რუსეთის ცენტრალური ბანკის ოქროს მარაგები 2026 წლის პირველ ნახევარში დაახლოებით 43.5 ტონით შემცირდა, რაც ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთი ყველაზე დიდი კლებად ფასდება. ოქროს რეზერვების შემცირება იმ პერიოდში ხდება, როდესაც რუსეთის ფედერალურ ბიუჯეტში დეფიციტი იზრდება, სამხედრო ხარჯები კვლავ მაღალია, ხოლო ნავთობისა და გაზისგან მიღებული შემოსავლები წლის პირველი ნახევრის განმავლობაში მოლოდინს ჩამორჩებოდა.
რუსეთის ფინანსთა სამინისტროს მონაცემებით, 2026 წლის იანვარიდან ივნისის ჩათვლით ფედერალური ბიუჯეტის დეფიციტმა 5.73 ტრილიონი რუბლი შეადგინა, რაც მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 2.5 პროცენტია. შესაბამისი პერიოდის გაცვლითი კურსით ეს დაახლოებით 73-დან 80 მილიარდ დოლარამდეა, თუმცა დოლარში გამოხატული ზუსტი ოდენობა რუბლის კურსის მიხედვით იცვლება. დეფიციტი წინა წლის იმავე პერიოდის მაჩვენებელს დაახლოებით 1.7-ჯერ აღემატება.
აქედან გამომდინარე, გავრცელებულ სათაურში ნახსენები 80 მილიარდი დოლარი რუსეთის ბიუჯეტის დეფიციტს ეხება და არა გაყიდული ოქროს ღირებულებას. დაახლოებით 43.5 ტონა ოქრო, წლის პირველი ნახევრის საშუალო საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, რამდენიმე მილიარდ დოლარად შეიძლება შეფასდეს და 80 მილიარდიანი დეფიციტის მხოლოდ მცირე ნაწილის დაფარვა შეუძლია.
რუსეთის ცენტრალური ბანკის მონაცემებით, 2026 წლის ივნისის ბოლოს ქვეყნის საერთაშორისო რეზერვები 720.4 მილიარდ დოლარს შეადგენდა, საიდანაც ოქროს საბაზრო ღირებულება დაახლოებით 299 მილიარდი დოლარი იყო. ამ მონაცემებში ოქროს ღირებულებაზე გავლენას ახდენს როგორც ფიზიკური მარაგის ცვლილება, ისე მსოფლიო ბაზარზე ოქროს ფასის მოძრაობა. ამიტომ დოლარში გამოხატული რეზერვის შემცირება ყოველთვის გაყიდული ოქროს რაოდენობას არ უდრის.
საერთაშორისო სპეციალიზებული გამოცემა Kitco-ს მიერ რუსეთის ცენტრალური ბანკის მონაცემების საფუძველზე გაკეთებული გაანგარიშებით, წლის პირველ ნახევარში რუსეთის ოქროს მარაგი დაახლოებით 1.4 მილიონი ტროას უნციით, ანუ 43.5 ტონით შემცირდა. ივნისის ბოლოს რეზერვში დაახლოებით 73.4 მილიონი უნცია, ანუ 2,282 ტონამდე ოქრო რჩებოდა.
ოქროს შემცირება რუსეთის სარეზერვო პოლიტიკაში მნიშვნელოვან ცვლილებას აჩვენებს. მოსკოვი წლების განმავლობაში ოქროს აქტიურად აგროვებდა, რადგან მას სანქციებისგან შედარებით დაცულ აქტივად და უცხოურ ვალუტაზე დამოკიდებულების შემცირების საშუალებად განიხილავდა. ახლა კი მარაგის შემცირება მიუთითებს, რომ რუსეთის ხელისუფლება უფრო აქტიურად იყენებს ხელმისაწვდომ ლიკვიდურ აქტივებს.
თუმცა მნიშვნელოვანია დაზუსტება, რომ ცენტრალური ბანკის ოქროს რეზერვების შემცირება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მიღებული თანხა მთლიანად ფედერალური ბიუჯეტის დეფიციტის დაფარვას მოხმარდა. საბიუჯეტო ოპერაციები ხშირად რუსეთის ეროვნული კეთილდღეობის ფონდის, ფინანსთა სამინისტროსა და ცენტრალური ბანკის მიერ განხორციელებული ოქროსა და უცხოური ვალუტის ტრანზაქციების კომბინაციით სრულდება. საჯაროდ ხელმისაწვდომი მონაცემები საშუალებას იძლევა დადასტურდეს რეზერვების შემცირება და დეფიციტის ზრდა, თუმცა თითოეული გაყიდული უნციის საბოლოო დანიშნულება ცალსახად არ ქვეყნდება.
რუსეთის საბიუჯეტო მდგომარეობის გაუარესების ერთ-ერთი მიზეზი სახელმწიფო ხარჯების სწრაფი ზრდაა. Reuters-ის ინფორმაციით, ხელისუფლებამ 2026 წლის დეფიციტის პროგნოზის გაზრდა დაიწყო. განახლებული სცენარით დეფიციტმა შესაძლოა 4.83 ტრილიონ რუბლს მიაღწიოს, მაშინ როდესაც მოქმედ ბიუჯეტში 3.79 ტრილიონი რუბლი, ანუ მთლიანი შიდა პროდუქტის 1.6 პროცენტი იყო გათვალისწინებული. ფაქტობრივი ექვსთვიანი დეფიციტი უკვე აღემატება როგორც თავდაპირველ, ისე განახლებულ წლიურ პროგნოზს, თუმცა ფინანსთა სამინისტრო ამას ნაწილობრივ წლის დასაწყისში ხარჯების წინასწარ გაწევით ხსნის.
ამავე დროს, რუსეთის 2026 წლის ბიუჯეტში ნავთობისა და გაზისგან 8.92 ტრილიონი რუბლის შემოსავალია დაგეგმილი. ივლისში ენერგორესურსებიდან მიღებული თანხის მკვეთრი ზრდა იყო მოსალოდნელი, თუმცა იანვრიდან ივლისამდე შემოსავლები წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით კვლავ დაახლოებით 11 პროცენტით ნაკლები უნდა ყოფილიყო. ნავთობისა და გაზის შემოსავლები რუსეთის ფედერალური ბიუჯეტის დაახლოებით მეხუთედს შეადგენს და მათი შემცირება ხელისუფლებას სარეზერვო აქტივებისა და შიდა ვალის უფრო აქტიურად გამოყენებისკენ უბიძგებს.
რუსეთს კვლავ აქვს მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ოქროს მარაგი, ამიტომ 43.5 ტონის გაყიდვა უშუალო ფინანსურ კრიზისს არ ნიშნავს. ეს დარჩენილი მარაგის დაახლოებით 2 პროცენტია. თუმცა ცვლილებას სიმბოლური და ფისკალური მნიშვნელობა აქვს, რადგან ქვეყანა, რომელიც ოქროს წლების განმავლობაში აგროვებდა, ახლა მას ბიუჯეტის მხარდაჭერისა და სხვა, უფრო შეზღუდული ლიკვიდური რეზერვების დასაზოგად იყენებს.
მსოფლიო ტენდენცია საპირისპიროა. World Gold Council-ის 2026 წლის კვლევაში მონაწილე ცენტრალური ბანკების 89 პროცენტი მოელის, რომ მომდევნო 12 თვეში გლობალური ოფიციალური ოქროს მარაგები გაიზრდება, ხოლო 45 პროცენტი საკუთარი რეზერვების გაზრდას გეგმავს. ამ ფონზე რუსეთის გაყიდვები არა ოქროს მიმართ ნდობის შემცირებაზე, არამედ ქვეყნის სპეციფიკურ საბიუჯეტო და სანქციურ წნეხზე მიუთითებს.
ბიზნესისთვის ეს პროცესი მნიშვნელოვანია რამდენიმე მიმართულებით. პირველ რიგში, დეფიციტის დაფინანსების საჭიროებამ შეიძლება გაზარდოს სახელმწიფო შიდა სესხები და ბანკების რესურსების მეტი ნაწილი ბიუჯეტისკენ მიმართოს, რაც კერძო კომპანიებისთვის დაფინანსებას გააძვირებს. მეორე მხრივ, თუ ხელისუფლება დამატებითი შემოსავლების მოსაძიებლად გადასახადებს გაზრდის ან არასამხედრო ხარჯებს შეამცირებს, ზეწოლა განსაკუთრებით ინფრასტრუქტურულ პროექტებსა და რეგიონულ ინვესტიციებზე აისახება. ეკონომისტმა ნატალია ზუბარევიჩმა Reuters-ს განუცხადა, რომ ეკონომიკური ზრდის აღდგენის გარეშე რუსეთის ზოგიერთი რეგიონი შესაძლოა, პირველ რიგში, ინფრასტრუქტურული და განვითარების ხარჯების შემცირების აუცილებლობის წინაშე აღმოჩნდეს.
ოქროს გაყიდვა რუსეთისთვის დეფიციტის სრულფასოვანი გადაწყვეტა არ არის. არსებული მასშტაბით ის დროებითი ფინანსური რესურსია, რომელიც ხელისუფლებას ფისკალური წნეხის ნაწილობრივ შემსუბუქების საშუალებას აძლევს. მთავარი საკითხი ისაა, შეძლებს თუ არა მოსკოვი შემოსავლებისა და ხარჯების დაბალანსებას ოქროსა და ეროვნული კეთილდღეობის ფონდის ლიკვიდური აქტივების მნიშვნელოვანი ამოწურვის გარეშე.
წყაროები:
Reuters, რუსეთის 2026 წლის საბიუჯეტო დეფიციტის პროგნოზი
რუსეთის ცენტრალური ბანკი, საერთაშორისო რეზერვების ოფიციალური მონაცემები
Kitco, რუსეთის ოქროს მარაგების შემცირება
Reuters, რუსეთის ნავთობისა და გაზის შემოსავლები
BOFIT, რუსეთის ფედერალური ბიუჯეტის მდგომარეობა
World Gold Council, ცენტრალური ბანკების ოქროს რეზერვების კვლევა
Reuters, რუსეთის რეგიონების საბიუჯეტო პრობლემები
