ECFR-ის ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ უკრაინის მხარდაჭერის საკითხზე ევროპული ერთიანობა ჯერ კიდევ შენარჩუნებულია, თუმცა ის აღარ არის ერთგვაროვანი. განსაკუთრებით მკვეთრად გამოიკვეთა ბულგარეთის პოზიცია, სადაც საზოგადოება ევროკავშირში უკრაინის გაწევრიანებასაც სკეპტიკურად უყურებს და რუსული გაზისა და ნავთობის იმპორტის აკრძალვის გაგრძელებასაც ეწინააღმდეგება. ეს არ არის მხოლოდ საგარეო პოლიტიკური განსხვავება, ეს არის ეკონომიკური შიშების, ენერგეტიკული დამოკიდებულების და უსაფრთხოების ხედვების გადაკვეთის წერტილი.

საგარეო ურთიერთობათა ევროპის საბჭოს, ECFR-ის გამოკითხვა 2026 წლის მაისში ევროკავშირისა და ევროპის 15 ქვეყანაში, 18 000-ზე მეტ რესპონდენტს შორის ჩატარდა. კვლევის მთავარი დასკვნა ასეთია: ევროპელების მნიშვნელოვანი ნაწილი კვლავ უჭერს მხარს უკრაინას და რუსეთის ენერგომატარებლებზე დამოკიდებულების შემცირებას, მაგრამ ამ მხარდაჭერის ფასი მოსახლეობისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება.

ენერგეტიკის საკითხში ბულგარეთი მკაფიო გამონაკლისია. ECFR-ის მიხედვით, გამოკითხულ ბულგარელთა 65% ფიქრობს, რომ რუსეთიდან ნავთობისა და გაზის იმპორტის აღდგენა კარგი ან ძალიან კარგი იდეა იქნებოდა. ევროკავშირის სხვა ქვეყნებში სურათი განსხვავებულია: რუსული ენერგორესურსების დაბრუნებას განსაკუთრებით მკაცრად ეწინააღმდეგებიან დანიაში, შვედეთში, გაერთიანებულ სამეფოში, ესტონეთსა და პოლონეთში. ეს აჩვენებს, რომ ევროპაში რუსული ენერგიის საკითხი მხოლოდ ეკონომიკური აღარ არის, ის უსაფრთხოების პოლიტიკის ნაწილად იქცა.

ბულგარეთის პოზიციას ეკონომიკური ახსნა აქვს. ქვეყანა წლების განმავლობაში მნიშვნელოვნად იყო დამოკიდებული რუსულ ენერგორესურსებზე, ხოლო ენერგიის ფასების ზრდა პირდაპირ აისახა მოსახლეობის ხარჯებზე და ბიზნესის კონკურენტუნარიანობაზე. იმ ფონზე, როდესაც ევროკომისია REPowerEU-ის ფარგლებში რუსული ენერგიის ეტაპობრივად ჩანაცვლებას ცდილობს, ბულგარეთში საზოგადოების ნაწილი ამ პოლიტიკას არა უსაფრთხოების აუცილებლობად, არამედ ფასების ზრდის წყაროდ აღიქვამს.

ევროკომისიის მონაცემებით, ევროკავშირმა რუსეთის გაზის წილი იმპორტში 2022 წლის დაახლოებით 45%-დან 2025 წელს 12%-მდე შეამცირა. რუსული ნავთობის წილი კი 2022 წლის დასაწყისში არსებული 27%-დან 2025 წელს დაახლოებით 2%-მდე დაეცა. ეს ევროკავშირის ენერგეტიკული დამოუკიდებლობისთვის მნიშვნელოვანი შედეგია, მაგრამ მისი ეკონომიკური ფასი ყველა ქვეყანაში ერთნაირად არ აღიქმება. ქვეყნებისთვის, სადაც ენერგეტიკული უსაფრთხოება უფრო მეტად ფასზეა მიბმული, რუსული ენერგიის აკრძალვა ბევრად უფრო მგრძნობიარე პოლიტიკური საკითხია.

იგივე განსხვავება ჩანს უკრაინის ევროკავშირში გაწევრიანების საკითხშიც. ECFR-ის კვლევით, ევროკავშირის აღმოსავლეთით გაფართოებას და უკრაინის გაწევრიანებას ყველაზე მეტად მხარს უჭერენ პორტუგალიაში, ესპანეთსა და შვედეთში. ბულგარეთში კი სურათი საპირისპიროა: გამოკითხულთა 46% უკრაინის გაწევრიანებას ცუდ იდეად მიიჩნევს, მხოლოდ 19% კი კარგ იდეად. სკეპტიციზმი მაღალია უნგრეთში, ავსტრიასა და გერმანიაშიც.

ეს სკეპტიციზმი რამდენიმე მიზეზით აიხსნება. პირველი არის ფინანსური. უკრაინის გაწევრიანება ევროკავშირში მხოლოდ პოლიტიკური გადაწყვეტილება არ იქნება. ეს ნიშნავს საერთო ბიუჯეტის გადანაწილებას, აგრარული სუბსიდიების, რეგიონული განვითარების ფონდების და რეკონსტრუქციის ხარჯების ახალ მასშტაბს. ევროკავშირმა უკვე დაამტკიცა Ukraine Facility, რომელიც 2024-2027 წლებში უკრაინისთვის 50 მილიარდ ევროს ითვალისწინებს. ამ თანხიდან 17 მილიარდი გრანტია, 33 მილიარდი კი სესხი. ეს ჯერ მხოლოდ ომის პირობებში მდგრადობისა და რეფორმების მხარდაჭერის მექანიზმია, ხოლო ევროკავშირში გაწევრიანების სრული ეკონომიკური ფასი ბევრად უფრო ფართო იქნება.

მეორე ფაქტორი უსაფრთხოებაა. ბევრ ქვეყანაში უკრაინის მხარდაჭერა განიხილება როგორც რუსეთის შეკავების ინსტრუმენტი. ბალტიის ქვეყნებში, პოლონეთში და სკანდინავიაში ეს არგუმენტი განსაკუთრებით ძლიერია. ბულგარეთში კი ისტორიული, პოლიტიკური და ეკონომიკური კავშირების გამო რუსეთის მიმართ დამოკიდებულება უფრო რთულია. სწორედ ამიტომ, ბულგარელი ამომრჩევლისთვის უკრაინის სწრაფი ინტეგრაცია ხშირად უფრო მეტად რისკებთან ასოცირდება, ვიდრე უსაფრთხოების გაძლიერებასთან.

მესამე საკითხია აშშ-ის როლი. ECFR-ის კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი შედეგია ის, რომ ევროპელების მხოლოდ 11% ხედავს აშშ-ს ისეთ მოკავშირედ, რომელიც ევროპასთან საერთო ინტერესებსა და ღირებულებებს იზიარებს. ეს მაჩვენებელი 2024 წლის 22%-თან შედარებით მკვეთრად დაბალია. ამავე დროს, ევროპელები არ ითხოვენ ნატოს სრულ ჩანაცვლებას. მხოლოდ 29% მიიჩნევს, რომ ნატოს ევროპული ალტერნატივის შექმნა კარგი იდეა იქნებოდა. ეს ნიშნავს, რომ ევროპული საზოგადოება ერთდროულად ითხოვს მეტ თავდაცვით დამოუკიდებლობას, მაგრამ ტრანსატლანტიკური კავშირის სრულ გაწყვეტას არ ემხრობა.

ბულგარეთის შემთხვევა ამ სურათში კიდევ უფრო საინტერესოა. ერთი მხრივ, ქვეყანა ნატოსა და ევროკავშირის წევრია. მეორე მხრივ, საზოგადოებრივი განწყობები ხშირად განსხვავდება იმ ხაზისგან, რომელსაც ბრიუსელი უკრაინასა და რუსეთთან მიმართებით ატარებს. ეს ქმნის პოლიტიკურ დილემას: როგორ უნდა იმოქმედოს ქვეყანამ, როდესაც მისი საერთაშორისო ვალდებულებები ერთ მიმართულებას ითხოვს, ხოლო ამომრჩევლის მნიშვნელოვანი ნაწილი მეორე მიმართულებით იხრება.

ბიზნესისთვის ამ კვლევის მთავარი მნიშვნელობა ენერგეტიკასა და ინვესტიციებს უკავშირდება. თუ ევროკავშირი რუსულ ენერგიაზე უარს ბოლომდე მიიყვანს, ეს ენერგეტიკულ ბაზარზე სტრუქტურულ ცვლილებებს გააგრძელებს. გაიზრდება ინვესტიციები LNG ინფრასტრუქტურაში, განახლებად ენერგიაში, ელექტროქსელებში და ენერგოეფექტურობაში. თუმცა მოკლევადიან პერიოდში კომპანიებისთვის ენერგიის ფასი და მიწოდების სტაბილურობა კვლავ მთავარი რისკი იქნება.

უკრაინის გაწევრიანების საკითხიც ბიზნესისთვის მხოლოდ პოლიტიკური თემა არ არის. უკრაინის რეკონსტრუქცია, ინფრასტრუქტურის აღდგენა, აგროსექტორის ინტეგრაცია და სამრეწველო ბაზრის ევროკავშირთან დაახლოება მომდევნო წლებში ასობით მილიარდი ევროს მასშტაბის ეკონომიკურ პროცესს ნიშნავს. მაგრამ პარალელურად, ევროკავშირის შიდა ბაზარზე კონკურენცია გაიზრდება, განსაკუთრებით სოფლის მეურნეობაში, ტრანსპორტსა და ინდუსტრიაში. სწორედ ამიტომ, ქვეყნები, სადაც შემოსავლები ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელზე დაბალია, გაფართოებას უფრო ფრთხილად უყურებენ.

საბოლოოდ, ECFR-ის კვლევა აჩვენებს, რომ ევროპაში უკრაინის მხარდაჭერა არ გამქრალა, მაგრამ ის უფრო პირობითი და ეკონომიკურად მგრძნობიარე გახდა. ბულგარეთი ამ პროცესის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია: ქვეყანა აჩვენებს, რომ უკრაინის ომი, ენერგეტიკული უსაფრთხოება და ევროკავშირის გაფართოება ევროპელი ამომრჩევლისთვის უკვე ერთ საერთო ეკონომიკურ კითხვად გაერთიანდა, ვინ გადაიხდის ამ პოლიტიკის ფასს.

ევროპელი ლიდერებისთვის მთავარი გამოწვევა სწორედ ეს იქნება. თუ ისინი უკრაინის მხარდაჭერას, რუსული ენერგიის ჩანაცვლებას და თავდაცვის ხარჯების ზრდას მხოლოდ უსაფრთხოების ენით ახსნიან, საზოგადოების ნაწილი მათ ვერ გაჰყვება. თუ ამ პოლიტიკას თან ახლავს ენერგიის ფასების მართვა, სოციალური დაცვის მექანიზმები და ეკონომიკური სარგებლის მკაფიო ჩვენება, მხარდაჭერის შენარჩუნება ბევრად რეალური გახდება.

წყაროები: