საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა (სებ) ქვეყნის საერთაშორისო რეზერვების შევსება და მონეტარული ოქროს პორტფელის კიდევ უფრო გაფართოება გადაწყვიტა. სებ-ის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის, ნათია თურნავას განცხადებით, 2024 წლის გაზაფხულზე განხორციელებული ოქროს შესყიდვის ოპერაცია განსაკუთრებით მომგებიანი და დროული აღმოჩნდა, რის გამოც ქვეყნის მთავარი ბანკი ოქროს რეზერვის შევსებას მიმდინარე პერიოდშიც აქტიურად გეგმავს. პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის სხდომაზე თურნავამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ პორტფელის ამგვარი დივერსიფიცირება სწორი და გამართლებული სტრატეგიული ნაბიჯი იყო, რომელსაც ევროპული და სხვა მოწინავე ცენტრალური ბანკებიც აქტიურად იყენებენ. მისივე განმარტებით, ვინაიდან ქვეყანაში სავალუტო შემოდინებები საკმაოდ ძლიერია და მიმდინარეობს რეზერვების აკუმულირება, დღის წესრიგში დგას საერთო რეზერვებში ოქროს წილის პროპორციული ზრდაც. შეგახსენებთ, რომ 2024 წლის გაზაფხულზე სებ-მა ლონდონის ბაზარზე 500 მილიონ აშშ დოლარად შეიძინა 7 ტონა (ზოგიერთი მონაცემით 7-7.5 ტონა) მონეტარული ოქრო, რომლის საბაზრო ღირებულებამაც, მსოფლიო ბაზარზე ფასების მკვეთრი ზრდის შედეგად, 2026 წლის დასაწყისისთვის უკვე 1.06-1.2 მილიარდ აშშ დოლარს გადააჭარბა. ამ ოპერაციამ საქართველოს ცენტრალურ ბანკს 600-700 მილიონი დოლარის ე.წ. „უფასო“ არარეალიზებული მოგება მოუტანა, ხოლო ოქროს წილმა მთლიან საერთაშორისო რეზერვებში (რომელმაც 2026 წლის თებერვალში რეკორდულ 6.65 მილიარდ დოლარს მიაღწია) 16-18% შეადგინა.
ეკონომიკის აკადემიური დოქტორი გოჩა თუთბერიძე „რეზონანსთან“ საუბრისას აცხადებს, რომ რეზერვების დივერსიფიკაცია აუცილებელი ინსტრუმენტია, თუმცა ხელისუფლებას განსაკუთრებული სიფრთხილისა და ზომიერებისკენ მოუწოდებს:
„ზოგადად, ეს არის რეზერვების დივერსიფიკაცია, რასაც ყველა ცენტრალური ბანკი მიმართავს, თუმცა არა მხოლოდ ცენტრალური, არამედ კომერციული ბანკებიც კი ცდილობენ, საკუთარი აქტივების რაღაც ნაწილი ოქროში შეინახონ. როდესაც ნავთობის ფასი იზრდება, ეს სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს ინვესტორებში და ისინი იწყებენ საკუთარი აქტივების დივერსიფიკაციას - ასეთ შემთხვევაში, როგორც წესი, ყიდულობენ ოქროს, რადგან ის ყველაზე საიმედო აქტივია. რუსეთში, თავის დროზე, პუტინმა გადაწყვიტა დოლარისა და ევროს ნაცვლად ოქრო შეეძინა. პრინციპში, ეს იყო პროტესტი აშშ-ისა და ევროპის პოლიტიკის მიმართ რუსეთთან მიმართებაში და მნიშვნელოვანი თანხა დააბანდა ოქროს აქტივებში. შემდეგ, ოქროს ფასი დავარდა და რუსეთმა, დაახლოებით, 20 მილიარდ დოლარამდე იზარალა. ეს მაგალითი იმიტომ გავიხსენე, რომ ოქროც ჩვეულებრივი აქტივია, რომელიც მოთხოვნა-მიწოდებას ექვემდებარება, ანუ ზოგჯერ მისი ოქროს ფასი იზრდება, ზოგჯერ პირიქით - ეცემა. დღეს უკვე 1.5%-ით გაიაფდა ოქრო, მისი ფასი მიბმულია მსოფლიო პოლიტიკურ მდგომარეობაზე - თუ ნავთობის ფასი გაიზრდება, მაშინ ოქროც გაძვირდება, თუ ნავთობის ფასი შემცირდება, ცხადია, ოქროც გაიაფდება. მოკლედ, დივერსიფიკაცია კარგია, ოღონდ მხოლოდ ზომიერების ფარგლებში. რა თქმა უნდა, სიფრთხილეა საჭირო, რადგან ოქროც ჩვეულებრივი აქტივია, რომლის ფასი საბაზრო რყევას ექვემდებარება“.
მიუხედავად თუთბერიძის მიერ გაჟღერებული სიფრთხილისა, ეკონომისტი გიორგი ცუცქირიძე სებ-ის ნაბიჯებს ცალსახად პოზიტიურ, თანამედროვე სტრატეგიულ მიდგომად მიიჩნევს და მას გლობალური ფინანსური სისტემის ტრანსფორმაციის კონტექსტში განიხილავს:
„თავის დროზე, საქართველოს ეროვნული ბანკის გადაწყვეტილება - პირველად დამოუკიდებელი ისტორიის განმავლობაში მონეტარული ოქროს შეძენა - საკმაოდ სწორი და თანამედროვე სტრატეგიული ნაბიჯი იყო... გადაწყვეტილება რეზერვების ოქროთი გაზრდის თაობაზე, უნდა განვიხილოთ რეზერვების დივერსიფიკაციის ფართო კონტექსტში. ტრადიციული სავალუტო რეზერვები დიდწილად დოლარსა და ევროზეა დამოკიდებული, რაც მათ ავტომატურად აკავშირებს ამ ვალუტების ინფლაციურ რისკებთან, გეოპოლიტიკურ პროცესებთან და დოლარის პოტენციურ სისუსტესთან. ოქრო კი ამ ფონზე გამოირჩევა: ის კრიზისულ პერიოდებში „თავდაცვითი“ აქტივის როლს ასრულებს და გრძელვადიან პერსპექტივაში ღირებულების შენახვის ეფექტურ საშუალებად ითვლება. 2026 წლის პირველ კვარტალში, ოქროს ნეტო შესყიდვებმა 244 ტონა შეადგინა (17%-ით მეტი წინა კვარტალთან შედარებით). წამყვანი მყიდველები იყვნენ პოლონეთი (31 ტონა), უზბეკეთი (25 ტონა), ყაზახეთი, ჩინეთი და აღმოსავლეთ ევროპისა და აზიის სხვა ქვეყნები. ეს ტრენდი არ არის დროებითი - ის ასახავს სისტემურ ცვლილებებს მსოფლიო ფინანსურ სისტემაში. ცენტრალური ბანკები რეზერვებს ზრდიან რამდენიმე ძირითადი მიზეზის გამო. პირველ რიგში იმიტომ, რომ ეს არის ერთგვარი უსაფრთხოების ბალიში - რეზერვი იცავს ეკონომიკას საგარეო შოკებისგან, კაპიტალის გადინებისგან, სავაჭრო დეფიციტისგან, ენერგოკრიზისისგან ან ბაზრის პანიკისგან. ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია განვითარებადი ქვეყნებისთვის, როგორიც საქართველოა... საქართველო გახდა პირველი ქვეყანა ამიერკავკასიაში, რომელმაც ეს გზა აირჩია, რაც სხვა ქვეყნების (პოლონეთი, თურქეთი, ჩინეთი, ინდოეთი) პრაქტიკას ემთხვევა. რა თქმა უნდა, რისკებიც არსებობს. ოქრო ნაკლებად ლიკვიდურია, ვიდრე ვალუტები, აქვს შენახვის ხარჯები და შესაძლებელია ფასის კორექცია (თუმცა, გრძელვადიანად იშვიათია). ცალკეული ოპოზიციური საექსპერტო ნარატივი, თითქოს სებ-ის ეს ნაბიჯი სანქციების შიშს უკავშირდება, სპეკულაციურია, რადგან ეს სუფთა სტრატეგიული დივერსიფიკაციაა, რომელიც მთლიანად თანხვედრაშია გლობალურ ტრენდთან. საბოლოოდ, ჩემი შეფასება ასეთია: 15-18%-იანი წილი ოქროში, სტანდარტული და არაგადაჭარბებული პრაქტიკაა მსოფლიოში... გრძელვადიან პერსპექტივაში (5-10 წელი და მეტი) ეს გადაწყვეტილება დადებითად უნდა შეფასდეს, განსაკუთრებით, დღევანდელი გეოპოლიტიკური არასტაბილურობის პირობებში“.
ბიზნესმედიაში არსებული ანალიტიკური მასალების მიხედვით, ამ თემაზე აზრთა სხვადასხვაობა კიდევ უფრო ღრმავდება და დებატების საგანი ხდება შესყიდვის დრო (Market Timing) და პოლიტიკური მოტივები. სებ-ის ყოფილი პრეზიდენტი და ეკონომისტი რომან გოცირიძე კრიტიკულად უყურებს ახლანდელ ფასებში ოქროს დამატებით შესყიდვას. მისი შეფასებით, მაშინ როცა ოქრო ისტორიულ მაქსიმუმზეა ან მასთან ახლოს იმყოფება, დამატებითი შესყიდვების განხორციელება მაღალ ფინანსურ რისკებს შეიცავს, ვინაიდან ბაზრის სამომავლო კორექციამ შესაძლოა რეზერვების გადაფასებითი ზარალი გამოიწვიოს. გოცირიძე მიიჩნევს, რომ ეროვნული ბანკის ქმედებები არა მხოლოდ ეკონომიკური გათვლებით, არამედ დასავლური ფინანსური სისტემების მიმართ უნდობლობის ირიბი გამოხატვითაც შეიძლება იყოს ნაკარნახევი, რაც გლობალური ავტორიტარული რეჟიმების (მაგალითად, ჩინეთისა და რუსეთის) ქცევის მოდელს წააგავს.
სრულიად საპირისპირო, ალტერნატიულ ხედვას ავითარებენ ფინანსური ანალიტიკოსები და საინვესტიციო პლატფორმების ექსპერტები. კვლევითი ორგანიზაციებისა და ქართული ბიზნესპრესის მიმომხილველთა ნაწილი აღნიშნავს, რომ დღევანდელი მრავალპოლუსიანი მსოფლიო წესრიგისა და მზარდი ინფლაციური წნეხის პირობებში, ცენტრალური ბანკების მხრიდან ფიატურ ვალუტებზე (აშშ დოლარი, ევრო) დამოკიდებულების შემცირება სრულიად ობიექტური აუცილებლობაა. ექსპერტები მიუთითებენ, რომ ოქროს არ გააჩნია ე.წ. „სუვერენული ემიტენტის რისკი“ და მისი ფიზიკური დასაწყობება ქვეყნის შიგნით (რაც სებ-მა განახორციელა) ზრდის ქვეყნის ეკონომიკურ სუვერენიტეტსა და მდგრადობას ნებისმიერი ფორსმაჟორული საგარეო სანქციების თუ ფინანსური ბლოკადების დროს. მათი არგუმენტით, მაშინაც კი, თუ მოკლევადიან პერსპექტივაში ოქროს ფასის მცირე კორექტირება მოხდება, გრძელვადიან ჭრილში ის მყარ ანტიინფლაციურ ფარსად რჩება, რაც განვითარებადი ბაზრებისთვის (Emerging Markets) სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ინვესტორთა ნდობის შესანარჩუნებლად.
საბოლოო ჯამში, საქართველოს ეროვნული ბანკის სტრატეგია ეკონომიკურ წრეებში ორგვარად ფასდება: ოპტიმისტები მას გონივრულ, გლობალურ ტენდენციებთან თანხვედრაში მყოფ თავდაცვით მექანიზმად თვლიან, ხოლო სკეპტიკოსები მიუთითებენ, რომ აქტივის პიკურ ფასებში შესყიდვა და პორტფელის კონცენტრაცია ოქროში ზრდის ქვეყნის რეზერვების მოწყვლადობას გლობალური სპეკულაციური ბაზრების მიმართ.
წყაროები:
https://www.resonancedaily.com
https://nbg.gov.ge/statistics/reserve-assets
https://www.gold.org/goldhub/data/central-bank-gold-reserves-by-country
https://forbes.ge/ka/category/economy/
