ევროპაში ჩატარებულმა ახალმა სამეცნიერო კვლევამ მეცნიერების ყურადღება მოულოდნელი აღმოჩენისკენ მიმართა — აღმოჩნდა, რომ ქალაქის ფრინველები ადამიანებს სქესის მიხედვით არჩევენ და ქალების მიმართ უფრო ფრთხილ რეაქციას ავლენენ, ვიდრე მამაკაცების მიმართ. სპეციალისტების შეფასებით, ეს აღმოჩენა შესაძლოა გაცილებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდეს, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს, რადგან კვლევა ცხოველთა ქცევის, ურბანული ეკოსისტემებისა და ადამიანის გავლენის შესწავლის ახალ მიმართულებებს აჩენს.
კვლევა იტალიელი მეცნიერების ხელმძღვანელობით ჩატარდა და სამეცნიერო ჟურნალში People and Nature გამოქვეყნდა. ექსპერიმენტი ევროპის ხუთ ქვეყანაში — ჩეხეთში, საფრანგეთში, გერმანიაში, პოლონეთსა და ესპანეთში — მიმდინარეობდა. მეცნიერებმა 37 სახეობის ქალაქის ფრინველის ქცევა შეისწავლეს და საერთო ჯამში 2 500-ზე მეტი დაკვირვება განახორციელეს.
კვლევის ავტორებმა მაქსიმალურად სცადეს, რომ ექსპერიმენტში მონაწილე ადამიანებს შორის განსხვავებები მინიმუმამდე დაეყვანათ. ქალი და მამაკაცი დამკვირვებლები ერთნაირი ფერის ტანსაცმელში იყვნენ, მსგავსი ფიზიკური მონაცემები ჰქონდათ და ვიზუალური დეტალებიც კი კონტროლდებოდა. თუმცა შედეგი თითქმის ყველა ქვეყანაში და სახეობაში ერთნაირი აღმოჩნდა — ფრინველები მამაკაცებს საშუალოდ უფრო ახლოს უშვებდნენ, ვიდრე ქალებს.
მეცნიერებისთვის განსაკუთრებით საინტერესო გახდა ის ფაქტი, რომ განსხვავება სისტემური იყო და შემთხვევითობას ნაკლებად ჰგავდა. სპეციალისტები რამდენიმე შესაძლო ახსნას განიხილავენ. ერთ-ერთი ვერსიით, ფრინველები რეაგირებენ მოძრაობის სპეციფიკაზე, სხეულის ბიომექანიკაზე ან სიარულის მანერაზე. სხვა ჰიპოთეზები ეხება ხმას, სუნსა და იმ ბიოლოგიურ სიგნალებს, რომლებსაც ადამიანი პრაქტიკულად ვერ ამჩნევს, თუმცა ცხოველებისთვის მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს.
არსებობს კიდევ ერთი, უფრო ფართო ევოლუციური ჰიპოთეზაც. ზოგიერთი მკვლევარი ვარაუდობს, რომ ცხოველებში შესაძლოა არსებობდეს მრავალსაუკუნოვანი ქცევითი მეხსიერება, რომელიც ადამიანებთან ისტორიული ურთიერთობის შედეგად ჩამოყალიბდა. ამ თეორიის მიხედვით, ფრინველები ადამიანების განსხვავებულ ქცევით მოდელებს თაობების განმავლობაში აკვირდებოდნენ და გარემოსთან ადაპტაციის პროცესში გარკვეული რეაქციებიც ჩამოუყალიბდათ.
კვლევა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ურბანული ეკოსისტემები გაცილებით უფრო რთული და „ინტელექტუალურია“, ვიდრე ეს წარსულში ეგონათ. თანამედროვე ქალაქებში ცხოველები მუდმივად სწავლობენ ადამიანის ქცევას, ხმაურს, გადაადგილებას და მათთვის საფრთხის დონეს. მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ქალაქის ფრინველები განსაკუთრებით სწრაფად ადაპტირდებიან გარემოს ცვლილებებთან და ხშირად განსხვავებულ ქცევას აჩვენებენ იმავე სახეობის სოფლის პოპულაციებთან შედარებით.
სპეციალისტები ასევე აღნიშნავენ, რომ მსგავსი კვლევები მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ბიოლოგიისთვის, არამედ ურბანული დაგეგმარების, ეკოლოგიური პოლიტიკისა და გარემოს დაცვისთვისაც. მსოფლიოს ბევრ დიდ ქალაქში უკვე მიმდინარეობს მუშაობა ე.წ. „ბიომეგობრული ქალაქების“ კონცეფციაზე, სადაც ინფრასტრუქტურა მხოლოდ ადამიანებზე არ იქნება მორგებული და ცხოველთა ქცევაც გათვალისწინებული იქნება.
ანალიტიკოსების შეფასებით, მსგავსი კვლევები მომავალში შესაძლოა ხელოვნური ინტელექტისა და ეკოლოგიური მონიტორინგის სისტემების განვითარებაშიც გამოიყენონ. სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ ცხოველთა ქცევის ანალიზი გარემოს ცვლილებების, ხმაურის დონის, კლიმატური ზეწოლისა და ადამიანის აქტივობის შეფასების ერთ-ერთ დამატებით ინდიკატორად შეიძლება გადაიქცეს.
ექსპერტების თქმით, ეს აღმოჩენა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს, რამდენად მგრძნობიარეა ბუნება ადამიანის ქცევის მიმართ და რამდენად აქტიურად „კითხულობენ“ ცხოველები გარემოს. მიუხედავად იმისა, რომ კვლევის საბოლოო მიზეზები ჯერ კიდევ დაუდგენელია, მეცნიერები თანხმდებიან, რომ მსგავსი დაკვირვებები თანამედროვე ურბანული სამყაროს უკეთ გაგებაში მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს.
წყაროები:
- People and Nature — სამეცნიერო კვლევა
https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/journal/25758314 - ScienceDirect — ურბანული ფრინველებისა და ადამიანის ქცევის გავლენის კვლევები
https://www.sciencedirect.com/ - National Geographic — ქალაქის ცხოველების ადაპტაციის შესახებ
https://www.nationalgeographic.com/ - The Guardian — ურბანული ეკოლოგიისა და ცხოველთა ქცევის კვლევები
https://www.theguardian.com/environment - Smithsonian Magazine — ცხოველთა ქცევისა და გარემოს აღქმის კვლევები
https://www.smithsonianmag.com/
