ევროპაში მზის რკინიგზები შესაძლოა მალე ჩვეულებრივ მოვლენად იქცეს. შვეიცარიაში ამ ტექნოლოგიის წარმატებული გამოცდის შემდეგ, ერთი კომპანია კონტინენტის სარკინიგზო ხაზების მინი მზის ელექტროსადგურებად გადაქცევას გეგმავს.
გასულ წელს შვეიცარიულმა სტარტაპმა Sun-Ways-მა მსოფლიოში პირველი მზის რკინიგზა წარადგინა. პროექტის ფარგლებში, ვალ-დე-ტრავერის ოლქის სოფელ ბიუტში, მოქმედ სარკინიგზო ხაზზე, რელსებს შორის 100 მეტრის სიგრძის ფოტოელექტრული პანელები დამონტაჟდა.
თავდაპირველად პროექტი სამწლიან ექსპერიმენტად იყო ჩაფიქრებული. საცდელ მონაკვეთზე 48 სპეციალურად შექმნილი მზის პანელი განთავსდა, რომელთა საერთო სიმძლავრე 18 კილოვატ-პიკს შეადგენს. თუმცა, ერთწლიანი ტესტირების შემდეგ მიღებული შედეგები იმდენად დამაიმედებელი აღმოჩნდა, რომ კომპანია ამ ხაზზე მუდმივი სისტემის მოწყობასაც განიხილავს.
მზის პანელები, როგორც წესი, გარკვეული დახრის კუთხით მონტაჟდება, რათა წლის განმავლობაში მაქსიმალურად ბევრი მზის ენერგია მიიღოს. მაგალითად, ესპანეთში ოპტიმალურ კუთხედ 30-35 გრადუსი ითვლება. 2022 წელს Science Direct-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, იბერიის ნახევარკუნძულზე პანელების 34 გრადუსით დახრის შემთხვევაში, წლიური გამომუშავების დანაკარგი 1 პროცენტზე ნაკლები იყო.
რკინიგზაზე განთავსებულ პანელებს დახრის კუთხე არ აქვთ, ამიტომ მათი ეფექტიანობა დაბალია. Sun-Ways-ის შეფასებით, ასეთი განლაგების გამო გამომუშავების დანაკარგი დაახლოებით 10 პროცენტია. მიუხედავად ამისა, შვეიცარიის საპილოტე სისტემამ ერთ წელიწადში დაახლოებით 16 000 კილოვატსაათი ელექტროენერგია გამოიმუშავა.
შედარებისთვის, ეს დაახლოებით იმდენივე ენერგიაა, რამდენსაც წელიწადში საშუალო ბრიტანული ოჯახი მოიხმარს, თუ გათბობა, ცხელი წყალი, განათება და საყოფაცხოვრებო ტექნიკა მთლიანად ელექტროენერგიაზე მუშაობს.
თეორიულად, მსგავსი მზის პანელების განთავსება შვეიცარიის მთელი სარკინიგზო ქსელის, 5 317 კილომეტრის სიგრძეზე შეიძლება. ფართობით ეს დაახლოებით 760 საფეხბურთო მოედანს გაუტოლდება და დღევანდელ საცდელ მონაკვეთზე 50 000-ჯერ დიდი იქნება.
Sun-Ways-ის შეფასებით, ასეთი მასშტაბის სისტემა წელიწადში დაახლოებით 1 ტერავატსაათ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებდა, რაც შვეიცარიის მთლიანი ენერგომოხმარების დაახლოებით 2 პროცენტია.
თუმცა სარკინიგზო ხაზების ენერგეტიკულ ობიექტებად გადაქცევა მარტივი ამოცანა არ არის. უსაფრთხოების მხრივ არსებობს რამდენიმე მნიშვნელოვანი რისკი, მათ შორის პანელებზე მიკრობზარების გაჩენა, ხანძრის ალბათობა და მზის ანარეკლის გამო მემანქანეების ყურადღების გაფანტვა.
Sun-Ways ამ პრობლემების მოგვარებას გამძლე პანელებითა და ანტირეფლექსური საფარით ცდილობს. სისტემაში ჩაშენებული სენსორები მის გამართულ მუშაობას აკონტროლებს, ხოლო მატარებლების უკანა ნაწილზე დამაგრებული ჯაგრისები პანელების ზედაპირს ჭუჭყისგან წმენდს.
კომპანიის ცნობით, პირველი წლის განმავლობაში სისტემას განსაკუთრებული ტექნიკური პრობლემები არ ჰქონია. საპილოტე პროექტში გამომუშავებული ელექტროენერგია პირდაპირ ქსელში მიეწოდება, თუმცა Sun-Ways უკვე მუშაობს იმაზე, რომ მომავალში ენერგია პირდაპირ სარკინიგზო ქვესადგურებს ან საკონტაქტო ხაზს მიეწოდოს.
შვეიცარიაში წარმატებული პილოტის შემდეგ, Sun-Ways-მა თანამშრომლობის შეთანხმება იტალიურ პარტნიორთან გააფორმა. ეს პარტნიორი იტალიის ეროვნულ სარკინიგზო ინფრასტრუქტურულ ოპერატორთან, Rete Ferroviaria Italiana-სთან თანამშრომლობს. კომპანია უახლოეს თვეებში იტალიაში საპილოტე პროექტის დაწყების გეგმების წარდგენას აპირებს.
Sun-Ways-მა უკვე მიიღო ნებართვა კიდევ ერთი მზის რკინიგზის ასაშენებლად სამხრეთ კორეაში. პარალელურად მოლაპარაკებები მიმდინარეობს ნიდერლანდების, ჩინეთის, ინდოეთისა და სინგაპურის კომპანიებთანაც.
თუ ტექნოლოგიამ მასშტაბური გამოყენება შეძლო, ევროპული სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა მხოლოდ ტრანსპორტის ნაწილი აღარ იქნება. ის შესაძლოა განახლებადი ენერგიის წარმოების მნიშვნელოვან წყაროდაც იქცეს.
