მსოფლიო ენერგეტიკულ ბაზრებზე ფასების ახალი ზრდა ეკონომიკური პროგნოზებისთვის დამატებით რისკებს ქმნის. ნავთობის გაძვირებამ უკვე გადააჭარბა იმ მაჩვენებლებს, რომლებიც S&P Global-ის (ამერიკული ტრანსნაციონალური ფინანსური ანალიტიკისა და კვლევების კორპორაცია) უახლეს პროგნოზებში იყო გათვალისწინებული. ორგანიზაციის შეფასებით, ენერგიის ფასების ზრდამ შესაძლოა ინფლაციის შემცირების პროცესი გაართულოს და მსოფლიოს უმსხვილეს ცენტრალურ ბანკებს მონეტარული პოლიტიკის გამკაცრებისკენ უბიძგოს.
S&P Global Energy-ის ამჟამინდელი საბაზისო სცენარი 2026 წლის ბოლოსთვის Brent-ის ტიპის ნავთობის ფასს ბარელზე 89 დოლარად, ხოლო 2027 წლის ბოლოსთვის 86 დოლარად პროგნოზირებს. ეს მაჩვენებლები წინა პროგნოზთან შედარებით უკვე გაზრდილია.
თუმცა, ბაზარზე არსებული ფასი ამ ვარაუდებს მნიშვნელოვნად აღემატება. მიწოდებასთან დაკავშირებულმა მზარდმა რისკებმა Brent-ის ფასი კვლავ 100 დოლარზე მაღლა აიყვანა. სექტემბრის პირველი ნახევრის საშუალო ფასი კი ივლისის დასაწყისთან შედარებით, როდესაც ნავთობი მცირე ხნით გაიაფდა, 40%-ზე მეტით არის გაზრდილი.
ძვირდება არა მხოლოდ ნავთობი
ენერგორესურსების გაძვირება მხოლოდ ნედლი ნავთობის ბაზარს არ ეხება. გაზრდილია ნავთობპროდუქტების ფასებიც, რასაც წარმოების სიმძლავრეების დეფიციტი განაპირობებს. აშშ-ში დიზელის ფასი ცოტა ხნის წინ პირველად ავიდა 6 დოლარზე მაღლა გალონზე.
ფასი მნიშვნელოვნად გაიზარდა ევროპულ გაზზეც. ბაზარზე გაჩნდა შეშფოთება, რომ გაზის საცავებში არსებული მარაგები შესაძლოა ზამთრის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისი არ აღმოჩნდეს. ევროპის საბითუმო ბაზარზე გაზის ფასი ივლისის ბოლოდან 30%-ზე მეტით გაიზარდა და მეგავატსაათზე 80 ევროს გადააჭარბა. ეს 2022 წლის ბოლოს შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია, თუმცა ის ჯერ კიდევ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება რუსეთ-უკრაინის ომის საწყის ეტაპზე დაფიქსირებულ რეკორდულ დონეებს.
როგორ აისახება ენერგოპროდუქტების გაძვირება ინფლაციაზე?
S&P Global-ის სექტემბრის განახლებაში 2026 და 2027 წლებისთვის არაერთი ქვეყნის სამომხმარებლო ინფლაციის პროგნოზი გაზრდილია. ორგანიზაცია მიიჩნევს, რომ მოკლევადიან პერიოდში ინფლაციის მიმართულებით რისკები კვლავ ზრდისკენ არის გადახრილი.
ამ ეტაპზე ენერგიის გაძვირების გავლენა ე.წ. საბაზისო ინფლაციაზე შედარებით შეზღუდულია. თუმცა, თუ ენერგეტიკული შოკი უფრო დიდხანს გაგრძელდება, გაიზრდება იმის ალბათობა, რომ ენერგიის მაღალი ფასები სხვა საქონელსა და მომსახურებაზეც აისახება. ასეთ შემთხვევაში ცენტრალურ ბანკებს მონეტარული პოლიტიკის უფრო მკაცრი პირობების შენარჩუნება შეიძლება დასჭირდეთ.
რას გააკეთებენ ცენტრალური ბანკები?
S&P Global-ის შეფასებით, ევროპის ცენტრალური ბანკის მიერ მიმდინარე თვეში განაკვეთის 25 საბაზისო პუნქტით გაზრდას აშშ-ის ფედერალური რეზერვისა და იაპონიის ბანკის ანალოგიური ნაბიჯებიც მოჰყვა.
თუმცა მთავარი კითხვა ის არის, რამდენად შორს წავა საპროცენტო განაკვეთების ზრდა.
ევროპის ცენტრალურ ბანკთან დაკავშირებით S&P Global შედარებით დაბალ რისკს ხედავს, რომ ენერგიის გაძვირებამ ინფლაციის მეორე ტალღა გამოიწვიოს. შესაბამისად, ბაზრების მიერ 2027 წლის დასაწყისისთვის დაახლოებით 75 საბაზისო პუნქტით დამატებითი ზრდის მოლოდინი ორგანიზაციის შეფასებით შესაძლოა ზედმეტად მაღალი იყოს.
რაც შეეხება აშშ-ის ფედერალურ რეზერვს, S&P Global-ის საბაზისო სცენარი ამ ეტაპზე მხოლოდ ერთ დამატებით ზრდას ითვალისწინებს. თუმცა ეს პროგნოზი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ინფლაციისა და შრომის ბაზრის მომავალ მონაცემებზე.
იაპონიის ბანკის შემთხვევაში კი მონეტარული პოლიტიკის ნორმალიზაციის გაგრძელება უფრო მოსალოდნელად მიიჩნევა და S&P Global დეკემბერში განაკვეთის კიდევ ერთ ზრდას პროგნოზირებს.
იზრდება სახელმწიფო ობლიგაციების შემოსავლიანობაც
პარალელურად, ზეწოლა იზრდება გრძელვადიან საპროცენტო განაკვეთებზე. აშშ-ის 10-წლიანი სახელმწიფო ობლიგაციების შემოსავლიანობა დაახლოებით 5%-ს შეადგენს, რაც აშშ-ირანის ომამდე არსებულ დონესთან შედარებით დაახლოებით 100 საბაზისო პუნქტით მეტია.
ზრდა კიდევ უფრო მაღალია ევროპის ორ ფისკალურად რთულ მდგომარეობაში მყოფ ქვეყანაში — დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთში.
S&P Global-ის შეფასებით, აშშ-ის სახაზინო დეპარტამენტის მიერ ობლიგაციების გამოსყიდვის გაზრდამ ამ ტენდენციის შეჩერება ვერ შეძლო. ახლო პერიოდში შემოსავლიანობის მიმართულების მკვეთრი ცვლილება ნაკლებად მოსალოდნელია, თუ ახლო აღმოსავლეთიდან დადებითი სიახლეები არ გავრცელდება.
ორგანიზაციის შეფასებით, ბაზრებისთვის მნიშვნელოვანი იქნებოდა მთავრობების მხრიდან იმის უფრო მკაფიო აღიარება, რომ საჭიროა მაღალი სახელმწიფო ვალისა და ბიუჯეტის დეფიციტების პრობლემის მოგვარება. თუმცა ასეთი ნაბიჯების გადადგმას შესაძლოა ბაზრების მხრიდან კიდევ უფრო ძლიერი ზეწოლა დასჭირდეს.
ეკონომიკა ჯერ კიდევ იზრდება
მიუხედავად ენერგეტიკული შოკისა, გლობალური ეკონომიკური აქტივობის მონაცემები ამ ეტაპზე შედარებით პოზიტიურ სურათს აჩვენებს.
S&P Global-ის PMI-ის მონაცემების მიხედვით, აგვისტოში გლობალური ეკონომიკური აქტივობა ზედიზედ მეხუთე თვე გაუმჯობესდა. გლობალური კომპოზიტური წარმოების ინდექსი მიუთითებს, რომ ეკონომიკური ზრდის წლიური ტემპი დაახლოებით 3%-ს შეადგენს — ეს 2024 წლის შუა პერიოდის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
ორგანიზაციამ რამდენიმე მსხვილი ეკონომიკის 2026 წლის ზრდის პროგნოზი უკვე გაზარდა, რასაც მეორე კვარტლის მოსალოდნელზე უკეთესი GDP-ის მონაცემები და PMI-ის გაუმჯობესებული მაჩვენებლები დაედო საფუძვლად.
განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ინდოეთი. მიმდინარე ფისკალური წლის პირველ კვარტალში ძლიერი ეკონომიკური მონაცემების შემდეგ S&P Global-მა ქვეყნის წლიური ზრდის პროგნოზი 0.3 პროცენტული პუნქტით გაზარდა და 6.5%-ს მიაღწია.
მთავარი რისკი — ენერგეტიკული შოკის გაგრძელება
S&P Global-ის შეფასებით, მსოფლიო ეკონომიკისთვის შესაძლო სცენარების დიაპაზონი ამ ეტაპზე უჩვეულოდ ფართოა. მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზაციის საბაზისო სცენარი შედარებით სტაბილურ გლობალურ ეკონომიკურ გარემოს ითვალისწინებს, ენერგიის ფასების ხანგრძლივი შოკი მნიშვნელოვან რისკად რჩება.
ერთ-ერთი რისკის სცენარის მიხედვით, აშშ-სა და ირანს შორის დაძაბულობის შემდგომმა ესკალაციამ შესაძლოა ენერგიის ფასების კიდევ უფრო გაზრდა გამოიწვიოს. ამის საპასუხოდ ცენტრალურმა ბანკებმა შესაძლოა მონეტარული პოლიტიკა უფრო მეტად გაამკაცრონ, გაიზარდოს გრძელვადიანი საპროცენტო განაკვეთები და შემცირდეს რისკიანი აქტივების, მათ შორის აქციების, ფასები.
S&P Global ხაზს უსვამს, რომ ეს არ არის მისი საბაზისო პროგნოზი, თუმცა ბოლო პერიოდში განვითარებული მოვლენები აჩვენებს, რომ ასეთი სცენარის გამორიცხვა ამ ეტაპზე შეუძლებელია.
წყარო: spglobal.com
