ტაივანმა შეერთებულ შტატებს ოფიციალურად მოუწოდა, დააჩქაროს ამერიკული შეიარაღების მიწოდების შესახებ შეთანხმების დამტკიცება, რადგან რეგიონში უსაფრთხოების რისკები და სამხედრო დაძაბულობა სულ უფრო იზრდება. განცხადება ტაივანის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ, ჩენ მინ-ციმ გააკეთა და აღნიშნა, რომ ამერიკული შეიარაღება ტაივანისთვის არა მხოლოდ თავდაცვის საკითხია, არამედ ინდო-წყნარი ოკეანის რეგიონში სტაბილურობის ერთ-ერთი მთავარი გარანტი.
მისი თქმით, ტაივანისთვის ამერიკული იარაღის მიწოდება ათწლეულებია წარმოადგენს რეგიონული უსაფრთხოების „ქვაკუთხედს“ და ეს ვალდებულება პირდაპირაა განსაზღვრული აშშ-ის კანონმდებლობით. საუბარია მრავალმილიარდიან სამხედრო პაკეტზე, რომლის ღირებულება დაახლოებით 14 მილიარდ დოლარს აღწევს და რომელიც მოიცავს თანამედროვე საჰაერო თავდაცვის, საზღვაო უსაფრთხოებისა და სარაკეტო სისტემების მიწოდებას.
სიტუაცია განსაკუთრებით მას შემდეგ გამწვავდა, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა პეკინში ვიზიტისა და ჩინეთის ლიდერ სი ძინპინთან დახურული შეხვედრის შემდეგ განაცხადა, რომ ტაივანისთვის ახალი შეიარაღების პაკეტის დამტკიცებაზე საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ აქვს. სწორედ ამ განცხადებამ გააჩინა კითხვები, ხომ არ ცდილობს ვაშინგტონი ჩინეთთან ურთიერთობის ნაწილობრივ დათბობას და ხომ არ გახდება ტაივანი აშშ-ჩინეთის გეოპოლიტიკური ვაჭრობის ნაწილი.
პეკინში გამართული მოლაპარაკებები საერთაშორისო ანალიტიკურ წრეებში განსაკუთრებული ყურადღების ცენტრში მოექცა. შეხვედრის შემდეგ ჩინეთის ლიდერმა სი ძინპინმა მკაცრად გააფრთხილა ვაშინგტონი, რომ ტაივანის საკითხის მიმართ „არასწორმა მიდგომამ“ შესაძლოა ჩინეთსა და აშშ-ს შორის „შეტაკებები და კონფლიქტებიც კი“ გამოიწვიოს. ეს განცხადება ბევრმა ექსპერტმა აღიქვა როგორც პირდაპირი სიგნალი, რომ პეკინი ტაივანის საკითხს საკუთარი ეროვნული უსაფრთხოების წითელ ხაზად განიხილავს.
ვაშინგტონის ოფიციალური პოზიცია ამ დრომდე ფრთხილი და ორმაგი რჩება. სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ განმარტა, რომ ტაივანისთვის იარაღის მიწოდება პეკინში გამართული მოლაპარაკებების მთავარი თემა არ ყოფილა, თუმცა საკითხი განხილვის მიღმა არც დარჩენილა. მოგვიანებით დონალდ ტრამპმაც დაადასტურა, რომ საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ არ მიუღია.
ტაივანისთვის ამერიკული იარაღის მიწოდება უკვე ათწლეულებია ხორციელდება „ტაივანთან ურთიერთობის აქტის“ ფარგლებში — კანონის, რომელიც აშშ-მა 1979 წელს მიიღო მას შემდეგ, რაც ოფიციალურად აღიარა „ერთი ჩინეთის“ პოლიტიკა და დიპლომატიური ურთიერთობა ტაიპეიდან პეკინზე გადაიტანა. მიუხედავად ამისა, ვაშინგტონი ვალდებულებას ინარჩუნებს, ტაივანს თავდაცვითი შესაძლებლობების შენარჩუნებაში დაეხმაროს.
ბოლო წლებში ჩინეთმა ტაივანის გარშემო სამხედრო აქტივობა მნიშვნელოვნად გაზარდა. რეგულარული სამხედრო წვრთნები, საბრძოლო ავიაციისა და სამხედრო ხომალდების გადაადგილება ტაივანის სრუტეში და ეკონომიკური ზეწოლის მცდელობები უკვე არა მხოლოდ რეგიონულ, არამედ გლობალურ ეკონომიკურ რისკადაც აღიქმება. ტაივანი მსოფლიო ნახევარგამტარული ინდუსტრიის უმნიშვნელოვანესი ცენტრია და ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ნებისმიერი სამხედრო ესკალაცია გლობალურ ტექნოლოგიურ ბაზრებსა და მიწოდების ჯაჭვებზე მყისიერ გავლენას მოახდენს.
სპეციალისტების შეფასებით, სწორედ ამიტომ გახდა ტაივანი არა მხოლოდ სამხედრო, არამედ ეკონომიკური და ტექნოლოგიური კონკურენციის მთავარი წერტილი. ექსპერტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ვაშინგტონი ცდილობს ერთდროულად ორი რთული ამოცანის შესრულებას — შეინარჩუნოს სტრატეგიული შეკავება ჩინეთის მიმართ და ამავე დროს თავიდან აიცილოს პირდაპირი სამხედრო კონფრონტაცია მსოფლიოში ორ უმსხვილეს ეკონომიკას შორის.
ამ ფონზე, საერთაშორისო ბაზრები ყურადღებით აკვირდებიან, გადაიქცევა თუ არა ტაივანისთვის ამერიკული შეიარაღების ახალი პაკეტი აშშ-ჩინეთის ურთიერთობების კიდევ ერთ კრიტიკულ ტესტად. ანალიტიკოსები ხაზს უსვამენ, რომ ინდო-წყნარი ოკეანის რეგიონში მიმდინარე ძალთა გადანაწილება უკვე განსაზღვრავს არა მხოლოდ უსაფრთხოების, არამედ გლობალური ეკონომიკის მომავალ არქიტექტურასაც.
წყაროები:
- Reuters
https://www.reuters.com/ - Radio Free Europe / Radio Liberty
https://www.rferl.org/ - აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი
https://www.state.gov/ - აშშ-ის კონგრესი — Taiwan Relations Act
https://www.congress.gov/bill/96th-congress/house-bill/2479 - Bloomberg
https://www.bloomberg.com/ - CNN
https://edition.cnn.com/ - The Guardian
https://www.theguardian.com/ - Politico
https://www.politico.com/ - Associated Press
https://apnews.com/
