ბულგარეთი ბელგიისა და ნიდერლანდებისგან შვიდ ნაღმსაწინააღმდეგო ხომალდს მიიღებს.

ბულგარეთი ბელგიისა და ნიდერლანდებისგან შვიდ ნაღმსაწინააღმდეგო ხომალდს მიიღებს, თუმცა გარიგების აღწერისას მნიშვნელოვანი დაზუსტებაა საჭირო: სოფია ახალ ხომალდებს არ ყიდულობს. ოთხ ბელგიურ და სამ ნიდერლანდურ, Tripartite/Alkmaar კლასის ხომალდს ბულგარეთს უსასყიდლოდ გადასცემენ, ხოლო ქვეყანას მათი შეკეთების, მოდერნიზაციის, ეკიპაჟების მომზადებისა და შემდგომი ექსპლუატაციის დაფინანსება მოუწევს. შესაბამის ურთიერთგაგების მემორანდუმს ბულგარეთის, ბელგიისა და ნიდერლანდების თავდაცვის მინისტრებმა 8 ივლისს, ანკარაში გამართული NATO-ს სამიტის ფარგლებში მოაწერეს ხელი. პაკეტი ხომალდებთან ერთად სათადარიგო ნაწილებსა და საწვრთნელ სიმულატორსაც მოიცავს.

ბელგიის მიერ გადასაცემი ოთხი ხომალდისთვის უკვე ცნობილია ძირითადი ფინანსური პარამეტრი. ბულგარეთი დაახლოებით €24 მილიონს გადაიხდის მათ აღდგენასა და მოდერნიზაციაში, სამუშაოების უდიდესი ნაწილი კი ბელგიურ კომპანიებს გადაეცემა. ეს საშუალოდ ოთხ ბელგიურ ხომალდზე დაახლოებით €6 მილიონია, თუმცა თანხა არ მოიცავს ნიდერლანდური ხომალდების შესაძლო სარემონტო ხარჯებს, ეკიპაჟების ხელფასებს, საწვავს, ინფრასტრუქტურას და მრავალწლიან ტექნიკურ მომსახურებას. შესაბამისად, შვიდივე ხომალდის სრული სასიცოცხლო ციკლის ღირებულება ჯერ ცნობილი არ არის და €24 მილიონით გარიგების საბოლოო ფასის შეფასება შეცდომაში შემყვანი იქნება.

ნიდერლანდური ხომალდების გადაცემა 2027 და 2028 წლებშია დაგეგმილი. ბელგიური ხომალდების მიწოდება კი მათი ახალი City კლასის ნაღმსაწინააღმდეგო პლატფორმებით ჩანაცვლების ტემპზე იქნება დამოკიდებული. საუბარია 1980-იანი წლების კონსტრუქციის ხომალდებზე, ამიტომ მათი საბაზრო ღირებულება შეზღუდულია, თუმცა ნაღმების აღმოჩენისა და განეიტრალების სპეციალიზებული შესაძლებლობა შავ ზღვაში დღევანდელ პირობებში კვლავ მაღალი სტრატეგიული ღირებულებისაა. ბულგარეთი ამავე კლასის რამდენიმე ხომალდს უკვე იყენებს, რაც ეკიპაჟების მომზადებას, სათადარიგო ნაწილების მართვასა და ტექნიკურ ინტეგრაციას შედარებით ამარტივებს.

გარიგება შავი ზღვის უსაფრთხოების უფრო ფართო პროგრამის ნაწილია. ბულგარეთმა, რუმინეთმა და თურქეთმა 2024 წელს ერთობლივი ნაღმსაწინააღმდეგო ჯგუფი შექმნეს, რომელიც უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ ზღვაში მოხვედრილ მცურავ ნაღმებს ებრძვის. 2026 წლის ივლისისთვის ჯგუფმა 150-ზე მეტი ნაღმი გაანეიტრალა, ხოლო მისი მანდატი ახლა ენერგეტიკული ობიექტების, სატელეკომუნიკაციო კაბელებისა და წყალქვეშა მილსადენების დაცვაზეც ფართოვდება. კომერციულ გემებზე ნაღმების მოხვედრის შემთხვევებმა აჩვენა, რომ რისკი მხოლოდ სამხედრო სფეროს არ ეხება და პირდაპირ მოქმედებს გადაზიდვებზე, დაზღვევის ფასზე, პორტების მუშაობასა და ენერგეტიკულ პროექტებზე.

ფინანსურად €24-მილიონიანი ცნობილი ხარჯი ბულგარეთის თავდაცვის ბიუჯეტთან შედარებით ზომიერია. 2026 წლის ბიუჯეტის პროექტში თავდაცვისთვის €2.693 მილიარდია გათვალისწინებული, რაც მშპ-ის 2.15%-ს შეადგენს. ამ ფონზე ოთხი ბელგიური ხომალდის აღდგენის ღირებულება წლიური თავდაცვის ხარჯების დაახლოებით 0.9%-ია. თუმცა საბოლოო საბიუჯეტო ტვირთი უფრო მაღალი იქნება, რადგან მოძველებული ხომალდების შენარჩუნებას რეგულარული რემონტი, სათადარიგო ნაწილები და სპეციალიზებული პერსონალი დასჭირდება. სწორედ ამიტომ გადაწყვეტილების ეკონომიკური ეფექტიანობა უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ საწყისი ფასით, არამედ იმითაც, რამდენ ხანს შეძლებენ ხომალდები უსაფრთხოდ და საიმედოდ მუშაობას.

ბულგარეთისთვის ეკონომიკური სარგებელი, პირველ რიგში, საზღვაო ვაჭრობისა და პორტების რისკის შემცირებაა. შავი ზღვა მარცვლეულის, ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო სივრცეა, ხოლო ბულგარეთის ვარნისა და ბურგასის პორტების უწყვეტი მუშაობა ქვეყნის საგარეო ვაჭრობისა და ტურიზმისთვის კრიტიკულია. ნაღმსაწინააღმდეგო შესაძლებლობების გაძლიერება გემების დაზღვევის ტარიფებს ავტომატურად ვერ შეამცირებს, თუმცა ავარიების ალბათობისა და ნავიგაციის შეფერხების შემცირება გადამზიდავებისთვის რისკის შეფასებას აუმჯობესებს. ამ ეფექტის ზუსტი ფულადი ღირებულება ოფიციალურად დათვლილი არ არის, ამიტომ კონკრეტული ეკონომიის დასახელება სპეკულაციური იქნებოდა.

გარიგების ინდუსტრიული ეფექტი ბულგარეთისთვის შედარებით შეზღუდულია, რადგან ცნობილი €24-მილიონიანი სარემონტო კონტრაქტის ძირითადი ნაწილი ბელგიურ კომპანიებში დარჩება. სანაცვლოდ, სოფიას შეუძლია მიიღოს ტექნიკური ცოდნა, ეკიპაჟების მომზადება და უფრო დიდი ფლოტის მომსახურებისთვის საჭირო შესაძლებლობები. თუ შემდგომი რემონტისა და მომსახურების ნაწილი ბულგარეთის გემთსარემონტო საწარმოებში განთავსდება, პროექტს ადგილობრივი დასაქმებისა და საზღვაო ინდუსტრიისთვის დამატებითი ეფექტიც ექნება, თუმცა ასეთი კონტრაქტები ჯერ საჯაროდ გამოცხადებული არ არის.

საბოლოოდ, ეს გარიგება ბულგარეთისთვის დაბალ საწყის ფასად სამხედრო შესაძლებლობების სწრაფად გაზრდის საშუალებაა, მაგრამ უფასო გადაცემა უფასო ექსპლუატაციას არ ნიშნავს. €24-მილიონიანი ცნობილი ხარჯი მხოლოდ დასაწყისია, ხოლო პროექტის რეალური ღირებულება ტექნიკურ მდგომარეობაზე, მომსახურების ხანგრძლივობასა და ნიდერლანდური ხომალდების განახლების ფასზე იქნება დამოკიდებული. ეკონომიკური თვალსაზრისით მთავარი სარგებელი თავად ხომალდების აქტივის ღირებულება კი არა, შავ ზღვაში უსაფრთხო ნავიგაციის, პორტების მუშაობისა და კრიტიკული ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვის გაძლიერებაა.

წყაროები: