მსოფლიო ეკონომიკა სურსათის ინფლაციის ახალი ტალღის რისკის წინაშეა. Reuters-ისა და გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის, FAO-ს შეფასებით, ძლიერი El Niño, ენერგორესურსების გაძვირება, ახლო აღმოსავლეთიდან სასუქების მიწოდების შეფერხება და შავი ზღვის რეგიონში მარცვლეულის ექსპორტის პრობლემები ერთდროულად ზრდის ზეწოლას საკვების ფასებზე.
FAO-ს სურსათის ფასების ინდექსმა ივლისში 131.1 პუნქტი შეადგინა, რაც ივნისთან შედარებით 0.6%-ით და წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 1%-ით მეტია. მიუხედავად ამისა, ინდექსი ჯერ კიდევ 18.2%-ით დაბალია 2022 წლის მარტის ისტორიულ მაქსიმუმზე. ივლისში ყველაზე მეტად მარცვლეულის, შაქრისა და მცენარეული ზეთების ფასები გაიზარდა.
ერთ-ერთი მთავარი რისკი El Niñoა. JPMorgan-ის შეფასებით, ძლიერი El Niño პიკის პერიოდში გლობალურ სასურსათო ინფლაციას დაახლოებით 0.7 პროცენტული პუნქტით შეიძლება ზრდიდეს. თუ ამას ენერგიის, დიზელის, სასუქისა და შეფუთვის გაძვირებაც დაემატება, სურსათის ინფლაციაზე საერთო გავლენა 1.3-1.5 პროცენტულ პუნქტამდე შეიძლება გაიზარდოს. განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან აზიისა და ლათინური ამერიკის განვითარებადი ეკონომიკები, სადაც საკვებს სამომხმარებლო კალათაში მაღალი წილი უკავია.
სურსათის წარმოებისთვის დამატებითი პრობლემაა სასუქების ბაზარი. ახლო აღმოსავლეთში კონფლიქტმა და ჰორმუზის სრუტის გარშემო შექმნილმა პრობლემებმა გლობალური მიწოდების ჯაჭვები შეაფერხა. მსოფლიო ბანკის ივნისის შეფასებით, სასუქების საშუალო ფასები 2026 წელს დაახლოებით 38%-ით შეიძლება გაიზარდოს. FAO-მ ჯერ კიდევ მარტში გააფრთხილა ბაზარი, რომ კრიზისის გაგრძელების შემთხვევაში სასუქების ფასები წლის პირველ ნახევარში საშუალოდ 15-20%-ით მაღალ დონეზე შეიძლებოდა დარჩენილიყო.
მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორი უკრაინის ომია. Reuters-ის ინფორმაციით, აგვისტოს პირველ ნახევარში უკრაინის მარცვლეულის ექსპორტი დაახლოებით 75%-ით შემცირდა, რადგან შავი ზღვის პორტების მუშაობა სამხედრო მოქმედებებმა მნიშვნელოვნად შეზღუდა. უკრაინის სასოფლო-სამეურნეო ექსპორტის დაახლოებით 90% შავი ზღვის პორტებზეა დამოკიდებული. პარალელურად, უკრაინულმა თავდასხმებმა რუსული ნოვოროსიისკის მარცვლეულის ტერმინალების მუშაობაც შეაფერხა. რუსეთი მსოფლიოში ხორბლის უმსხვილესი ექსპორტიორია, ამიტომ შავი ზღვის ორივე მხარეს შექმნილი შეფერხებები საერთაშორისო ფასებზე დამატებით ზეწოლას ქმნის.
FAO-ს მთავარი ეკონომისტის, მაქსიმო ტორეროს შეფასებით, სასაქონლო ბაზრებზე მიმდინარე გაძვირების სრულად ასახვას სამომხმარებლო ფასებში რამდენიმე თვე შეიძლება დასჭირდეს. მისი პროგნოზით, ზეწოლა განსაკუთრებით წლის ბოლოს და 2027 წელს გახდება შესამჩნევი.
თუმცა ვითარება 2022 წლისგან განსხვავდება. მსოფლიოში მარცვლეულის მარაგები ამ ეტაპზე შედარებით მაღალია, ხოლო FAO 2026 წლის გლობალურ მარცვლეულის წარმოებას 2.983 მილიარდ ტონად პროგნოზირებს. ეს 2025 წლის რეკორდულ დონეს 1.9%-ით ჩამოუვარდება, თუმცა ისტორიაში მეორე ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი იქნება. შესაბამისად, არსებული მარაგები ფასების მკვეთრი ზრდის წინააღმდეგ გარკვეულ ბუფერს ქმნის, თუმცა კლიმატური და გეოპოლიტიკური რისკების ერთდროულმა გამწვავებამ ეს დაცვა შეიძლება შეასუსტოს.
წყაროები:
Reuters, სურსათის ინფლაციის ძირითადი რისკები:
https://www.reuters.com/business/take-five/global-markets-themes-graphic-2026-08-14/
Reuters, FAO-ს გაფრთხილება სურსათის ფასების ზრდაზე:
https://www.reuters.com/world/middle-east/world-faces-fresh-food-price-surge-fao-warns-2026-08-05/
Reuters, JPMorgan-ის შეფასება El Niño-ს გავლენაზე:
https://www.reuters.com/sustainability/cop/jpmorgan-warns-super-el-nino-oil-shock-could-prop-up-global-inflation-2026-07-24/
Reuters, უკრაინის მარცვლეულის ექსპორტის შეფერხება:
https://www.reuters.com/world/ukraines-farmers-despair-russias-black-sea-blockade-traps-their-harvest-2026-08-13/
Reuters, ნოვოროსიისკის მარცვლეულის ტერმინალების შესახებ:
https://www.reuters.com/world/drones-hit-residential-buildings-russias-black-sea-port-novorossiysk-mayor-says-2026-08-12/
FAO, Food Price Index:
https://www.fao.org/worldfoodsituation/FoodPricesIndex/en/
FAO, მარცვლეულის გლობალური წარმოების პროგნოზი:
https://www.fao.org/worldfoodsituation/csdb
World Bank, 2026 წლის გლობალური სასურსათო რისკები:
https://blogs.worldbank.org/en/developmenttalk/when-risks-stack-up--threats-to-global-food-markets-in-2026
