„ქართული ოცნების“ მთავრობის საკანონმდებლო ინიციატივა, რომლის მიხედვითაც მინისტრების, მერებისა და სახელმწიფო რწმუნებულების მოადგილეებს სახელფასო დანამატისა და ფულადი ჯილდოს მიღება შეეძლებათ, საჯარო ფინანსების მართვისა და კორუფციული რისკების კუთხით ახალ კითხვებს აჩენს. მოქმედი კანონმდებლობით, სახელმწიფო-პოლიტიკური და პოლიტიკური თანამდებობის პირებისთვის დანამატების გაცემა შეზღუდულია, თუმცა ცვლილებების მიღების შემთხვევაში, ეს აკრძალვა კონკრეტული მაღალი თანამდებობის პირებისთვის მოიხსნება. საუბარია მინისტრის მოადგილეებზე, ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრების მოადგილეებზე, სახელმწიფო რწმუნებულების მოადგილეებსა და მერების მოადგილეებზე. მათთვის დამატებითი ანაზღაურების გაცემა შესაძლებელი იქნება ზეგანაკვეთური სამუშაოს, დამატებითი ფუნქციების, ღამის საათებში, უქმე დღეებში ან რისკის შემცველ პირობებში მუშაობის საფუძვლით. დანამატი ერთ თვეში არ უნდა აღემატებოდეს ერთი თვის ხელფასს, ხოლო წლის განმავლობაში ჯამურად წლიური ხელფასის 20%-ს.

ბიზნესმედიისთვის ამ თემის მთავარი მნიშვნელობა ის არის, რომ ეს არ არის მხოლოდ საჯარო მოხელეების ანაზღაურების ტექნიკური საკითხი. ეს არის სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯვის ფილოსოფიის ცვლილება იმ ფონზე, როდესაც საჯარო სექტორის სახელფასო ხარჯები წლიდან წლამდე იზრდება, ხოლო მოქალაქეებისა და ბიზნესის ნაწილისთვის მთავარი გამოწვევა ისევ შემოსავლების ზრდა, ფასები და საგადასახადო ტვირთია. IDFI-ის შეფასებით, საჯარო სექტორში შრომის ანაზღაურების სისტემა ერთდროულად უნდა პასუხობდეს ორ ამოცანას: ერთი მხრივ, კვალიფიციური კადრების შენარჩუნებას, ხოლო მეორე მხრივ, საბიუჯეტო სახსრების არარაციონალური ხარჯვის გამორიცხვას. სწორედ ამიტომ, 2018 წლის შემდეგ პრემიებისა და დანამატების სისტემა მნიშვნელოვნად შეიზღუდა.

პრობლემა ის არის, რომ ახალი ინიციატივა ჩნდება არა სახელფასო სისტემის სრული რეფორმის, არამედ კონკრეტული თანამდებობის პირებისთვის გამონაკლისის დაშვების ფორმით. ანალიტიკოსებისა და კორუფციის მკვლევრების შეფასებით, თუ დანამატის გაცემის კრიტერიუმები მკაფიოდ არ იქნება გაწერილი, გადაწყვეტილება ისევ ზემდგომის სუბიექტურ ნებაზე იქნება დამოკიდებული. ასეთ შემთხვევაში, ფინანსური წახალისება შეიძლება გადაიქცეს არა შესრულებაზე დაფუძნებულ ინსტრუმენტად, არამედ ლოიალობის, პოლიტიკური ერთგულების ან შიდა გავლენების გასამყარებელ მექანიზმად.

„საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველოს“ წარმომადგენელი სანდრო ქევხიშვილი ამბობს, რომ კანონპროექტის მთავარ არგუმენტად „სამართლიანობა“ სახელდება, თუმცა მთავარი კითხვა უპასუხოდ რჩება: ვინ და როგორ შეამოწმებს, მართლაც დამსახურებულად გაიცა თუ არა დანამატი ან ჯილდო. მისი შეფასებით, სისტემა წარსულში სწორედ კორუფციული რისკების გამო შეიზღუდა და ეს რისკები დღესაც არ გამქრალა.

ამ საკითხს დამატებით სიმწვავეს აძლევს უკვე არსებული სახელფასო დისბალანსიც. BM.GE-ის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებით, რიგ სამინისტროებში მინისტრის მოადგილეების ანაზღაურება მინისტრების ხელფასს აღემატებოდა. მაგალითად, შინაგან საქმეთა, თავდაცვის, ინფრასტრუქტურისა და ფინანსთა სამინისტროებში მოადგილეების წლიური ანაზღაურება ზოგ შემთხვევაში მინისტრის ხელფასზე ათიათასობით ლარით მეტი იყო. ასეთ ფონზე ახალი დანამატების დაშვება ბუნებრივად აჩენს კითხვას, რეალურად რა პრობლემას აგვარებს ცვლილება: დაბალ ანაზღაურებას, შესრულების წახალისებას თუ პოლიტიკური თანამდებობის პირებისთვის დამატებითი ფინანსური სივრცის შექმნას.

სპეციალისტების შეფასებით, თუ სახელმწიფო მიზნად ისახავს საჯარო სექტორში პროფესიონალი კადრების შენარჩუნებას, უკეთესი გზა იქნებოდა გამჭვირვალე, ერთიანი და შესრულებაზე დაფუძნებული სახელფასო მოდელი. ხოლო თუ მაღალჩინოსნებს დამატებითი ანაზღაურება სჭირდებათ, ეს უნდა აისახოს მკაფიო ხელფასში და არა ისეთი დანამატების სისტემაში, რომლის შეფასება საზოგადოებისთვის რთული იქნება.

 ანალიტიკოსების, ფინანსისტებისა და კორუფციის მკვლევრების შეფასებით, გამჭვირვალობისა და მკაცრი კონტროლის გარეშე, ეს ცვლილება შესაძლოა იქცეს საჯარო ფინანსების მართვის უკუსვლად და არა საჯარო სამსახურის მოტივაციის გაუმჯობესებად.

წყაროები: