საქართველოს მთავრობა სახელმწიფო შესყიდვებისა და სამშენებლო რეგულაციების მასშტაბურ რეფორმაზე მუშაობს. ცვლილებები ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებას მოიცავს — ცენტრალიზებული შესყიდვების სისტემის გაძლიერებას, ტენდერების ახალი წესების დანერგვას, ბაზრის კვლევის სავალდებულო მექანიზმებს, ელექტრონული პროცედურების გაფართოებასა და სამშენებლო სექტორში ევროპულ სტანდარტებთან დაახლოებას. მთავრობის შეფასებით, რეფორმის მიზანია ბიუჯეტის ხარჯვის ეფექტიანობის ზრდა, ინფრასტრუქტურული პროექტების ხარისხის გაუმჯობესება და სახელმწიფო პროექტებზე კონტროლის გამკაცრება.

ცვლილებების ერთ-ერთი მთავარი ნაწილი ცენტრალიზებული სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს შექმნაა, რომელიც 2026 წლიდან გარკვეული ტიპის სახელმწიფო ტენდერებს ერთიანად მართავს. პარლამენტში წარმოდგენილი კანონპროექტის მიხედვით, ახალი სტრუქტურა კონსოლიდირებულ ტენდერებს ჩაატარებს და მსხვილი სახელმწიფო შესყიდვების კოორდინაციას უზრუნველყოფს. ხელისუფლების განმარტებით, ეს უნდა დაეხმაროს სახელმწიფოს ერთიანი შესყიდვებით ფასების შემცირებაში, ბიუჯეტის დაზოგვასა და პროცესების გამარტივებაში. მხოლოდ იმ საქონლისა და მომსახურების სავარაუდო მოცულობა, რომელსაც ახალი სააგენტო შეისყიდის, წლიურად დაახლოებით 2 მილიარდ ლარად ფასდება.

რეფორმა ასევე ითვალისწინებს ბაზრის კვლევის სავალდებულო ელემენტების გაძლიერებას, ტენდერების ვადებისა და პროცედურების შეცვლას, ელექტრონული სისტემების გაფართოებას და შესყიდვების პროცესში ახალი კონტროლის მექანიზმების დამატებას. ეკონომისტები და საჯარო ფინანსების სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი მოდელები ევროკავშირის ქვეყნებში ფართოდ გამოიყენება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სახელმწიფო მსხვილ ინფრასტრუქტურულ და სამშენებლო პროექტებს ახორციელებს. საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ცენტრალიზებული შესყიდვები ხშირ შემთხვევაში ამცირებს ხარჯებს და კორუფციულ რისკებს, თუმცა ამავე დროს ზრდის ბაზრის კონცენტრაციის საფრთხეს, როდესაც მსხვილი კომპანიები მცირე და საშუალო ბიზნესს კონკურენციიდან ანაცვლებენ.

სამშენებლო მიმართულებით ცვლილებები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ფონზე, როდესაც საქართველოში სამშენებლო სექტორი ეკონომიკური ზრდის ერთ-ერთ მთავარ მამოძრავებლად რჩება. მხოლოდ 2026 წლის პირველ კვარტალში საქართველოში 2 472 სამშენებლო ნებართვა გაიცა, ხოლო თითქმის ნახევარი თბილისზე მოდიოდა. ეს ნიშნავს, რომ რეგულაციების გამკაცრება და ახალი ტექნიკური მოთხოვნები პირდაპირ გავლენას მოახდენს როგორც დეველოპერულ ბაზარზე, ისე სამშენებლო მასალების, ლოგისტიკისა და საინჟინრო მომსახურებების სექტორზე.

მთავრობის წარმომადგენლები საუბრობენ ევროპული სტანდარტების დანერგვაზე, ხარისხისა და ვადების კონტროლის გაძლიერებაზე, ასევე ინფრასტრუქტურული პროექტების უფრო ეფექტიან მართვაზე. ინფრასტრუქტურის სამინისტროში აცხადებენ, რომ ახალი სისტემები პროექტების დაგეგმვის, ხარჯებისა და ხარისხის უკეთ მართვას უნდა დაეხმაროს.

თუმცა, ანალიტიკოსების, სამშენებლო სექტორის სპეციალისტებისა და ეკონომიკის ექსპერტების შეფასებით, რეფორმას მოკლევადიან პერიოდში შესაძლოა გარკვეული შეფერხებებიც მოჰყვეს. ახალი წესების ამოქმედება, დამატებითი დოკუმენტაცია, გარანტიებისა და ფინანსური უზრუნველყოფის განახლებული მოთხოვნები განსაკუთრებით რთული შეიძლება აღმოჩნდეს მცირე და საშუალო კონტრაქტორებისთვის. TBC Capital-ის შეფასებით, უკვე შეინიშნება გარკვეული დაგვიანებები პროექტების განხორციელებასა და სამშენებლო მასალებზე მოთხოვნის ნაწილში, თუმცა ბაზარი ამას გარდამავალ პროცესად აღიქვამს.

საჯარო ფინანსების მართვის სტრატეგიაში, რომელიც საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ საერთაშორისო პარტნიორებთან ერთად მოამზადა, პირდაპირ არის აღნიშნული, რომ სახელმწიფო შესყიდვების ელექტრონიზაცია, გამჭვირვალობა და რეალურ დროში მონიტორინგი ქვეყნის ეკონომიკური მდგრადობის ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტია. დოკუმენტში განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება ევროკავშირის სტანდარტებთან შესაბამისობაზე და საჯარო ფინანსების უფრო მოქნილ, ციფრულ და კონტროლირებად სისტემაზე.

ამ ფონზე, მთავრობის მიერ დაგეგმილი რეფორმა მხოლოდ ტექნიკური ცვლილებების პაკეტი აღარ არის. ეს არის მცდელობა, სახელმწიფომ უფრო ცენტრალიზებულად, ციფრულად და სტრუქტურირებულად მართოს მილიარდობით ლარის სახელმწიფო პროექტები. საბოლოო შედეგი კი დიდწილად იმაზე იქნება დამოკიდებული, შეძლებს თუ არა ახალი სისტემა ერთდროულად სამი მიზნის შესრულებას — გამჭვირვალობის გაზრდას, ხარისხის გაუმჯობესებას და კონკურენტული ბიზნესგარემოს შენარჩუნებას.

წყაროები: