BRICS-ის გაფართოებულ ფორმატში ირანის საკითხმა აჩვენა, რომ გაერთიანება, რომელსაც ხშირად დასავლეთის ეკონომიკური და პოლიტიკური ალტერნატივის სახით წარმოაჩენენ, ერთიან სტრატეგიულ ბლოკად ჯერ ვერ ჩამოყალიბდა. ახალი დელის საგარეო საქმეთა მინისტრების შეხვედრა ერთობლივი განცხადების გარეშე დასრულდა, რადგან წევრებს შორის ირანთან, ახლო აღმოსავლეთის ომთან და რეგიონულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით პოზიციები მკვეთრად გაიყო. Reuters-ის ინფორმაციით, ირანი BRICS-ისგან აშშ-ისა და ისრაელის ქმედებების მკაფიო დაგმობას ითხოვდა, თუმცა კონსენსუსი ვერ შედგა. საბოლოოდ, ინდოეთმა მხოლოდ თავმჯდომარის განცხადება გაავრცელა, რაც დიპლომატიურ ენაზე ნიშნავს, რომ ბლოკმა საერთო პოზიცია ვერ იპოვა.

ეს უთანხმოება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან BRICS უკვე აღარ არის მხოლოდ ბრაზილიის, რუსეთის, ინდოეთის, ჩინეთისა და სამხრეთ აფრიკის კლუბი. გაფართოების შემდეგ მას შეუერთდნენ ეგვიპტე, ეთიოპია, ინდონეზია, ირანი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები. სწორედ ამ გაფართოებამ გაზარდა ბლოკის ეკონომიკური წონა, მაგრამ გაამწვავა შიდა წინააღმდეგობებიც. ირანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების დაპირისპირება აჩვენებს, რომ BRICS-ის წევრები ერთდროულად შეიძლება იყვნენ პარტნიორებიც და მწვავე რეგიონული კონკურენტებიც.

ამ ფონზე დონალდ ტრამპის მუქარა, რომ ქვეყნები, რომლებიც BRICS-ის „ანტიამერიკულ პოლიტიკას“ შეუერთდებიან, დამატებით 10%-იან ტარიფებს მიიღებენ, მხოლოდ პოლიტიკური განცხადება აღარ არის. ეს არის სიგნალი, რომ ვაშინგტონი BRICS-ის ზრდას სავაჭრო და ფინანსური ზეწოლის ინსტრუმენტებით უპასუხებს. Reuters-ის ცნობით, თეთრი სახლის პოზიცია პირდაპირ არ განმარტავს, რას ნიშნავს „ანტიამერიკული პოლიტიკა“, თუმცა ტარიფების მუქარა უკვე თავისთავად ზრდის გაურკვევლობას იმ ქვეყნებისთვის, რომლებიც ერთდროულად ცდილობენ BRICS-თან თანამშრომლობას და აშშ-ის ბაზარზე წვდომის შენარჩუნებას.

ბიზნესისთვის მთავარი რისკი სწორედ აქ ჩნდება. BRICS-ის წევრი ან მასთან დაახლოებული ქვეყნები გლობალური ნედლეულის, ენერგეტიკის, ლოგისტიკისა და სამომხმარებლო ბაზრების მნიშვნელოვან ნაწილს აკონტროლებენ. თუ აშშ ტარიფებს პოლიტიკურ ნიშნულზე დააფუძნებს, კომპანიებისთვის გაიზრდება მიწოდების ჯაჭვების, იმპორტის ღირებულების, დაზღვევის, გადახდებისა და ინვესტიციების რისკი. ანალიტიკოსების შეფასებით, ტრამპის მიდგომა აჩვენებს, რომ გლობალური ვაჭრობა სულ უფრო მეტად გადადის გეოპოლიტიკური ერთგულების ლოგიკაში, სადაც ქვეყნების საგარეო პოლიტიკური არჩევანი პირდაპირ აისახება ტარიფებზე, კონტრაქტებზე და კაპიტალის მოძრაობაზე.

ამავე დროს, BRICS-ის შიდა უთანხმოება აჩვენებს, რომ დასავლეთის ალტერნატიული ეკონომიკური წესრიგის შექმნა ბევრად რთულია, ვიდრე მისი პოლიტიკური დეკლარირება. ჩინეთს, რუსეთსა და ირანს დასავლეთის გავლენის შემცირება აერთიანებთ, მაგრამ ინდოეთი, ბრაზილია, ინდონეზია, სამხრეთ აფრიკა და არაბთა გაერთიანებული საამიროები აშშ-სთან და დასავლურ ბაზრებთან კავშირების დაკარგვას არ ჩქარობენ. სწორედ ამიტომ, ექსპერტების შეფასებით, BRICS დღეს უფრო მეტად მოლაპარაკების პლატფორმაა, ვიდრე ერთიანი ეკონომიკური ან უსაფრთხოების ბლოკი.

ირანის საკითხმა კიდევ ერთი პრობლემა გამოაჩინა. BRICS-ს სურს გლობალური სამხრეთის ინტერესების დამცველად წარმოჩენა, მაგრამ როდესაც ერთ-ერთი წევრი ქვეყანა სამხედრო და ენერგეტიკული კრიზისის ცენტრშია, გაერთიანება ერთიან პასუხს ვერ აყალიბებს. ეს მის პოლიტიკურ წონას ასუსტებს და დასავლეთს აძლევს არგუმენტს, რომ BRICS-ის გაფართოება რაოდენობრივად შთამბეჭდავია, მაგრამ ინსტიტუციურად სუსტი.

სპეციალისტების შეფასებით, უახლოეს პერიოდში BRICS-ის მთავარი გამოწვევა იქნება არა ახალი წევრების მოზიდვა, არამედ შიდა წინააღმდეგობების მართვა. თუ ბლოკი ვერ შეძლებს საერთო პოზიციის ჩამოყალიბებას ირანის, ტარიფების, ენერგეტიკული უსაფრთხოებისა და დოლარის ალტერნატივის საკითხებზე, მისი ეკონომიკური ამბიცია პოლიტიკურ სიმბოლოდ დარჩება. ხოლო თუ აშშ ტარიფების მექანიზმს რეალურად აამოქმედებს, BRICS-თან დაახლოებული ქვეყნები რთული არჩევანის წინაშე დადგებიან: ან დასავლურ ბაზრებთან ურთიერთობის დაცვა, ან ალტერნატიულ გეოპოლიტიკურ ბანაკში უფრო ღრმა შესვლა.

ამ პროცესის მთავარი დასკვნა ასეთია: BRICS-ის გაფართოება გლობალურ ეკონომიკაში ძალთა ბალანსს ცვლის, მაგრამ ამავე დროს ზრდის გაურკვევლობას. ერთი მხრივ, გაერთიანება დასავლური ფინანსური და სავაჭრო წესრიგის ალტერნატივის შექმნას ცდილობს. მეორე მხრივ, მისი შიდა დაპირისპირება და აშშ-ის საპასუხო ტარიფების მუქარა გლობალური ბიზნესისთვის ახალ რისკებს ქმნის. ანალიტიკოსები ფიქრობენ, რომ მომდევნო ეტაპზე BRICS-ის რეალური ძალა არა ხმაურიანი განცხადებებით, არამედ იმით შეფასდება, შეძლებს თუ არა გაერთიანება ეკონომიკური ინტერესების, უსაფრთხოების კრიზისებისა და წევრთა განსხვავებული საგარეო პოლიტიკის ერთ ჩარჩოში მოქცევას.

მთავარი ფოტო: "ტაბულა"

წყაროები: