ერევანში გამართული ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების სამიტი ევროპისა და კანადის მხრიდან დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკის მიმართ უპრეცედენტო პოლიტიკური ერთიანობის დემონსტრაციად იქცა, თუმცა პრაქტიკული შედეგების გარეშე დასრულდა. ფრანგული გამოცემა „ლე ფიგარო“ შექმნილ ვითარებას „სტრატეგიულ ვაკუუმს“ უწოდებს და წერს, რომ ევროპამ ვერც ამჯერად შეძლო უსაფრთხოების იმ პრობლემების შევსება, რომლებიც აშშ-ის მხრიდან ეტაპობრივმა სამხედრო და პოლიტიკური უკანდახევამ წარმოშვა.

სამიტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო იმ ფონზე, როდესაც დონალდ ტრამპმა გერმანიიდან სულ მცირე 5 ათასი ამერიკელი ჯარისკაცის შესაძლო გაყვანისა და „ტომაჰავკის“ ტიპის რაკეტების განლაგების გეგმის შეჩერების შესახებ განცხადებები გააკეთა. ევროპული დედაქალაქებისთვის ეს მხოლოდ სამხედრო გადაადგილება არ არის — ეს არის სიგნალი, რომ ვაშინგტონი შესაძლოა ეტაპობრივად ამცირებდეს თავის როლს ევროპის უსაფრთხოების არქიტექტურაში. სწორედ ამიტომ, ერევნის შეხვედრაზე მთავარი უხილავი თემა იყო არა მხოლოდ რუსეთი ან ჩინეთი, არამედ თავად აშშ და მისი მომავალი სტრატეგია ევროპასთან მიმართებით.

„ლე ფიგაროს“ შეფასებით, ერევნის ფორმატი უკვე სცდება მხოლოდ ევროპულ თანამშრომლობას და თანდათან იძენს „ანტიტრამპისტულ ელფერს“. ჟაკ დელორის ინსტიტუტის ექსპერტმა, სებასტიან მაიარმა აღნიშნა, რომ პლატფორმა, რომელიც თავდაპირველად ევროპის გეოპოლიტიკური კოორდინაციისთვის შეიქმნა, ახლა უფრო მეტად გადაიქცა სივრცედ, სადაც ევროპული ქვეყნები ცდილობენ აშშ-ის პოლიტიკისგან დისტანცირების საერთო სტრატეგიის ჩამოყალიბებას.

თუმცა მთავარი პრობლემა ისევ უცვლელია — ევროპას ჯერ არ გააჩნია საკმარისი სამხედრო, ფინანსური და პოლიტიკური რესურსი, რომ ამერიკული სამხედრო ძალის სრულფასოვანი ჩანაცვლება მოახდინოს. მიუხედავად იმისა, რომ სამიტზე განიხილებოდა „მსურველთა კოალიციის“ გაფართოება, ჰორმუზის სრუტის უსაფრთხოება, ევროპული თავდაცვის ინდუსტრიის გაძლიერება და NATO-ს პარალელური თავდაცვითი მექანიზმები, კონკრეტული შეთანხმებები კვლავ ვერ შედგა. სწორედ ამას უწოდებს „ლე ფიგარო“ „სტრატეგიულ ვაკუუმს“ — მდგომარეობას, როდესაც ევროპას უკვე ესმის საფრთხე, მაგრამ ჯერ არ აქვს ეფექტიანი ინსტრუმენტები მის სამართავად.

ერევნის სამიტს დამატებითი სიმბოლური დატვირთვაც ჰქონდა. ის სამხრეთ კავკასიაში გაიმართა — რეგიონში, რომელიც ბოლო წლებში რუსეთის, დასავლეთის, თურქეთისა და ჩინეთის კონკურენციის ერთ-ერთ მთავარ არენად გადაიქცა. ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ სომხეთის ევროპასთან დაახლოებისა და მოსკოვთან დაძაბული ურთიერთობების ფონზე, ერევანი თანდათან დასავლეთისთვის პოლიტიკური და სტრატეგიული პლატფორმის როლსაც იძენს.

ბიზნესისა და გლობალური ეკონომიკისთვის ეს პროცესი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ატარებს. თუ აშშ ევროპაში სამხედრო ყოფნას შეამცირებს, კონტინენტს მოუწევს თავდაცვის ბიუჯეტების კიდევ უფრო გაზრდა. უკვე ახლა გერმანია, პოლონეთი, საფრანგეთი და ბალტიის ქვეყნები სამხედრო ხარჯებს რეკორდულ დონეზე ზრდიან. ევროკავშირი განიხილავს ერთიანი სამხედრო ინდუსტრიული ბაზის გაფართოებას, ახალი თავდაცვითი ფონდების შექმნასა და იარაღის ერთობლივ შესყიდვებს. ექსპერტების შეფასებით, ევროპა თანდათან გადადის „უსაფრთხოების ეკონომიკის“ ახალ ფაზაში, სადაც თავდაცვა, ენერგეტიკა და ტექნოლოგიური დამოუკიდებლობა ეკონომიკური პოლიტიკის ცენტრალურ ელემენტებად იქცევა.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ენერგეტიკულ უსაფრთხოებასაც. ევროპელი ლიდერები შიშობენ, რომ ახლო აღმოსავლეთში დაძაბულობის ზრდისა და ჰორმუზის სრუტის შესაძლო კრიზისის შემთხვევაში, კონტინენტი კიდევ ერთხელ აღმოჩნდება ენერგეტიკული შოკის წინაშე. სწორედ ამიტომ, ერევანში ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა საზღვაო უსაფრთხოება და სტრატეგიული ლოგისტიკური მარშრუტების დაცვა.

ანალიტიკოსები, უსაფრთხოების ექსპერტები და საერთაშორისო ეკონომისტები ფიქრობენ, რომ ერევნის სამიტმა მთავარი პრობლემა კიდევ უფრო მკაფიოდ წარმოაჩინა: ევროპას სურს მეტი სტრატეგიული ავტონომია, მაგრამ ჯერჯერობით კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული აშშ-ის სამხედრო და ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებზე. მათი შეფასებით, თუ ტრამპის ადმინისტრაცია ამერიკული გლობალური ვალდებულებების შემცირებას გააგრძელებს, ევროპა რთული არჩევანის წინაშე დადგება — ან სწრაფად შექმნას საკუთარი სამხედრო-პოლიტიკური ძალა, ან უსაფრთხოების სფეროში მზარდი ვაკუუმის პირობებში იმოქმედოს.

სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ სწორედ ამ პროცესში იკვეთება ახალი გლობალური რეალობა, სადაც აშშ, ევროპა და ჩინეთი უკვე არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ უსაფრთხოების და ტექნოლოგიური გავლენის მრავალფრონტიან კონკურენციაში შედიან. ერევნის სამიტმა კი აჩვენა, რომ ევროპა ჯერ კიდევ ეძებს საკუთარ როლს ამ ახალ გეოპოლიტიკურ წესრიგში.

წყაროები: