NATO-ს წევრმა ქვეყნებმა ანკარის სამიტზე უკრაინისთვის 2026 წელს სულ მცირე €70 მილიარდის სამხედრო აღჭურვილობის, დახმარებისა და წვრთნების მიწოდების ვალდებულება აიღეს. ალიანსის დეკლარაციის თანახმად, წევრები 2027 წელსაც არანაკლებ იმავე დონის მხარდაჭერის შენარჩუნებას გეგმავენ, რაც ორწლიან პერიოდში დახმარების მოცულობას მინიმუმ €140 მილიარდამდე ზრდის. მნიშვნელოვანია, რომ ეს არ არის NATO-ს ცენტრალური ბიუჯეტიდან ერთიანად გასაცემი თანხა. დახმარებას წევრი სახელმწიფოები საკუთარი ეროვნული ბიუჯეტებიდან, ორმხრივი პროგრამებითა და უკრაინისთვის სამხედრო პროდუქციის შესყიდვით დააფინანსებენ.

€70 მილიარდი საშუალოდ თვეში დაახლოებით €5.8 მილიარდს, ხოლო დღეში დაახლოებით €192 მილიონს შეესაბამება. თუმცა დეკლარაცია ქვეყნებს შორის თანხის განაწილების სავალდებულო ფორმულას არ ადგენს და თითოეულ სახელმწიფოს საკუთარი წვლილის განსაზღვრის უფლებას უტოვებს. ამის პირველი მაგალითი უკვე გამოჩნდა: ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრმა ანდრეი ბაბიშმა განაცხადა, რომ მისი ქვეყანა საერთო თანხის დაფინანსებაში მონაწილეობას არ მიიღებს. შესაბამისად, პოლიტიკური ვალდებულება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ €70 მილიარდი წინასწარ უზრუნველყოფილი და სახელმწიფოებს შორის სრულად განაწილებული თანხაა.

გადაწყვეტილება აჩვენებს, რომ უკრაინის მხარდაჭერის მთავარი ფინანსური ტვირთი სულ უფრო მეტად ევროპის ქვეყნებსა და კანადას გადააქვთ. Kiel Institute-ის Ukraine Support Tracker-ის ბოლო მონაცემებით, 2026 წლის პირველ ოთხ თვეში ევროპულმა სახელმწიფოებმა სამხედრო დახმარება მაღალ დონეზე შეინარჩუნეს და განსაკუთრებით გაზარდეს დრონებთან დაკავშირებული პროგრამები, თუმცა ფინანსური და ჰუმანიტარული დახმარების გამოყოფა შედარებით შენელდა. ინსტიტუტის მკვლევართა შეფასებით, დასავლურ მხარდაჭერაში სამხედრო და არასამხედრო დაფინანსებას შორის სხვაობა იზრდება. ანკარის €70-მილიარდიანი გადაწყვეტილება სწორედ ამ ტენდენციას აძლიერებს: რესურსი პირველ რიგში იარაღზე, საბრძოლო მასალაზე, საჰაერო თავდაცვასა და სამხედრო მომზადებაზე მიემართება და არა უკრაინის ჩვეულებრივი საბიუჯეტო ხარჯების დაფინანსებაზე.

ეს განსხვავება ფინანსურად მნიშვნელოვანია, რადგან უკრაინას სამხედრო დახმარების პარალელურად ეკონომიკისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის დასაფინანსებლადაც დიდი მოცულობის გარე რესურსი სჭირდება. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის შეფასებით, უკრაინის 2026 წლის დაფინანსების დეფიციტი დაახლოებით $52 მილიარდია, რომელიც ევროკავშირის პროგრამებით, G7-ის სესხებით, ორმხრივი დახმარებითა და IMF-ის დაფინანსებით უნდა დაიფაროს. შესაბამისად, NATO-ს €70 მილიარდი ამ მაკროეკონომიკურ დეფიციტს პირდაპირ არ ამცირებს, თუმცა უკრაინის სამხედრო ხარჯების ნაწილის პარტნიორებზე გადატანით კიევს საშუალებას აძლევს, საკუთარი საბიუჯეტო რესურსი სოციალური პროგრამების, საჯარო მომსახურებისა და კრიტიკული ინფრასტრუქტურისთვის შეინარჩუნოს.

