ნავთობი რამდენიმე საათში $100-დან მკვეთრად გაიაფდა — რატომ რჩება მსოფლიო ენერგეტიკული შოკის მოლოდინში?
მსოფლიო ნავთობის ბაზარზე უკიდურესი მერყეობა გრძელდება. Brent-ის ტიპის ნავთობის ფასმა ბარელზე $100-ს გადააჭარბა, თუმცა შესაძლო დიპლომატიური მოლაპარაკებების შესახებ გავრცელებული ინფორმაციის შემდეგ ფასი ერთ დღეში თითქმის 4%-ით, $96.78-მდე დაეცა.
მიუხედავად ერთდღიანი გაიაფებისა, Brent-მა კვირა დაახლოებით 10%-იანი ზრდით დაასრულა. ამერიკული WTI კი $89.31-მდე შემცირდა, თუმცა კვირის ჭრილში მისი ფასიც 8%-ზე მეტად იყო გაზრდილი. ბაზრის ასეთი მკვეთრი მოძრაობა აჩვენებს, რომ ნავთობის ფასს ამჟამად არა მხოლოდ რეალური მიწოდება, არამედ პოლიტიკური განცხადებები და კონფლიქტის გამწვავების მოლოდინიც განსაზღვრავს.
მთავარი რისკი ჰორმუზის სრუტეს უკავშირდება, რომელზეც მსოფლიო ენერგომომარაგების დაახლოებით მეხუთედი გადის. ნებისმიერი ხანგრძლივი შეფერხება განსაკუთრებით მძიმედ აისახება აზიისა და ევროპის იმ ქვეყნებზე, რომლებიც იმპორტირებულ ნავთობსა და გაზზე არიან დამოკიდებული.
Barclays-ის შეფასებით, მიმდინარე დაძაბულობის გამო ბანკის მიერ 2026 წლისთვის პროგნოზირებულ Brent-ის საშუალო ფასს — $96-ს — მნიშვნელოვანი ზრდის რისკი აქვს. თუ სრუტეში არსებული შეფერხება რამდენიმე თვე გაგრძელდა, ბანკი ფასის კიდევ უფრო ზრდას არ გამორიცხავს. უკიდურეს სცენარში Brent-ის სპოტფასი შესაძლოა დროებით $150-მდეც ავიდეს.
თუმცა არსებობს ფაქტორებიც, რომლებიც ნავთობის გაძვირებას ზღუდავს. მათ შორისაა აშშ-ში მოპოვების მაღალი დონე, ჩინეთის მოთხოვნის შედარებით სუსტი ზრდა და სხვადასხვა ქვეყანაში დაგროვებული კომერციული მარაგები. სწორედ ამიტომ, მიუხედავად მნიშვნელოვანი მიწოდების შოკისა, ფასები ჯერ იმ ნიშნულამდე არ გაზრდილა, რომელიც მსოფლიო ეკონომიკაში ავტომატურად რეცესიის მოლოდინს გააჩენდა.
ნავთობის მაღალი ფასი ეკონომიკაში რამდენიმე არხით ვრცელდება. პირველ ეტაპზე ძვირდება ბენზინი, დიზელი და ავიასაწვავი. შემდეგ იზრდება ტრანსპორტირების, წარმოებისა და სოფლის მეურნეობის ხარჯები. საბოლოოდ ეს ყველაფერი პროდუქტებისა და მომსახურების ფასებში აისახება.
საქართველოს მსგავსი იმპორტზე დამოკიდებული ეკონომიკისთვის მთავარი რისკებია საწვავის გაძვირება, ტრანსპორტირების ხარჯების ზრდა და ეროვნული ვალუტის კურსზე დამატებითი ზეწოლა. საერთაშორისო ნავთობის ფასის ცვლილება ადგილობრივ ბაზარზე მაშინვე არ აისახება, რადგან გავლენას ახდენს არსებული მარაგები, შესყიდვის კონტრაქტები, გაცვლითი კურსი და კონკურენცია. თუმცა ხანგრძლივი გაძვირების შემთხვევაში ადგილობრივი საწვავის ფასების ზრდა თითქმის გარდაუვალი ხდება.
