ავტონაწილებზე, ხოლო ფოლადზე, ალუმინსა და სპილენძზე 50%-იანი ტარიფები მოქმედებს. ეს ფაქტობრივად არღვევს იმ მოდელს, რომელზეც ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ავტოვაჭრობა იყო აგებული. ადრე USMCA და მისი წინამორბედი NAFTA ავტომობილებსა და ნაწილებზე სამ ქვეყანას შორის საბაჟო ბარიერებს ამცირებდა, ახლა კი მწარმოებლებს უწევთ გადაწყვიტონ, გადაიტანონ წარმოება ამერიკაში, გადაიხადონ ტარიფები, თუ გაზარდონ საბოლოო ფასი.

ფასებზე გავლენა უკვე ფინანსურადაც ითვლება. Anderson Economic Group-ის შეფასებით, ტარიფების გავლენა ერთ ავტომობილზე შეიძლება 2 000 დოლარიდან 12 000 დოლარამდე მერყეობდეს. ამერიკაში აწყობილ ზოგიერთ მოდელზე ეფექტი შედარებით დაბალია, დაახლოებით 2 000-3 000 დოლარი, მაგრამ იმპორტირებულ ავტომობილებზე, განსაკუთრებით ძვირადღირებულ SUV-ებზე, ელექტრომობილებზე და ევროპასა თუ აზიაში აწყობილ მოდელებზე, დამატებითი ხარჯი ბევრად მაღალია. General Motors-მა უკვე განაცხადა, რომ ტარიფების გამო შესაძლო დარტყმა 5 მილიარდ დოლარამდე შეიძლება მივიდეს.

კანადამ საპასუხოდ 2025 წლის აპრილიდან 25%-იანი ტარიფები დააწესა ამერიკაში წარმოებულ იმ ავტომობილებზე, რომლებიც CUSMA-ს მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებს, ასევე ამერიკული წარმოშობის იმ კომპონენტებზე, რომლებიც კანადურ ან მექსიკურ შემცველობაში არ შედის. კანადის ფინანსთა სამინისტროს განმარტებით, ეს ზომები ძალაში დარჩება მანამ, სანამ ამერიკა კანადის ავტოსექტორის წინააღმდეგ ტარიფებს არ გააუქმებს.

ეკონომიკური ეფექტი განსაკუთრებით მძიმეა კანადისთვის, რადგან ონტარიოს ავტოინდუსტრია პირდაპირ არის მიბმული ამერიკულ ბაზარზე. კანადაში მოქმედი ქარხნები, მათ შორის Ford-ის, General Motors-ის, Stellantis-ის, Toyota-სა და Honda-ს საწარმოები, მუშაობენ იმ მოდელზე, სადაც ექსპორტის დიდი ნაწილი ამერიკაში მიდის. თუ ამერიკა კანადურ წარმოებას უფრო მკაცრ პირობებს დაუწესებს, კანადური ქარხნების კონკურენტუნარიანობა შემცირდება, ხოლო ინვესტიციები შესაძლოა ამერიკის შტატებისკენ გადაინაცვლოს.

ამას უკვე ხედავენ ავტომწარმოებლებიც. Toyota-მ განაცხადა, რომ მომდევნო ხუთ წელიწადში ამერიკაში 10 მილიარდი დოლარის ინვესტიციას გეგმავს, თუმცა დეტალების ნაწილი ჯერ გაურკვეველია, რადგან კომპანიას ტარიფებთან და USMCA-ს მომავალთან დაკავშირებით მეტი სიცხადე სჭირდება. Hyundai-მ ამერიკაში 2028 წლამდე 26 მილიარდი დოლარის ინვესტიცია დააანონსა და გეგმავს, ამერიკაში გაყიდული ავტომობილების 80% ადგილობრივად აწარმოოს.

ამერიკისთვის ეს პოლიტიკა მიზნად ისახავს წარმოების დაბრუნებას, სამუშაო ადგილების ზრდას და ჩინეთის გავლენის შემცირებას ჩრდილოეთ ამერიკის მიწოდების ჯაჭვებში. თუმცა ანალიტიკოსების შეფასებით, მოკლევადიან პერიოდში ასეთი პოლიტიკა ინფლაციურია. ავტომობილების გაძვირება ამცირებს მომხმარებლის მსყიდველუნარიანობას, აჭიანურებს მანქანის შეცვლის გადაწყვეტილებას და ზრდის მეორადი ავტომობილების ფასზეც ზეწოლას. განსაკუთრებით მოწყვლადია საშუალო შემოსავლის მქონე მომხმარებელი, რომლისთვისაც ახალი ავტომობილი ისედაც გაძვირდა მაღალი საპროცენტო განაკვეთების, დაზღვევის ხარჯებისა და ელექტრომობილების ძვირი ტექნოლოგიების გამო.

ბიზნესისთვის მთავარი რისკი გაურკვევლობაა. ავტომწარმოებლებს ახალი ქარხნის დაგეგმვა, მოდელის წარმოებაში ჩაშვება და მომწოდებლების ქსელის შეცვლა წლების განმავლობაში უწევთ. თუ კომპანიებმა არ იციან, ექნებათ თუ არა სამ ქვეყანას ერთიანი შეთანხმება, როგორი იქნება ტარიფები და რა ჩაითვლება ამერიკულ ან რეგიონულ შემცველობად, მათთვის კაპიტალის განაწილება ძვირდება. ავტოჯგუფები სწორედ ამიტომ მოუწოდებენ ვაშინგტონს, არ დაშალოს USMCA ცალკეულ ორმხრივ შეთანხმებებად, რადგან ეს გაზრდის ადმინისტრაციულ ხარჯებს, შექმნის განსხვავებულ რეგულაციებს და დააზიანებს იმ მიწოდების ჯაჭვებს, რომლის შექმნასაც ათწლეულები დასჭირდა.

კანადა ცდილობს, შეთანხმება 16 წლით გაგრძელდეს. Associated Press-ის ინფორმაციით, კანადის ვაჭრობის მინისტრმა დომინიკ ლებლანმა წერილობით მიმართა ამერიკის სავაჭრო წარმომადგენელს ჯეიმისონ გრირსა და მექსიკის ეკონომიკის მდივანს მარსელო ებრარდს, რათა USMCA 16 წლით განახლდეს. კანადის მიზანია, ბიზნესმა გრძელვადიანი პროგნოზირება შეძლოს და ჩრდილოეთ ამერიკული ინდუსტრიული ინტეგრაცია არ დაიშალოს.

შეფასებით ნაწილში ექსპერტები და სპეციალისტები ამბობენ, რომ ამერიკის ახალი გეგმა ავტომობილების ფასს ზრდის არა ერთი კონკრეტული გადასახადის, არამედ მთელი საწარმოო მოდელის შეცვლის გამო. თუ კომპანიებს მოუწევთ მეტი კომპონენტის ამერიკაში წარმოება, ეს გაზრდის შრომის, ინფრასტრუქტურის და კაპიტალის ხარჯს. თუ ისინი ამას ვერ შეძლებენ, გადაიხდიან ტარიფებს. ორივე შემთხვევაში ნაწილი საბოლოო ფასში გადავა. ამიტომ, ეს არ არის მხოლოდ კანადის პრობლემა. ეს არის ჩრდილოეთ ამერიკის ავტოინდუსტრიის ღირებულების გადანაწილება, რომლის შედეგიც შეიძლება იყოს უფრო ძვირი მანქანები, უფრო ფრთხილი ინვესტიციები და უფრო მკაცრი ბრძოლა საწარმოო ადგილებისთვის.

საბოლოოდ, ამერიკის გეგმა კანადას ულტიმატუმის ფორმას იღებს: ან მეტი ამერიკული შემცველობა ავტომობილებში, ან უფრო მაღალი ტარიფები და ნაკლები კონკურენტუნარიანობა ამერიკის ბაზარზე. პოლიტიკურად ეს შეიძლება კარგად გაიყიდოს, როგორც წარმოების დაბრუნება ამერიკაში, მაგრამ ეკონომიკურად ფასი მომხმარებელმა, მწარმოებელმა და ჩრდილოეთ ამერიკის ინტეგრირებულმა ავტოსექტორმა ერთად უნდა გადაიხადონ.

წყაროები: