კოსმოსის შესახებ ადამიანის წარმოდგენები მუდმივად იცვლება, თუმცა ბოლო პერიოდში ევროპელი მეცნიერების მიერ გამოქვეყნებულმა რამდენიმე კვლევამ ერთდროულად შეეხო სამყაროს ყველაზე ფუნდამენტურ კითხვებს - როგორ წარმოიშვა სამყარო, როგორ განვითარდა ის მილიარდობით წლის განმავლობაში და როგორ შეიძლება დასრულდეს მისი არსებობა. ამავე დროს, მეცნიერებმა დედამიწაზე პირველად შეძლეს წყლის ისეთი ფორმის შექმნა, რომელიც, სავარაუდოდ, პლანეტებისა და თანამგზავრების სიღრმეებში არსებობს და შესაძლოა მზის სისტემის ევოლუციის გასაღებიც იყოს.

ყველაზე დიდი ყურადღება მიიპყრო ესპანეთის საერთაშორისო ფიზიკის ცენტრის (DIPC) მეცნიერების კვლევამ, რომლის მიხედვითაც სამყარო შესაძლოა გაცილებით ადრე დასრულდეს, ვიდრე აქამდე მიიჩნეოდა. მკვლევრებმა დედამიწის სხვადასხვა ნახევარსფეროში განთავსებული ორი ობსერვატორიის მონაცემები გამოიყენეს და 47 მილიონი გალაქტიკა შეისწავლეს. კვლევის მთავარი ობიექტი იყო ბნელი ენერგია - იდუმალი ძალა, რომელიც სამყაროს საერთო ენერგიისა და მასის დაახლოებით 68%-ს შეადგენს და კოსმოსის გაფართოებას აჩქარებს. 

დღემდე მეცნიერების დიდი ნაწილი ვარაუდობდა, რომ სამყაროს გაფართოება უსასრულოდ გაგრძელდებოდა, თუმცა ახალი მონაცემები აჩვენებს, რომ ბნელი ენერგია შესაძლოა მუდმივი სიდიდე არ იყოს. თუ ეს ვარაუდი დადასტურდა, სამყაროს გაფართოება ერთ ეტაპზე შეჩერდება, რის შემდეგაც საპირისპირო პროცესი - შეკუმშვა დაიწყება. ამ სცენარს მეცნიერები „დიდ შეკუმშვას“ (Big Crunch) უწოდებენ. მათი გათვლებით, ეს პროცესი სამყაროს საბოლოო კოლაფსამდე მიიყვანს, როდესაც გალაქტიკები, ვარსკვლავები და შავი ხვრელები ერთმანეთთან შერწყმას დაიწყებენ, საბოლოოდ კი მთელი კოსმოსი ერთ წერტილში მოიყრის თავს. ყველაზე საინტერესო ისაა, რომ ეს შესაძლოა 20 მილიარდ წელზე ნაკლებ დროში მოხდეს, რაც ტრილიონობით წლით ნაკლებია წინა პროგნოზებთან შედარებით.

თუ სამყაროს დასასრულის შესახებ ახალი ჰიპოთეზა არსებულ წარმოდგენებს ეჭვქვეშ აყენებს, ევროპელი ფიზიკოსების კიდევ ერთი კვლევა თავად სამყაროს დაბადების შესახებ ტრადიციულ შეხედულებებს ცვლის. მკვლევართა ჯგუფმა წარმოადგინა ახალი თეორია, რომლის მიხედვითაც დიდი აფეთქება (Big Bang) შესაძლოა სამყაროს შექმნის საწყისი მოვლენა საერთოდ არ ყოფილიყო.

მათი მოდელის თანახმად, ჩვენი სამყარო შესაძლოა უზარმაზარი გრავიტაციული კოლაფსის შედეგად წარმოქმნილიყო. ამ თეორიაში დიდი აფეთქება აღარ განიხილება როგორც „ნულოვანი წერტილი“, საიდანაც ყველაფერი დაიწყო. პირიქით, ის შეიძლება იყოს უფრო მასშტაბური კოსმოსური პროცესის შედეგი, რომელიც ჩვენს ამჟამინდელ სამყაროს წინ უძღოდა. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ კოსმოსის ისტორია შეიძლება გაცილებით უფრო გრძელი და რთული იყოს, ვიდრე დღეს გვგონია, ხოლო ჩვენი სამყარო ერთგვარი გარდამავალი ფაზის შედეგს წარმოადგენდეს. 

ეს ორი კვლევა ერთმანეთთან საინტერესო კავშირს ქმნის. თუ პირველი კვლევა სამყაროს შესაძლო დასასრულს აღწერს, მეორე გვთავაზობს სცენარს, რომლის მიხედვითაც მსგავსი კოსმოსური კოლაფსი შესაძლოა წარსულშიც მომხდარიყო და ახალი სამყაროს წარმოშობის საფუძველი გამხდარიყო. შესაბამისად, თანამედროვე კოსმოლოგიაში სულ უფრო ხშირად ჩნდება მოსაზრება, რომ სამყარო შეიძლება ციკლური პროცესების ნაწილი იყოს, სადაც დასასრული და დასაწყისი ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.

ამ ფუნდამენტური თეორიების პარალელურად, საფრანგეთში ჩატარებულმა ექსპერიმენტმა მეცნიერებს საშუალება მისცა პირველად დაედასტურებინათ წყლის ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური ფორმის - ე.წ. პლასტიკური ყინულის არსებობა. ექსპერიმენტი ჩატარდა საფრანგეთის Laue–Langevin Institute-ში, სადაც მკვლევრებმა წყალი ექსტრემალურ პირობებში მოაქციეს - 60 ათასი ბარის წნევისა და 326 გრადუსი ცელსიუსის ტემპერატურის ქვეშ. 

ამ პირობებში წყალი არც ჩვეულებრივი სითხეა და არც ტრადიციული ყინული. მისი მოლეკულები კრისტალურ სტრუქტურას ქმნიან, როგორც მყარ სხეულში, თუმცა ამავე დროს მოძრაობისა და ბრუნვის უნარს ინარჩუნებენ, რაც სითხისთვის არის დამახასიათებელი. სწორედ ამიტომ მეცნიერებმა ამ მდგომარეობას „პლასტიკური ყინული“ უწოდეს.

მკვლევართა შეფასებით, ასეთი ფორმის წყალი ფართოდ შეიძლებოდა ყოფილიყო გავრცელებული მზის სისტემის ფორმირების ადრეულ ეტაპებზე. ასევე ვარაუდობენ, რომ ის შესაძლოა დღესაც არსებობდეს ისეთი ყინულოვანი ციური სხეულების სიღრმეებში, როგორებიცაა Europa და Titan, სადაც ტემპერატურა და წნევა შესაბამის პირობებს ქმნის. პლასტიკური ყინულის შესწავლა მეცნიერებს დაეხმარება უკეთ გაიგონ შორეული პლანეტებისა და მათი თანამგზავრების შიდა სტრუქტურა და ევოლუცია.

სამივე კვლევა ერთი საერთო ტენდენციის ნაწილია - თანამედროვე მეცნიერება სულ უფრო მეტად ცდილობს უპასუხოს კითხვებს, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში მხოლოდ თეორიული ფიზიკის სფეროს ეკუთვნოდა. სამყაროს შესაძლო დასასრულის გადახედვა, მისი წარმოშობის ახალი მოდელები და კოსმოსში არსებული მატერიის ფორმების ლაბორატორიული აღდგენა აჩვენებს, რომ კოსმოლოგია დღეს ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად განვითარებადი სამეცნიერო მიმართულებაა. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ჰიპოთეზა ჯერ კიდევ დამატებით დადასტურებას საჭიროებს, ეს კვლევები მნიშვნელოვნად აფართოებს ჩვენს წარმოდგენას სამყაროზე — მის წარსულზე, აწმყოსა და შორეულ მომავალზე.

წყაროები: