საფრანგეთსა და ესპანეთში მასშტაბურმა ტყის ხანძრებმა ეკოლოგიური კატასტროფის ფარგლებს გასცდა და მნიშვნელოვან ეკონომიკურ კრიზისად ჩამოყალიბდა. 25 ივლისის მდგომარეობით, ორ ქვეყანაში საცხოვრებელი ადგილების დატოვება 250 ათასზე მეტ ადამიანს მოუხდა. საფრანგეთში ყველაზე მძიმე ვითარება ბორდოს მიმდებარე ჟირონდის დეპარტამენტსა და ლანდებშია, ხოლო ესპანეთში ხანძრები ქვეყნის ცენტრალურ და სხვა რეგიონებში გავრცელდა.
საფრანგეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, ჟირონდში ხანძრების გამო 167 ათასი ადამიანის ევაკუაცია განხორციელდა, ლანდებში კი საცხოვრებელი ადგილები კიდევ დაახლოებით 30 ათასმა ადამიანმა დატოვა. ხანძრის გავრცელების გამო ხელისუფლებამ სამხედრო ძალებიც გამოიყენა. სახანძრო და სამაშველო ოპერაციებში ჩართულია ათასობით თანამშრომელი, სპეციალური თვითმფრინავები და ვერტმფრენები.
ესპანეთში ხელისუფლებამ ტყის ხანძრებთან დაკავშირებული პირველი ეროვნული საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა. Associated Press-ის მონაცემებით, მხოლოდ ცენტრალურ ესპანეთში დაახლოებით 70 ათასი ადამიანის ევაკუაცია გახდა საჭირო. ქვეყანაში 2026 წლის დასაწყისიდან ხანძარმა უკვე დაახლოებით 130 ათასი ჰექტარი ტერიტორია მოიცვა. საფრანგეთში დამწვარი ფართობი 98 ათას ჰექტარს აღემატება, რაც მიმდინარე წლისთვის რეკორდული მაჩვენებელია.
დარტყმა ტურიზმზე
ხანძარი განსაკუთრებით მძიმე ზიანს აყენებს საფრანგეთის ატლანტიკური სანაპიროს ტურისტულ ეკონომიკას. ჟირონდისა და ლანდების რეგიონები ზაფხულში დამსვენებლების დიდ რაოდენობას მასპინძლობს. ევაკუაციის, გზების ჩაკეტვისა და კვამლით დაბინძურებული ჰაერის გამო სასტუმროებს, კემპინგებს, რესტორნებსა და ტურისტულ ობიექტებს ჯავშნების გაუქმებასთან და შემოსავლების შემცირებასთან უწევთ გამკლავება.
ეკონომიკური ზიანი მხოლოდ დამწვარი შენობებით არ განისაზღვრება. ბიზნესები შემოსავალს კარგავენ მაშინაც, როდესაც მათი ქონება უშუალოდ არ დაზიანებულა, თუმცა მომხმარებლები რეგიონში ვეღარ ჩადიან. დამატებით ხარჯებს ქმნის ევაკუირებული მოსახლეობის დროებითი განთავსება, გზების აღდგენა, ნარჩენების გატანა და ელექტროენერგიისა და კავშირგაბმულობის სისტემების შეკეთება.
ხანძრების საბოლოო გავლენა საფრანგეთისა და ესპანეთის წლიურ ტურისტულ შემოსავლებზე ჯერ უცნობია. ზუსტი შეფასება მხოლოდ ხანძრების ჩაქრობისა და ზაფხულის სეზონის დასრულების შემდეგ გახდება შესაძლებელი. შესაბამისად, ამ ეტაპზე კონკრეტული ფინანსური ზარალის დასახელება ნაადრევია.
სოფლის მეურნეობა და ადგილობრივი ბიზნესი
ხანძრები საფრთხეს უქმნის სასოფლო-სამეურნეო მიწებს, საძოვრებს, ფერმერულ შენობებსა და სატყეო მეურნეობებს. კვამლმა, მაღალმა ტემპერატურამ და წყლის დეფიციტმა შეიძლება შეამციროს მოსავლიანობა იმ ტერიტორიებზეც, სადაც ცეცხლი უშუალოდ არ გავრცელებულა.
ევროკავშირის მხარდაჭერით მომზადებული კვლევის მიხედვით, ექსტრემალური ამინდი ევროპულ სოფლის მეურნეობას ყოველწლიურად საშუალოდ 28.3 მილიარდი ევროს ზარალს აყენებს. ეს ევროკავშირის მცენარეული და მეცხოველეობის წარმოების დაახლოებით 6 პროცენტია. ამ დანაკარგების მხოლოდ 20-დან 30 პროცენტამდე იფარება დაზღვევით ან სახელმწიფო კომპენსაციის მექანიზმებით.
მიმდინარე ხანძრების ზემოქმედება შესაძლოა განსაკუთრებით მძიმე აღმოჩნდეს მცირე ფერმერებისა და საოჯახო ბიზნესებისთვის. მათ ხშირად არ აქვთ საკმარისი ფინანსური რეზერვები ან დაზღვევა, რომელიც საქმიანობის შეჩერებით გამოწვეულ სრულ ზარალს დაფარავს.
დაზღვევის მზარდი ფასი
ტყის ხანძრების გახშირება სადაზღვევო სექტორისთვის რისკების გადაფასებას ნიშნავს. სადაზღვევო კომპანიებმა შეიძლება გაზარდონ პრემია მაღალი რისკის ზონებში, გაამკაცრონ პირობები ან გარკვეული სახის ქონების დაზღვევაზე უარი თქვან.
ევროკომისია აღნიშნავს, რომ ხანძრების სრული ეკონომიკური ღირებულების შეფასება რთულია, რადგან მონაცემები ხშირად არ მოიცავს ჯანმრთელობის ზიანს, გარემოზე გავლენას, სოფლის მეურნეობის დანაკარგებსა და ბიზნესის დროებით გაჩერებას. არასრული მონაცემები ქმნის რისკს, რომ ხელისუფლებამ საფრთხის მასშტაბი სათანადოდ ვერ შეაფასოს, ხოლო მოსახლეობა და კომპანიები არასაკმარისად დაზღვეული დარჩნენ.
Swiss Re Institute-ის მონაცემებით, ამინდის მოვლენებით გამოწვეული გლობალური სადაზღვევო ზარალი 1970 წლიდან საშუალოდ წელიწადში დაახლოებით 6 პროცენტით იზრდება. ბუნებრივ კატასტროფებს შორის ყველაზე სწრაფად, საშუალოდ 12 პროცენტით, სწორედ ტყის ხანძრებთან დაკავშირებული ზარალი მატულობს. ეს გლობალური მონაცემია და მხოლოდ ევროპას არ ეხება, თუმცა აჩვენებს, რამდენად სწრაფად იზრდება ამ ტიპის რისკის ფინანსური მნიშვნელობა.
ტყის აღდგენა ხანგრძლივი და ძვირი პროცესია
ხანძრის შემდეგ ეკონომიკური ტვირთი წლების განმავლობაში გრძელდება. საჭიროა დამწვარი ხეების მოცილება, ნიადაგის ეროზიის პრევენცია, წყლის სისტემების დაცვა, ტყის აღდგენა და ინფრასტრუქტურის შეკეთება.
ყველა დამწვარი ტერიტორიის ხელოვნურად გაშენება არც აუცილებელია და არც ყოველთვის სასურველი. ზოგიერთ ეკოსისტემას ბუნებრივი აღდგენის უნარი აქვს. თუმცა ძლიერ დაზიანებულ ტერიტორიებზე საჭიროა აქტიური ჩარევა, განსაკუთრებით იქ, სადაც არსებობს ნიადაგის ჩამორეცხვის, წყალდიდობის ან ბიომრავალფეროვნების დაკარგვის საფრთხე.
ხანძარი ამცირებს ტყის ეკონომიკურ ღირებულებასაც. ზიანდება მერქნის მარაგი, რეკრეაციული სივრცეები, ტურისტული მარშრუტები და ტყის უნარი, შეაკავოს ნახშირორჟანგი. შესაბამისად, ხანძრის ზარალი მხოლოდ ერთჯერადი აღდგენითი ხარჯი არ არის.
კლიმატის ცვლილება რისკს აძლიერებს
ხანძრის გაჩენას ხშირად ადამიანის მოქმედება, ტექნიკური გაუმართაობა ან ბუნებრივი ფაქტორი იწვევს. კლიმატის ცვლილება ყველა ცალკეული ხანძრის უშუალო მიზეზად ვერ ჩაითვლება. თუმცა უფრო მაღალი ტემპერატურა, ხანგრძლივი გვალვა და მშრალი მცენარეული საფარი ცეცხლის სწრაფად გავრცელებისთვის ხელსაყრელ გარემოს ქმნის.
World Weather Attribution-ის შეფასებით, წიაღისეული საწვავის გამოყენებით გამოწვეულმა გლობალურმა დათბობამ ევროპის სიცხის ტალღები მნიშვნელოვნად გააძლიერა. 2026 წლის ზაფხულში საფრანგეთისა და ესპანეთის ნაწილებში ტემპერატურა სეზონურ საშუალო მაჩვენებელს 5-დან 12 გრადუსამდე აღემატებოდა, რაც ხანძრის რისკს ზრდიდა.
ევროპის გარემოს სააგენტოს მიხედვით, ევროკავშირში ამინდთან და კლიმატთან დაკავშირებულმა ექსტრემალურმა მოვლენებმა 1980-2024 წლებში დაახლოებით 822 მილიარდი ევროს ეკონომიკური ზარალი გამოიწვია. ამ თანხიდან 208 მილიარდ ევროზე მეტი მხოლოდ 2021-2024 წლებზე მოდის. სააგენტოს მონაცემები აჩვენებს, რომ კლიმატური კატასტროფების ეკონომიკური ტვირთი იზრდება.
საფრანგეთსა და ესპანეთში მიმდინარე ხანძრების სრული ფინანსური ღირებულება ჯერ უცნობია. უკვე ნათელია, რომ ზარალი მოიცავს ტურიზმს, სოფლის მეურნეობას, საცხოვრებელ ქონებას, ინფრასტრუქტურას, დაზღვევასა და საჯარო ფინანსებს. რაც უფრო დიდხანს გაგრძელდება ხანძარი, მით უფრო გაიზრდება არა მხოლოდ აღდგენის ფასი, არამედ ადგილობრივი ბიზნესების დაკარგული შემოსავალიც.
ევროპისთვის მთავარი გამოწვევა უკვე აღარ არის მხოლოდ ცეცხლის ჩაქრობა. საჭიროა ქალაქების, ტურისტული რეგიონების, ტყეებისა და სოფლის მეურნეობის ისეთი მართვა, რომელიც უფრო ცხელი და მშრალი კლიმატის პირობებს გაითვალისწინებს.
წყაროები:
https://apnews.com/article/93678a31ff53fc46564b6dfd9934eae1
https://emergency.copernicus.eu/news/
https://www.eea.europa.eu/en/analysis/indicators/economic-losses-from-climate-related