დახმარების ეკონომიკური ეფექტი მხოლოდ უკრაინაში არ რჩება. თანხის მნიშვნელოვანი ნაწილი NATO-ს წევრ ქვეყნებში წარმოებული რაკეტების, დრონების, ჯავშანტექნიკის, საარტილერიო ჭურვებისა და საჰაერო თავდაცვის სისტემების შესყიდვად გარდაიქმნება. ანკარის სამიტზე ალიანსმა პარალელურად არანაკლებ $50 მილიარდის ახალი თავდაცვითი გარიგებებიც წარმოადგინა, ხოლო 12 ევროპული ქვეყანა მომდევნო ათწლეულში შორი მოქმედების ზუსტი შეიარაღების განვითარებაზე $50 მილიარდზე მეტის დახარჯვას გეგმავს. ამგვარად, უკრაინის დახმარება ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის თავდაცვითი საწარმოებისთვის მრავალწლიანი შეკვეთების, ახალი სამუშაო ადგილებისა და საწარმოო სიმძლავრეების გაფართოების წყაროა.

მოკლევადიან პერიოდში ასეთი შეკვეთები სამხედრო მრეწველობაში წარმოებასა და ინვესტიციებს ზრდის, თუმცა მთავრობებისთვის დამატებით ფისკალურ ზეწოლასაც ქმნის. NATO-ს წევრებმა უკვე აიღეს ვალდებულება, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვისა და უსაფრთხოების ხარჯები მთლიანი შიდა პროდუქტის 5%-მდე გაზარდონ. ალიანსის გენერალური მდივნის, მარკ რუტეს განცხადებით, ევროპელი წევრები და კანადა უკვე დაახლოებით 4%-ს ხარჯავენ. უკრაინისთვის €70 მილიარდის გამოყოფა ამ საერთო თავდაცვითი ზრდის ნაწილია და ქვეყნებს არჩევანის წინაშე აყენებს: ახალი ხარჯები უნდა დაფინანსდეს გადასახადებით, დამატებითი ვალით ან სხვა საბიუჯეტო პროგრამებიდან თანხების გადანაწილებით.

უკრაინის საერთო საჭიროებებთან შედარებით €70 მილიარდი დიდი, თუმცა არა საკმარისი რესურსია. მსოფლიო ბანკის, ევროკომისიის, გაეროსა და უკრაინის მთავრობის ერთობლივი შეფასებით, ქვეყნის აღდგენისა და რეკონსტრუქციის ღირებულება მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში უკვე $587.7 მილიარდს აღწევს. შესაბამისად, ერთწლიანი NATO-ს სამხედრო დახმარება ამ თანხის დაახლოებით მერვედის მასშტაბს შეესაბამება, თუმცა ერთმანეთთან პირდაპირი შედარება პირობითია, რადგან ერთი მაჩვენებელი მიმდინარე სამხედრო მხარდაჭერას, მეორე კი ომის შედეგად დაზიანებული ეკონომიკის ათწლიან აღდგენას ეხება.

სამხედრო ეფექტის მთავარი საკითხი თანხის რეალურ მიწოდებებად გარდაქმნის სისწრაფეა. უკრაინას განსაკუთრებით სჭირდება საჰაერო თავდაცვის რაკეტები, თუმცა Reuters-ის მიერ გამოკითხული სპეციალისტების შეფასებით, Patriot-ის რაკეტების წარმოების გაფართოებას შესაძლოა წელიწადზე მეტი დასჭირდეს. წარმოების შეზღუდული სიმძლავრეები ნიშნავს, რომ ნომინალურად დიდი ფინანსური ვალდებულებაც ვერ უზრუნველყოფს საჭირო იარაღის დაუყოვნებლივ მიწოდებას, თუ შეკვეთებს საწარმოო ხაზების, სპეციალისტებისა და კომპონენტების შესაბამისი ზრდა არ მოჰყვა.

საბოლოოდ, ანკარის დეკლარაციის €70 მილიარდი უკრაინისთვის მხოლოდ პოლიტიკური მხარდაჭერის განცხადება არ არის. ეს არის სახელმწიფო ბიუჯეტებიდან თავდაცვით ინდუსტრიაში რესურსის მასშტაბური გადატანის პროგრამა. უკრაინისთვის მისი მნიშვნელობა სამხედრო შესაძლებლობების შენარჩუნებაშია, NATO-ს წევრებისთვის კი ერთდროულად უსაფრთხოების ინვესტიციას, ფისკალურ ხარჯსა და ადგილობრივი სამხედრო მრეწველობის სტიმულს წარმოადგენს. გადაწყვეტილების რეალური ღირებულება წლის ბოლოს არა დეკლარაციაში მითითებული თანხით, არამედ უკრაინისთვის ფაქტობრივად მიწოდებული ტექნიკის, საბრძოლო მასალისა და წვრთნების მოცულობით უნდა შეფასდეს.

წყაროები: