ამსტერდამმა მსოფლიოს მასშტაბით ერთ-ერთი ყველაზე რადიკალური და სიმბოლური კლიმატური გადაწყვეტილება მიიღო — ქალაქი ეტაპობრივად კრძალავს არა მხოლოდ წიაღისეული საწვავის, არამედ ხორცის ინდუსტრიის, ავიაფრენების, კრუიზებისა და შიდაწვის ძრავიანი ავტომობილების რეკლამას საჯარო სივრცეებში. გადაწყვეტილება, რომელიც ქალაქის ურბანულ პოლიტიკას პირდაპირ კლიმატურ და ჯანდაცვის მიზნებთან აკავშირებს, უკვე შეფასებულია როგორც ახალი გლობალური ტენდენციის დასაწყისი, სადაც რეკლამა მხოლოდ კომერციული ინსტრუმენტი აღარ არის და ეკოლოგიური პოლიტიკის ნაწილადაც იქცევა.

ამსტერდამის ხელისუფლების განმარტებით, აკრძალვა გავრცელდება ბილბორდებზე, მეტროსა და ავტობუსის გაჩერებებზე, საზოგადოებრივ ტრანსპორტსა და სხვა საჯარო სივრცეებზე. ქალაქის საბჭოს წევრი და ინიციატივის ერთ-ერთი მთავარი ავტორი, იენეკე ვან პეიპენი აცხადებს, რომ „ამსტერდამში აღარ არის ადგილი იმ კომპანიების რეკლამისთვის, რომლებიც კლიმატურ კრიზისს აძლიერებენ“.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ის არის, რომ ამსტერდამი პირველი დიდი ქალაქი ხდება, რომელიც აკრძალვას არა მხოლოდ ნავთობისა და გაზის სექტორზე, არამედ ხორცის ინდუსტრიაზეც ავრცელებს. აკრძალვა შეეხება წითელი ხორცის, ფრინველის ხორცის, თევზისა და სწრაფი კვების პროდუქტების რეკლამასაც. ქალაქის ხელისუფლება მიიჩნევს, რომ რეკლამა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მოქალაქეების ქცევაზე და კლიმატისთვის საზიანო მოხმარებას „ნორმად“ წარმოაჩენს.

ეს პოლიტიკა მოულოდნელად არ გაჩენილა. ნიდერლანდებში მსგავსი იდეა ჯერ კიდევ 2022 წელს ჰაარლემში დაინერგა, როდესაც ქალაქმა მსოფლიოში პირველად აკრძალა წიაღისეული საწვავის რეკლამა საჯარო სივრცეებში. ამ ნაბიჯმა სწრაფად მიიპყრო საერთაშორისო ყურადღება და მოგვიანებით მსგავსი ინიციატივები უკვე სტოკჰოლმში, სიდნეიში, ფლორენციასა და სხვა ქალაქებშიც განიხილებოდა.

კლიმატის სპეციალისტები და ურბანული პოლიტიკის ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ამსტერდამის გადაწყვეტილება რეკლამის ინდუსტრიასა და ბიზნესისთვის სრულიად ახალი ეპოქის დასაწყისი შეიძლება გახდეს. მათი შეფასებით, დასავლეთში სულ უფრო ძლიერდება მიდგომა, რომლის მიხედვითაც კლიმატისთვის საზიანო პროდუქტების რეკლამა ისეთივე პრობლემურად აღიქმება, როგორც თამბაქოს პოპულარიზაცია.

ამ კონტექსტში ხშირად ციტირებენ ჰარვარდის უნივერსიტეტის კვლევას, რომლის მიხედვითაც წიაღისეული საწვავის დაბინძურებასთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა მსოფლიოში წელიწადში დაახლოებით 8.7 მილიონ ადამიანს აღწევს — მაჩვენებელი, რომელიც თამბაქოსთან დაკავშირებულ სიკვდილიანობასაც კი აღემატება. სწორედ ამ არგუმენტით ამართლებს რეკლამის აკრძალვას „გრინპისის“ პოლიტიკური მრჩეველი ნადია კორნეხო, რომელიც აცხადებს, რომ საზოგადოებამ კლიმატისთვის საზიანო ინდუსტრიების რეკლამაც ისეთივე საფრთხედ უნდა აღიქვას, როგორც სიგარეტის რეკლამა.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ხორცის ინდუსტრიასაც. გაერო-სა და FAO-ს მონაცემებით, გლობალური კვების სექტორის ემისიების 60 პროცენტზე მეტი სწორედ ცხოველურ პროდუქტებზე მოდის. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ განსაკუთრებით მაღალია წითელი ხორცის კლიმატური კვალი, რის გამოც ევროპაში სულ უფრო აქტიურად განიხილება არა მხოლოდ რეგულაციები, არამედ მოხმარების კულტურის შეცვლაც.

თუმცა ამსტერდამის გადაწყვეტილება ერთსულოვნად მხარდაჭერილი არ არის. კრიტიკოსები ამბობენ, რომ ხელისუფლება მოქალაქეებს ახალ შეზღუდვებს უწესებს მაშინ, როდესაც თავად სახელმწიფო ინფრასტრუქტურა ჯერ კიდევ მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული დიზელის ტრანსპორტსა და არაეკოლოგიურ სისტემებზე. ნაწილი ასევე მიიჩნევს, რომ კლიმატური პრობლემები მხოლოდ ხორცსა და ავიაციას არ უკავშირდება და მსგავსი რეგულაციები მომავალში შესაძლოა მოდის, ტექნოლოგიებისა და ელექტრონიკის სექტორებზეც გავრცელდეს.

ბიზნესისა და რეკლამის ინდუსტრიის წარმომადგენლები ფიქრობენ, რომ ამსტერდამის გადაწყვეტილებას შესაძლოა მნიშვნელოვანი ეკონომიკური შედეგებიც ჰქონდეს. რეკლამის ბაზრის ნაწილი უკვე საუბრობს შესაძლო ფინანსურ ზარალზე, თუმცა პარალელურად იზრდება მოთხოვნა „მწვანე ბრენდებზე“, ეკოლოგიურ პროდუქტებსა და მდგრადი განვითარების კამპანიებზე. Bloomberg-ისა და Financial Times-ის ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ კლიმატური რეგულაციები მომავალში შესაძლოა ქალაქების ეკონომიკური კონკურენციის ნაწილადაც იქცეს — კომპანიებს უფრო მეტად მოუწევთ საკუთარი გარემოსდაცვითი იმიჯის გათვალისწინება.

ევროპის ურბანული პოლიტიკის ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ამსტერდამის ნაბიჯი მხოლოდ რეკლამის აკრძალვა არ არის — ეს არის მცდელობა, შეიცვალოს მოქალაქეების ყოველდღიური ქცევა, მოხმარების კულტურა და ურბანული გარემოს ვიზუალური იდენტობაც. მათი შეფასებით, მომდევნო წლებში სწორედ ქალაქები გახდებიან კლიმატური პოლიტიკის მთავარი ლაბორატორიები, სადაც ახალი ეკონომიკური და სოციალური წესები პირველად დაინერგება.

სპეციალისტების აზრით, ამსტერდამის გადაწყვეტილება შესაძლოა იქცეს იმ მომენტის სიმბოლოდ, როდესაც ევროპამ კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლა მხოლოდ ენერგეტიკისა და ინდუსტრიის დონეზე აღარ დატოვა და პირდაპირ გადავიდა ყოველდღიური მოხმარების, რეკლამისა და ცხოვრების სტილის რეგულირებაზე.

წყაროები: