როგორ შეიძლება „ელ-ნინიომ“ პერუდან და ჩილედან ხილის იმპორტზე იმოქმედოს
„ელ-ნინიოს“ კლიმატური მოვლენა უკვე დაიწყო და მისი გაძლიერება 2026 წლის მეორე ნახევარში პერუსა და ჩილეს ხილის სექტორებისთვის მნიშვნელოვან საფრთხეებს ქმნის.
კლიმატური მოდელების უმრავლესობა საშუალო ან ძლიერი „ელ-ნინიოს“ განვითარებას პროგნოზირებს. ზოგიერთი შეფასებით, მოვლენამ პიკს შესაძლოა სექტემბერ-ნოემბერში მიაღწიოს და 2027 წლის დასაწყისამდეც გაგრძელდეს.
ეს პერიოდი პერუში მოცვისა და სუფრის ყურძნის, ჩილეში კი ბლის, ყურძნისა და კურკოვანი ხილის სეზონებს ემთხვევა. შესაბამისად, არახელსაყრელმა ამინდმა შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მოსავლის ვადებზე, მოცულობაზე, ხარისხსა და საექსპორტო მიწოდებაზე.
პერუში მთავარი რისკი მაღალი ტემპერატურაა
პერუს სანაპირო სასოფლო-სამეურნეო რეგიონებში აგვისტოდან დეკემბრამდე ძირითად საფრთხედ უჩვეულოდ მაღალი ტემპერატურა და თბილი ზამთრის ღამეები მიიჩნევა.
ძლიერი სანაპირო წვიმები პერუში ჩვეულებრივ იანვარ-მარტში ფიქსირდება. ამიტომ 2026 წლის ბოლომდე მთავარი საფრთხე არა ნალექი, არამედ სიცხეა.
მოცვი
თბილი ზამთარი მცენარისთვის საჭირო სიცივის საათების დაგროვებას ამცირებს, რაც ყვავილობასა და კვირტების გაშლას აფერხებს.
მსგავსი პრობლემა პერუს მოცვის სექტორმა 2023-2024 წლების სეზონშიც განიცადა. მაღალი ტემპერატურის გამო ზოგიერთმა ჯიშმა ყვავილობის ნაცვლად ვეგეტაციური ზრდა განაგრძო, რის შედეგადაც ადრეული სეზონის მოსავლის მოცულობა მნიშვნელოვნად შემცირდა.
მას შემდეგ მწარმოებლებმა აქტიურად დაიწყეს ისეთ ჯიშებზე გადასვლა, რომლებსაც მცირე რაოდენობის სიცივის საათები სჭირდება ან სიცივეზე საერთოდ არ არის დამოკიდებული.
2026 წლის სეზონის დასაწყისში პერუს მოცვის ექსპორტის ძლიერი ზრდაა მოსალოდნელი. თუმცა, თუ მაღალი ტემპერატურა სექტემბერ-ნოემბერშიც შენარჩუნდება, შესაძლოა პრობლემები სეზონის მეორე ნახევარში წარმოიშვას.
სიცხემ შეიძლება გავლენა მოახდინოს:
ყვავილობაზე;
ნაყოფის ზომაზე;
სიმკვრივეზე;
შენახვის ვადაზე;
ტრანსპორტირების შემდეგ პროდუქტის ხარისხზე.
შესაძლოა მოსავლის დიდი ნაწილი მოკლე პერიოდში დამწიფდეს, რაც ექსპორტისა და გადაზიდვის გრაფიკს დამატებით დატვირთვას შეუქმნის.
სუფრის ყურძენი
თბილმა ამინდმა შესაძლოა პერუში ყურძნის მოსავლის აღება დააჩქაროს, ნაყოფის ზომა შეამციროს და პიურისა და იკის რეგიონების საექსპორტო სეზონები შეამოკლოს.
ბოლო თბილ სეზონებში უკვე შეინიშნებოდა მოსავლის ჩვეულებრივზე ადრე დაწყება, შედარებით მცირე ზომის ყურძენი და სეზონის ბოლოს ხარისხის გაუარესება.
იმპორტიორებმა უნდა გაითვალისწინონ, რომ შესაძლოა შეიცვალოს პერიოდი, როდესაც ბაზარზე პერუს პროდუქციას ჩილეს ყურძენი ანაცვლებს.
ჩილეში მთავარი საფრთხე წვიმა და არასტაბილური ამინდია
ჩილეში აგვისტოდან დეკემბრამდე ძირითადი რისკი ჭარბი ნალექი და არასტაბილური ამინდია.
„ელ-ნინიოს“ დროს ცენტრალურ ჩილეში ზამთარი და გაზაფხული ხშირად ნალექიანია. ბოლო წლებში მისი გავლენა უფრო სამხრეთითაც გავრცელდა, რის გამოც რისკის ზონაში ო’ჰიგინსისა და მაულეს რეგიონებიც მოხვდა. ეს ტერიტორიები ჩილეში ბლის წარმოების მთავარი ცენტრია.
ბალი
ყველაზე მაღალი რისკის ქვეშ ჩილეს ბლის სექტორია.
სპეციალისტები სექტემბერ-ოქტომბერში ყვავილობისა და ნაყოფის ფორმირების პერიოდში ძლიერ წვიმასა და სეტყვას ვარაუდობენ.
განსაკუთრებული საფრთხეა ნოემბერ-დეკემბერში, მოსავლის აღების პერიოდში მოსული წვიმა. ნალექმა შესაძლოა ნაყოფის დასკდომა გამოიწვიოს და პროდუქტის საექსპორტო ხარისხი შეამციროს.
ჩილეში ბლის წარმოება რეკორდულ მასშტაბს აღწევს, ამიტომ მოსავლის მცირე ნაწილის დაზიანებამაც კი შესაძლოა ბაზარზე მიწოდების მოცულობასა და ხარისხში მნიშვნელოვანი განსხვავებები შექმნას.
ყურძენი და მოცვი
გაზაფხულის წვიმები ზრდის ბოტრიტისისა და ჭრაქის გავრცელების რისკს, განსაკუთრებით ყვავილობისა და ნაყოფის განვითარების საწყის ეტაპზე.
დაავადებებმა და ჭარბმა ტენიანობამ შესაძლოა შეამციროს ნაყოფის სიმკვრივე და გააუარესოს მისი მდგომარეობა ხანგრძლივი ტრანსპორტირების შემდეგ.
მოცვი ყვავილობის პერიოდში წვიმას ბალთან შედარებით უკეთ იტანს, თუმცა ხარისხის გაუარესების რისკი საექსპორტო სეზონშიც რჩება.
კურკოვანი ხილი
ნექტარინი, ატამი და ქლიავი მსგავსი პრობლემების წინაშე დადგება.
თბილმა და ნესტიანმა გაზაფხულმა შესაძლოა ნაყოფის დამწიფება დააჩქაროს და მოსავლის აღების პერიოდი შეამციროს.
რა შეიძლება შეიცვალოს ხილის საერთაშორისო ბაზარზე
„ელ-ნინიოს“ გავლენით შესაძლოა პერუს ხილის სეზონი ჩვეულებრივზე ადრე დაიწყოს, ხოლო როგორც პერუში, ისე ჩილეში მოსავლის აღების პერიოდები შემცირდეს.
მიწოდების მოცულობაც შესაძლოა არასტაბილური გახდეს. პერუდან მოცვის დიდი რაოდენობით მიწოდებას სეზონის დასაწყისში მოგვიანებით დეფიციტი ან ახალი მკვეთრი ზრდა შეიძლება მოჰყვეს.
ჩილეს ბლის ექსპორტი კი მნიშვნელოვნად იქნება დამოკიდებული ნოემბერ-დეკემბრის ნალექზე.
ეს იმპორტიორებისთვის ნიშნავს, რომ შესაძლებელია:
ტრადიციული მიწოდების გრაფიკის შეცვლა;
ზოგიერთ კვირაში პროდუქციის დეფიციტი;
სხვა პერიოდში მიწოდების მკვეთრი ზრდა;
ნაყოფის ზომისა და ხარისხის არაერთგვაროვნება;
შენახვისა და ტრანსპორტირების ვადის შემცირება.
მწარმოებლები რისკების შესამცირებლად ემზადებიან
პერუსა და ჩილეს ხილის სექტორები 2023 წელთან შედარებით უკეთ არიან მომზადებული.
პერუში ფერმერები სიცივეზე ნაკლებად დამოკიდებულ მოცვის ჯიშებს იყენებენ. ჩილეში კი ბლის ბაღების ნაწილი სპეციალური საფარებით არის დაცული და მწარმოებლები სოკოვანი დაავადებების საწინააღმდეგო პრევენციულ პროგრამებს ახორციელებენ.
ძლიერი „ელ-ნინიო“ ავტომატურად არ ნიშნავს წინა წლების დანაკარგების გამეორებას, თუმცა მოსავლისა და მიწოდების შეფერხების ალბათობას ზრდის.
იმპორტიორ კომპანიებს მოუწევთ ამინდის პროგნოზების, მოსავლის მდგომარეობისა და ექსპორტის გრაფიკის მუდმივი კონტროლი, რათა მიწოდებისა და განაწილების გეგმები სეზონის მიმდინარეობის შესაბამისად შეცვალონ.
რატომ არის პერუ და ჩილე ხილის მსოფლიო ბაზრისთვის მნიშვნელოვანი ? იმიტომ, რომ პერუ და ჩილე სამხრეთ ნახევარსფეროს ხილის უმნიშვნელოვანესი ექსპორტიორები არიან და ევროპას, აშშ-სა და აზიას პროდუქციით იმ პერიოდში ამარაგებენ, როდესაც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ადგილობრივი სეზონი დასრულებულია.
პერუ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მოცვის, სუფრის ყურძნისა და ავოკადოს ბაზარზე. ის 2021 წელს მსოფლიოს მოცვის უმსხვილესი ექსპორტიორი გახდა, ხოლო მისი ხილისა და ბოსტნეულის ექსპორტმა 2025 წლის პირველ 11 თვეში თითქმის 7 მილიარდ დოლარს მიაღწია.
ჩილე კი გლობალური ლიდერია ბლის ექსპორტში — 2025 წელს მას მსოფლიო ექსპორტის ღირებულების თითქმის 60% ეკავა. ქვეყანა ასევე დიდი რაოდენობით ყურძენს, ქლიავს, მოცვსა და კურკოვან ხილს აწვდის საერთაშორისო ბაზრებს.
ამიტომ, როდესაც „ელ-ნინიო“ პერუსა და ჩილეში მოსავალს აზიანებს:
- მცირდება ან იგვიანებს ხილის საერთაშორისო მიწოდება;
- პროდუქტი შეიძლება გაძვირდეს;
- იცვლება ხილის ხარისხი და ზომა;
- პრობლემა ერთდროულად იგრძნობა ევროპაში, აშშ-სა და აზიაში.
