ევროპის უდიდესი დაბალბიუჯეტიანი ავიაკომპანია Ryanair კიდევ ერთხელ აღმოჩნდა მარეგულირებლების ყურადღების ცენტრში. ამჯერად დავის საგანი არ არის ბარგის საფასური, ბილეთის ცვლილების საკომისიო ან ონლაინ სააგენტოებთან ურთიერთობა. გამოძიება ეხება ბევრად უფრო მგრძნობიარე საკითხს — უნდა გადაიხადოს თუ არა მშობელმა დამატებითი თანხა იმისთვის, რომ ფრენის დროს საკუთარ შვილთან ერთად იჯდეს. სწორედ ამ პრაქტიკის გამო ბრიტანეთის კონკურენციისა და ბაზრების სააგენტომ (CMA) ოფიციალური გამოძიება დაიწყო. მარეგულირებელი ამოწმებს, არღვევს თუ არა Ryanair მომხმარებელთა უფლებებს, როდესაც მშობლებს დაახლოებით 8 ფუნტის გადახდას სთხოვს თითო მიმართულებაზე იმისთვის, რომ მცირეწლოვან შვილთან ერთად განთავსდნენ.

საქმე მხოლოდ რამდენიმე ფუნტის საფასურს არ ეხება. რეალურად, დავის ცენტრში დგას თანამედროვე ავიაციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბიზნესპრაქტიკა — ე.წ. ancillary revenues, ანუ დამატებითი შემოსავლები, რომლებმაც ბოლო ათწლეულში ავიაკომპანიების ფინანსური მოდელი მთლიანად შეცვალა. Ryanair-ის შემთხვევაში ეს მიმართულება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. კომპანია წლების განმავლობაში ამტკიცებს, რომ დაბალი საბაზო ტარიფების შენარჩუნება სწორედ დამატებითი მომსახურებების მონეტიზაციის ხარჯზეა შესაძლებელი. ადგილი თვითმფრინავში, პრიორიტეტული ჩასხდომა, ბარგი, საკვები და სხვა სერვისები ხშირად უფრო მაღალ შემოსავალს ქმნის, ვიდრე თავად ბილეთის ფასი.

მარეგულირებლის პოზიცია ეფუძნება კითხვას: თუ ავიაკომპანია უსაფრთხოების ან ოპერაციული მოთხოვნებიდან გამომდინარე ისედაც ვალდებულია ბავშვი მშობლის გვერდით დასვას, შეიძლება თუ არა ამ ვალდებულების შესრულება ფასიან სერვისად იქცეს? CMA სწორედ ამ საკითხს იკვლევს. სააგენტო ასევე ამოწმებს, რამდენად გამჭვირვალედ მიეწოდება მომხმარებელს ეს ხარჯი ბილეთის შეძენის პროცესში და ხომ არ გვაქვს საქმე ე.წ. „drip pricing“-თან, როდესაც თავდაპირველად ნაჩვენები ფასი საბოლოო ღირებულებას მნიშვნელოვნად ჩამორჩება.

Ryanair ბრალდებებს არ ეთანხმება. კომპანიის განმარტებით, ბავშვებს ცალკე საფასური არ ეკისრებათ და ერთი ზრდასრული მგზავრის მიერ ადგილის დაჯავშნის შემთხვევაში ოთხამდე ბავშვს შეუძლია მის გვერდით უფასოდ განთავსდეს. ავიაკომპანია აცხადებს, რომ მოქმედი პოლიტიკა სრულად შეესაბამება რეგულაციებს და გამოძიებას „უსაფუძვლოს“ უწოდებს.

თუმცა, საკითხი მხოლოდ ბრიტანეთს არ ეხება. ოჯახების ერთად განთავსების პრობლემა უკვე საერთაშორისო რეგულირების თემად იქცა. შეერთებულ შტატებში სენატორები და მომხმარებელთა უფლებების დამცველი ჯგუფები წლებია ითხოვენ წესების გამკაცრებას, რომელიც ავიაკომპანიებს აუკრძალავს დამატებითი თანხის მოთხოვნას მშობლისა და მცირეწლოვანი ბავშვის გვერდიგვერდ დასაჯდომად, თუ თავისუფალი ადგილები არსებობს. აშშ-ის ტრანსპორტის დეპარტამენტში შესაბამისი რეგულაციებიც განიხილება.

ევროპაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იტალიის გამოცდილებასაც. იქ Ryanair-მა უკვე წააგო მრავალწლიანი სამართლებრივი დავა იმ პრაქტიკასთან დაკავშირებით, რომელიც ბავშვებისა და განსაკუთრებული საჭიროებების მქონე მგზავრების გვერდით დაჯდომისთვის დამატებითი საფასურის დაწესებას უკავშირდებოდა. იტალიის სასამართლოებმა და მარეგულირებლებმა დაადგინეს, რომ მსგავსი პრაქტიკა მომხმარებელთა უფლებებთან წინააღმდეგობაში მოდიოდა.

ეკონომიკური კუთხით საქმე გაცილებით დიდია, ვიდრე ერთი ავიაკომპანიის ერთი მომსახურება. თანამედროვე ავიაციის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა სწორედ დამატებითი გადასახადების მასშტაბური ზრდაა. დაბალბიუჯეტიანი ავიაკომპანიების წარმატების მნიშვნელოვანი ნაწილი ეფუძნება დაბალ საწყის ფასს და შემდეგ ეტაპობრივად დამატებული მომსახურებების გაყიდვას. თუ ბრიტანეთის CMA და სხვა მარეგულირებლები გადაწყვეტენ, რომ ოჯახური დაჯდომის საფასური უკანონოა ან მომხმარებლისთვის არასამართლიან ტვირთს წარმოადგენს, ეს შეიძლება პრეცედენტად იქცეს სხვა დამატებითი გადასახადების გადასახედადაც.

ფინანსური ეფექტი შეიძლება საკმაოდ მნიშვნელოვანი აღმოჩნდეს. მაგალითად, თუ ოთხსულიანი ოჯახი წელიწადში ორ საერთაშორისო ფრენას ასრულებს და თითო მიმართულებაზე ოჯახის ერთად განთავსებისთვის დაახლოებით 8 ფუნტს იხდის, დამატებითი ხარჯი 30-40 ფუნტს აჭარბებს. ინდუსტრიის მასშტაბით კი საუბარია მილიონობით ოჯახზე და ასეულ მილიონ ევრომდე პოტენციურ შემოსავალზე. სწორედ ამიტომ ცდილობენ ავიაკომპანიები ამ კატეგორიის მომსახურებების შენარჩუნებას, ხოლო მომხმარებელთა ორგანიზაციები მათ შეზღუდვას.

საქმის მნიშვნელობას ზრდის ისიც, რომ CMA-ს დღეს ბევრად მეტი ძალაუფლება აქვს, ვიდრე რამდენიმე წლის წინ. ბრიტანეთის ახალი მომხმარებელთა დაცვის კანონმდებლობის პირობებში მარეგულირებელს შეუძლია სასამართლოს გარეშე დააკისროს კომპანიებს სანქციები, რომლებიც მათი გლობალური წლიური ბრუნვის 10%-მდეც კი შეიძლება აღწევდეს. Ryanair-ის მასშტაბის კომპანიებისთვის ეს უკვე ასეულობით მილიონი ევროს პოტენციურ რისკს ნიშნავს.

ბიზნესისთვის მთავარი კითხვა ახლა ის არის, დასრულდება თუ არა ეს საქმე მხოლოდ Ryanair-ის წინააღმდეგ გამოძიებით, თუ იგი უფრო ფართო მარეგულირებელი ტენდენციის დასაწყისი გახდება. თუ ევროპა და აშშ ერთნაირი მიმართულებით წავლენ, ავიაკომპანიებს შესაძლოა მოუწიოთ არა მხოლოდ ოჯახური დაჯდომის პოლიტიკის შეცვლა, არამედ მთლიანად დამატებითი მომსახურებების მონეტიზაციის მოდელის გადახედვაც. ეს კი იმ ინდუსტრიაში, სადაც მოგების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ დამატებითი გადასახადებიდან მოდის, შესაძლოა ბევრად უფრო დიდი ცვლილებების დასაწყისი აღმოჩნდეს, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს.

გამოყენებული წყაროები