შავი ზღვის აუზი მომდევნო ათწლეულებში შესაძლოა ერთ-ერთ ყველაზე სწრაფად ცვალებად კლიმატურ ზონად გადაიქცეს. თურქი მეცნიერებისა და კლიმატის სპეციალისტების ახალი კვლევის მიხედვით, 2070 წლისთვის შავი ზღვის წყლის ტემპერატურა შესაძლოა დამატებით 4 გრადუსი ცელსიუსით გაიზარდოს, რაც რეგიონში ექსტრემალური ამინდის მოვლენების, წყალდიდობების, გვალვების, სითბური ტალღებისა და ინფრასტრუქტურული რისკების მკვეთრ გაძლიერებას გამოიწვევს.
კვლევა, რომელიც სტამბოლის ტექნიკური უნივერსიტეტის აერონავტიკის ფაკულტეტის ლექტორის, ბარიშ იონოლის ხელმძღვანელობით ჩატარდა, 2005–2014 წლების კლიმატურ მონაცემებსა და 2061–2070 წლების პროგნოზებს შორის შედარებას ეფუძნება. მეცნიერებმა გამოიყენეს მაღალი ნახშირბადის ემისიების სცენარი, რომელიც გლობალური დათბობის ყველაზე მძიმე ტრაექტორიად ითვლება.
კვლევის მიხედვით, შავი ზღვის აუზში წყლის ტემპერატურა ზამთარში შესაძლოა 2-დან 4 გრადუსამდე გაიზარდოს, ზაფხულში დაახლოებით 3 გრადუსით, ხოლო ზოგიერთ რეგიონში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ანატოლიაში, ჰაერის ტემპერატურის მატებამ შესაძლოა 7 გრადუსსაც მიაღწიოს. მეცნიერები განსაკუთრებით ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ შავი ზღვა სხვა ზღვებთან შედარებით უფრო სწრაფად თბება, რადგან ის ნახევრად ჩაკეტილი ზღვაა და წყლის ცირკულაცია შედარებით შეზღუდულია.
ბოლო წლებში უკვე შეინიშნება მკვეთრი ცვლილებები. თუ ადრე ზაფხულში შავი ზღვის ზედაპირის ტემპერატურა საშუალოდ 25-26 გრადუსი იყო, ახლა ის ხშირად 29-30 გრადუსს აღწევს. ამან გაზარდა აორთქლება და ატმოსფეროში ტენის რაოდენობა, რაც პირდაპირ აისახება ძლიერი ნალექებისა და შტორმების ინტენსივობაზე. ბარიშ იონოლის შეფასებით, დამატებით კიდევ 2 გრადუსიანი დათბობის შემთხვევაშიც კი ნალექების რაოდენობა შესაძლოა 30-40 პროცენტით გაიზარდოს.
კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დასკვნა სითბური ტალღების მკვეთრი ზრდაა. ამჟამად რეგიონში ასეთი მოვლენები საშუალოდ წელიწადში 5-10 დღეს გრძელდება, თუმცა პროგნოზის მიხედვით, მომავალში მათი ხანგრძლივობა 50-55 დღემდე გაიზრდება. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ეს არა მხოლოდ გარემოს, არამედ ეკონომიკისთვისაც სერიოზული გამოწვევაა — განსაკუთრებით ენერგეტიკის, სოფლის მეურნეობის, ტურიზმისა და ჯანდაცვის სექტორებისთვის.
განსაკუთრებულ რისკ-ზონებად სახელდება შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპირო, საქართველოსა და რუმინეთის ნაწილები, სტამბოლი და მარმარილოს ზღვის რეგიონი. პროგნოზის მიხედვით, სტამბოლში დღიური მაქსიმალური ნალექი შესაძლოა ამჟამინდელი 210 მილიმეტრიდან 437 მილიმეტრამდე გაიზარდოს, რაც ურბანული ინფრასტრუქტურისთვის უკიდურეს საფრთხეს ქმნის. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი მასშტაბის ნალექები თანამედროვე ქალაქებისთვის უკვე ეკონომიკური უსაფრთხოების გამოწვევად იქცა.
კლიმატის ცვლილება განსაკუთრებით მძიმე დარტყმას მიაყენებს წყლის რესურსებსა და სოფლის მეურნეობასაც. კვლევის თანახმად, გაზაფხულის თოვლის საფარი დაახლოებით 20 პროცენტით შემცირდება, ხოლო მაღალმთიან რეგიონებში თოვლის მაქსიმალური საფარი შესაძლოა 125 სანტიმეტრიდან 80 სანტიმეტრამდე დავიდეს. ეს ნიშნავს, რომ რეგიონს ზაფხულში წყლის დეფიციტისა და გვალვის უფრო მაღალი რისკი ექნება.
ანალიტიკოსები და კლიმატის ეკონომიკის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ შავი ზღვის რეგიონში კლიმატის ცვლილება უკვე მხოლოდ ეკოლოგიური საკითხი აღარ არის. ის პირდაპირ უკავშირდება ეკონომიკურ სტაბილურობას, ლოგისტიკას, ენერგეტიკას, ინფრასტრუქტურასა და საკვების უსაფრთხოებას. განსაკუთრებით მოწყვლადია სანაპირო ქალაქები, პორტები და სატრანსპორტო ქსელები, რომლებიც ექსტრემალური ამინდის პირობებში მილიარდობით დოლარის ზარალის რისკის წინაშე დგებიან.
მსოფლიო ბანკისა და OECD-ის შეფასებით, კლიმატის ცვლილებისადმი ადაპტაციის გარეშე შავი ზღვის რეგიონში ეკონომიკური ზარალი მომდევნო ათწლეულებში მნიშვნელოვნად გაიზრდება. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მთავრობებს მოუწევთ ინფრასტრუქტურის, წყლის მართვის სისტემების, სანაპირო დაცვისა და ურბანული დაგეგმარების ძირეული ცვლილება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, რეგიონი შეიძლება უფრო ხშირად აღმოჩნდეს წყალდიდობების, გვალვების, მეწყერებისა და ენერგეტიკული კრიზისების წინაშე.
ექსპერტები ასევე ხაზს უსვამენ, რომ შავი ზღვა ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელი ერთ-ერთი მთავარი ეკონომიკური და სატრანსპორტო დერეფანია. ამიტომ კლიმატური ცვლილებები გავლენას მოახდენს არა მხოლოდ ადგილობრივ ეკონომიკებზე, არამედ საერთაშორისო ვაჭრობაზე, ლოგისტიკასა და ენერგეტიკულ უსაფრთხოებაზეც.
სპეციალისტების შეფასებით, მომდევნო წლებში შავი ზღვის რეგიონი შესაძლოა გადაიქცეს ერთ-ერთ მთავარ მაგალითად იმისა, თუ როგორ გადადის კლიმატის ცვლილება ეკოლოგიური პრობლემიდან პირდაპირ ეკონომიკურ და გეოპოლიტიკურ გამოწვევაში.
წყაროები:
- Anadolu Agency — https://www.aa.com.tr/en/environment
- სტამბოლის ტექნიკური უნივერსიტეტი — https://www.itu.edu.tr/en
- IPCC — https://www.ipcc.ch/
- World Bank Climate Change Reports — https://www.worldbank.org/en/topic/climatechange
- OECD Climate Risk Reports — https://www.oecd.org/climate-change/
- Copernicus Climate Change Service — https://climate.copernicus.eu/
- European Environment Agency — https://www.eea.europa.eu/
- Reuters — https://www.reuters.com/world/europe/black-sea-climate-risk-2026/
- UNEP — https://www.unep.org/regions/europe
- საქართველოს გარემოს ეროვნული სააგენტო — https://nea.gov.ge/Ge/
