კიბოს მკურნალობაში mRNA-ტექნოლოგიების გამოყენება, რომელიც მსოფლიომ ფართოდ პირველად COVID-19-ის პანდემიის დროს გაიცნო, ახლა უკვე ონკოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე პერსპექტიულ მიმართულებად ყალიბდება. ბოლო თვეებში გამოქვეყნებულმა საერთაშორისო კვლევებმა აჩვენა, რომ მეცნიერები mRNA-ზე დაფუძნებული ახალი თაობის კიბოს ვაქცინებისა და იმუნოთერაპიის სისტემების შექმნას მნიშვნელოვნად აახლოებენ პრაქტიკულ გამოყენებასთან. სპეციალისტების შეფასებით, თუ ეს მიმართულება წარმატებით განვითარდება, კიბოს მკურნალობის მოდელი შესაძლოა ფუნდამენტურად შეიცვალოს — მასობრივი სტანდარტული თერაპიებიდან პერსონალიზებულ, კონკრეტულ სიმსივნეზე მორგებულ იმუნურ მკურნალობაზე.

ყველაზე დიდი ყურადღება მიიპყრო Massachusetts Institute of Technology-სა და Dana-Farber Cancer Institute-ს მეცნიერების ახალმა კვლევამ, რომლის მიხედვითაც sogenannte „იმუნური გარემოს გადამქმნელი“ mRNA-მოლეკულები ორგანიზმში გაცილებით ძლიერ T-უჯრედულ პასუხს ქმნიან და სიმსივნურ გარემოს იმუნური სისტემისთვის უფრო „ხილვადს“ ხდიან. კვლევის ავტორების განცხადებით, ახალი მიდგომა საშუალებას იძლევა, იმუნურმა სისტემამ კიბოს უჯრედები უფრო ეფექტიანად ამოიცნოს და გაანადგუროს.

Nature Biotechnology-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, მეცნიერებმა mRNA-ის გამოყენებით შეძლეს ისეთი იმუნური სიგნალების გააქტიურება, რომლებიც T-უჯრედების ანტისიმსივნურ აქტივობას მნიშვნელოვნად აძლიერებს. ცხოველურ მოდელებში მეთოდმა ძლიერი შედეგები აჩვენა შარდის ბუშტის კიბოს, მელანომის, მსხვილი ნაწლავის კიბოსა და მეტასტაზური ფილტვის კიბოს შემთხვევებში. ზოგიერთ მოდელში სიმსივნეები პრაქტიკულად სრულად გაქრა.

პარალელურად, Icahn School of Medicine at Mount Sinai-ს მეცნიერებმა mRNA-ვაქცინების მოქმედების შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენა გააკეთეს. კვლევის მიხედვით, აქამდე არსებული წარმოდგენისგან განსხვავებით, mRNA-ვაქცინების ეფექტიანობაში მხოლოდ იმუნური უჯრედები არ მონაწილეობენ — მნიშვნელოვან როლს კუნთისა და ღვიძლის უჯრედებიც ასრულებენ. მეცნიერებმა ასევე შეიმუშავეს ტექნოლოგია, რომელიც საშუალებას იძლევა mRNA-ის მოქმედება კონკრეტულ უჯრედებში მიზანმიმართულად „ჩაირთოს“ ან „გამოირთოს“. მათი შეფასებით, ეს შეიძლება გახდეს ახალი თაობის უფრო ძლიერი და უსაფრთხო კიბოს ვაქცინების საფუძველი.

განსაკუთრებული ინტერესის საგანია所谓 „პერსონალიზებული კიბოს ვაქცინები“, რომლებიც კონკრეტული პაციენტის სიმსივნის გენეტიკურ პროფილზეა მორგებული. ამ მიდგომის ფარგლებში მეცნიერები სიმსივნური უჯრედების უნიკალურ მუტაციებს ადგენენ და შემდეგ mRNA-ვაქცინის საშუალებით იმუნურ სისტემას სწორედ ამ მუტაციების ამოცნობას „ასწავლიან“. ექსპერტების შეფასებით, ეს ონკოლოგიაში ერთ-ერთი ყველაზე რევოლუციური კონცეფციაა, რადგან მკურნალობა კონკრეტულად ერთი ადამიანის კიბოს ტიპზეა ადაპტირებული.

ამავე დროს, კიბოს იმუნოთერაპიის გლობალური ბაზარი სწრაფად იზრდება. საერთაშორისო ანალიტიკური კომპანიების შეფასებით, mRNA-ზე დაფუძნებული ონკოლოგიური თერაპიები უახლოეს წლებში მრავალმილიარდიან ინდუსტრიად ჩამოყალიბდება. ამ მიმართულებაში უკვე მილიარდობით დოლარს აბანდებენ როგორც ბიოტექნოლოგიური სტარტაპები, ისე ისეთი გლობალური კომპანიები, როგორიცაა Moderna, BioNTech და Pfizer. განსაკუთრებით გაიზარდა ინვესტიციები მას შემდეგ, რაც COVID-19-ის პანდემიამ mRNA-ტექნოლოგიის მასობრივი გამოყენების შესაძლებლობა პრაქტიკაში დაამტკიცა.

თუმცა სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ მიუხედავად შთამბეჭდავი შედეგებისა, კვლევების დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ პრეკლინიკურ ან ადრეული ფაზის კლინიკურ ეტაპზეა. მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ადამიანის ორგანიზმში ეფექტიანობის, უსაფრთხოების, ხანგრძლივი შედეგებისა და გვერდითი ეფექტების საბოლოოდ დასადასტურებლად დამატებითი მრავალწლიანი კვლევებია საჭირო.

ონკოლოგებისა და ბიოტექნოლოგიური სექტორის ანალიტიკოსების შეფასებით, mRNA-ტექნოლოგიები უკვე სცდება მხოლოდ ვაქცინების სფეროს და თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთ მთავარ პლატფორმად ყალიბდება. მათი აზრით, უახლოეს წლებში სწორედ ხელოვნური ინტელექტის, გენომიკისა და mRNA-ტექნოლოგიების კომბინაცია განსაზღვრავს კიბოს მკურნალობის მომავალს. ექსპერტების ნაწილი კი პირდაპირ აცხადებს, რომ ონკოლოგია შესაძლოა იმავე გარდამტეხ ეტაპზე იმყოფებოდეს, როგორზეც ინფექციური დაავადებების სფერო COVID-19-ის ვაქცინების გამოჩენის დროს აღმოჩნდა.

წყაროები: