რუმინეთი, ფინანსური სტაბილურობის კუთხით, კვლავ სერიოზული გამოწვევების წინაშე დგას.

რუმინეთის ფინანსური სტაბილურობის რისკები კვლავ მაღალია. ქვეყნის ეროვნული ბანკის შეფასებით, შიდა ეკონომიკურ დისბალანსს გეოპოლიტიკური გაურკვევლობა, ენერგომატარებლების გაძვირება და გლობალურ ბაზრებზე არასტაბილურობა ემატება. მთავარი პრობლემა საბანკო სექტორის უშუალო კრიზისი კი არა, მაღალი საბიუჯეტო და მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტები, მზარდი სახელმწიფო ვალი, ინფლაცია და პოლიტიკური არასტაბილურობაა, რომლებიც სახელმწიფოს დაფინანსების ფასსა და კერძო ინვესტიციებზე ერთდროულად მოქმედებს.

ევროკომისიის ბოლო პროგნოზით, რუმინეთის ეკონომიკა 2025 წელს მხოლოდ 0.7%-ით გაიზარდა, ხოლო 2026 წელს ზრდა პრაქტიკულად გაჩერდება და 0.1% იქნება. ამავე დროს, საშუალო ინფლაცია 7%-მდე გაიზრდება, უმუშევრობა 6.3%-ს მიაღწევს, ხოლო მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი მშპ-ის 6.9%-ზე დარჩება. ეს კომბინაცია სტაგფლაციურ გარემოს ქმნის, როდესაც ეკონომიკური ზრდა სუსტია, ფასები კი კვლავ სწრაფად მატულობს. ევროკომისიის თანახმად, გადასახადების ზრდა, ხელფასებისა და პენსიების გაყინვა და ენერგიის მაღალი ფასი ოჯახების რეალურ შემოსავლებსა და მოხმარებას ამცირებს.

ბიუჯეტის დეფიციტი 2024 წლის 9.3%-იანი პიკიდან 2025 წელს 7.9%-მდე შემცირდა და 2026 წელს 6.2%-მდე უნდა ჩამოვიდეს, თუმცა ეს მაჩვენებელი კვლავ ორჯერ აღემატება ევროკავშირის 3%-იან ზღვარს. დეფიციტის შემცირება მიღწეულია გადასახადების ზრდით, საჯარო სექტორის ხელფასებისა და პენსიების ნომინალური გაყინვით და მიმდინარე ხარჯების კონტროლით. ევროკომისიის შეფასებით, შემოსავლების ზომები 2026 წელს ბიუჯეტს მშპ-ის დაახლოებით 1.4 პროცენტული პუნქტის დამატებით რესურსს მოუტანს, თუმცა მკაცრი ფისკალური პოლიტიკა ეკონომიკურ ზრდასაც ზღუდავს.

სახელმწიფო ვალი ჯერ კიდევ ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელზე დაბალია, მაგრამ სწრაფად იზრდება. ვალის შეფარდება მშპ-სთან 2025 წლის 59.3%-დან 2026 წელს 61.6%-მდე, 2027 წელს კი დაახლოებით 63.4%-მდე უნდა გაიზარდოს. ზრდის მთავარი მიზეზები კვლავ მაღალი პირველადი დეფიციტი და საპროცენტო გადასახდელებია. OECD-ის შეფასებით, მოსახლეობის დაბერება, ჯანდაცვისა და საპენსიო ხარჯები, თავდაცვის დაფინანსება და ინფრასტრუქტურული საჭიროებები მთავრობის ფისკალურ არჩევანს კიდევ უფრო ართულებს. ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ მხოლოდ 2026 წლამდე მიღებული ზომები საკმარისი არ იქნება და ბუქარესტს შემდგომი წლებისთვის სანდო და დეტალური კონსოლიდაციის გეგმა დასჭირდება.

ფინანსური ზეწოლის მასშტაბს სახელმწიფოს სესხების საჭიროებაც აჩვენებს. რუმინეთის ვალის მართვის სააგენტოს ინფორმაციით, 2026 წელს მთავრობის მთლიანი დაფინანსების საჭიროება 275-285 მილიარდ ლეის, დაახლოებით $63-65 მილიარდს მიაღწევს, აქედან 150 მილიარდ ლეიზე მეტი ძველი ვალის რეფინანსირებაზე მოდის. ეს ნიშნავს, რომ მთავრობას არა მხოლოდ მიმდინარე დეფიციტის დაფარვა, არამედ დიდი მოცულობის ვალის განახლება უწევს იმ პერიოდში, როდესაც პოლიტიკური და გეოპოლიტიკური რისკები ობლიგაციების შემოსავლიანობას ზრდის. 2026 წლის გაზაფხულზე ბაზრის რყევების გამო სახელმწიფომ რამდენიმე აუქციონი გააუქმა, რაც აჩვენებს, რამდენად დამოკიდებულია რუმინეთი ინვესტორთა ნდობასა და საერთაშორისო კაპიტალის ბაზრებზე წვდომაზე.

სარეიტინგო რისკიც კვლავ მაღალია. S&P, Fitch და Moody’s რუმინეთს საინვესტიციო კატეგორიის ყველაზე დაბალ საფეხურზე აფასებენ, ნეგატიური პერსპექტივით. S&P-ის ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის წამყვანი ანალიტიკოსის, კარენ ვარტაპეტოვის შეფასებით, მთავარი საკრედიტო საფრთხე ფისკალური მდგომარეობაა, ხოლო მთავრობის პოლიტიკური არასტაბილურობა 2027 წლის ბიუჯეტის მომზადებასა და დამატებითი ზომების მიღებას გაართულებს. რეიტინგის ერთი საფეხურით შემცირება რუმინეთს ე.წ. არასაინვესტიციო კატეგორიაში გადაიყვანს, რაც სახელმწიფო ვალის მომსახურებას გააძვირებს და იმ ფონდების ნაწილს, რომლებიც მხოლოდ საინვესტიციო რეიტინგის მქონე ფასიან ქაღალდებს ყიდულობენ, რუმინული ობლიგაციების გაყიდვისკენ უბიძგებს.

ევროკავშირის ფონდები რუმინეთის ეკონომიკური ზრდის მთავარ დამცავ მექანიზმად რჩება. ეროვნული აღდგენისა და მდგრადობის გეგმის ფარგლებში ქვეყანამ გრანტებისა და სესხების სახით €10.72 მილიარდი მიიღო, დაახლოებით €10.7 მილიარდის ათვისება კი კვლავ დარჩენილია. ინვესტიციების დროულ განხორციელებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს, რადგან კერძო მოხმარება მცირდება და 2026 წლის ეკონომიკურ ზრდას ძირითადად ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული ინფრასტრუქტურული პროექტები ინარჩუნებს. რუმინეთის ეროვნული ბანკის კვლევის თანახმად, ევროპული ფონდების დაგვიანებით ათვისება ამცირებს მათ ეკონომიკურ ეფექტს, აძვირებს პროექტებს და ქვეყნის ზრდის პოტენციალს ზღუდავს.

ფინანსური სისტემის უშუალო მდგრადობა შედარებით უკეთესია, თუმცა სტრუქტურული სისუსტეები რჩება. ეროვნული ბანკის მონაცემებით, საბანკო აქტივების მოცულობა რუმინეთში მშპ-ის მხოლოდ 49.7%-ს შეადგენს, მაშინ როდესაც ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელი 210.4%-ია. რეალური სექტორისთვის გაცემული სესხები მშპ-ის 26.7%-ს უტოლდება, რაც ევროკავშირში ყველაზე დაბალი დონეა. ეს ნიშნავს, რომ რუმინეთის ეკონომიკა საბანკო კრედიტით შედარებით სუსტად ფინანსდება და კომპანიებს, განსაკუთრებით მცირე და საშუალო ბიზნესს, ინვესტიციისთვის შეზღუდული რესურსი აქვთ.

IMF-ის შეფასებით, ფისკალური კონსოლიდაცია აუცილებელია, რადგან მაღალი საბიუჯეტო დეფიციტი მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტსაც ზრდის და ეკონომიკას გარე დაფინანსებაზე მეტად დამოკიდებულს ხდის. ამავე დროს, ფონდმა გააფრთხილა, რომ გადასახადებისა და ხარჯების კორექტირება ისე უნდა განხორციელდეს, რომ პროდუქტიული სახელმწიფო ინვესტიციები არ შემცირდეს. მთავრობის მთავარი ამოცანაა, შეამციროს დეფიციტი ისე, რომ ერთდროულად არ დააზიანოს ეკონომიკური ზრდა, სოციალური სტაბილურობა და ევროკავშირის პროექტების თანადაფინანსების შესაძლებლობა.

საბოლოოდ, რუმინეთის პრობლემა კლასიკური საბანკო კრიზისი არ არის. ქვეყნისთვის მთავარი რისკია ფისკალური, პოლიტიკური და საგარეო დისბალანსების ერთდროული დაგროვება. 2026 წელს დეფიციტის შემცირება პოზიტიური სიგნალია, მაგრამ მისი ფასი თითქმის ნულოვანი ზრდა, მაღალი ინფლაცია და მოსახლეობის მსყიდველუნარიანობის შემცირებაა. თუ მთავრობა პოლიტიკური არასტაბილურობის გამო რეფორმებს შეანელებს, რისკის ქვეშ აღმოჩნდება საკრედიტო რეიტინგი, ევროკავშირის დაფინანსება და საერთაშორისო ბაზრებზე წვდომა. თუ მკაცრ პოლიტიკას ზედმეტად სწრაფად გაატარებს, ეკონომიკური სტაგნაცია შეიძლება გაღრმავდეს. სწორედ ამ ორ საფრთხეს შორის ბალანსი განსაზღვრავს, შეძლებს თუ არა რუმინეთი ფინანსური სტაბილურობის აღდგენას ახალი ეკონომიკური და სოციალური კრიზისის გარეშე.

წყაროები: