გერმანიაში ელექტროსკუტერების გაქირავების ბიზნესი პასუხისმგებლობის ახალ რეჟიმზე გადადის. 2026 წლის 9 ივლისს ბუნდესტაგმა მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც ელექტროსკუტერის მფლობელი, მათ შორის Lime-ის, Bolt-ისა და სხვა გაზიარებული მობილობის კომპანიები, მათი ტრანსპორტით გამოწვეულ ზარალზე პასუხისმგებელი იქნება მაშინაც, როდესაც უშუალოდ კომპანიის ბრალეულობა არ დასტურდება.
კანონი ჯერ საბოლოოდ ძალაში არ შესულა. ბუნდესტაგის მიერ დამტკიცების შემდეგ მას ბუნდესრატის თანხმობა სჭირდება. საბოლოო დამტკიცებისა და გამოქვეყნების შემთხვევაში, ცვლილება ძალაში შევა გამოქვეყნების შემდეგ დაწყებული პირველი კვარტლის პირველ დღეს.
დღეს მოქმედი წესებით, დაზარალებულმა უნდა დაამტკიცოს, ვინ მართავდა ელექტროსკუტერს და რატომ იყო მძღოლი დამნაშავე. ეს პრაქტიკაში ხშირად რთულია, რადგან გაქირავებული სკუტერის მომხმარებელი შესაძლოა შემთხვევის ადგილიდან წავიდეს ან მისი იდენტიფიცირება ვერ მოხერხდეს. კიდევ უფრო რთულია კომპენსაციის მიღება, როდესაც ადამიანი ტროტუარზე არასწორად დატოვებულ სკუტერს ეჯახება და შეუძლებელია დადგინდეს, ვინ დატოვა ტრანსპორტი სახიფათო მდგომარეობაში.
ახალი რეჟიმით, დაზარალებული კომპენსაციის მოთხოვნას უშუალოდ ელექტროსკუტერის მფლობელს ან მის სადაზღვევო კომპანიას წარუდგენს. გერმანიის საგზაო მოძრაობის კანონში ელექტროსკუტერებისთვის ავტომობილების მსგავსი, მფლობელის ბრალისგან დამოუკიდებელი პასუხისმგებლობის პრინციპი გავრცელდება. მძღოლის შემთხვევაშიც ამოქმედდება სავარაუდო ბრალეულობის წესი: პასუხისმგებლობის თავიდან ასაცილებლად მძღოლმა უნდა დაადასტუროს, რომ ავარია მისი ბრალით არ მომხდარა.
გერმანიის იუსტიციისა და მომხმარებელთა დაცვის მინისტრის, შტეფანი ჰუბიგის განმარტებით, არ არსებობს მიზეზი, ელექტროსკუტერების გაქირავება პასუხისმგებლობის თვალსაზრისით ავტომობილების გაქირავებისგან განსხვავებულად განიხილებოდეს. მისი პოზიციით, კომპანიამ, რომელიც სკუტერების გაქირავებით შემოსავალს იღებს, ამ საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი რისკების ფინანსური პასუხისმგებლობაც უნდა აიღოს.
რეფორმის მიზეზი მხოლოდ სამართლებრივი ხარვეზი არ არის. გერმანიის სტატისტიკის ფედერალური სამსახურის უახლესი მონაცემებით, 2025 წელს პოლიციამ ელექტროსკუტერების მონაწილეობით 16 496 ავარია დაარეგისტრირა, რომლებშიც ადამიანები დაშავდნენ ან დაიღუპნენ. ეს 2024 წელთან შედარებით 38.1%-იანი ზრდაა. 2025 წელს ასეთ შემთხვევებს 38 ადამიანი ემსხვერპლა, დაახლოებით 1 900 მძიმედ დაშავდა, ხოლო 16 200-მდე ადამიანმა მსუბუქი დაზიანება მიიღო.
2024 წელს მსგავსი ავარიების რაოდენობა 11 944 იყო, რაც თავის მხრივ 2023 წლის მაჩვენებელს 26.7%-ით აღემატებოდა. ამ შემთხვევების თითქმის მესამედი ერთპირიანი ავარია იყო, ანუ შეჯახებაში სხვა სატრანსპორტო საშუალება ან ადამიანი არ მონაწილეობდა. სტატისტიკა აჩვენებს, რომ პრობლემა მხოლოდ ფეხით მოსიარულეებსა და სხვა მძღოლებს არ ეხება. რისკის მნიშვნელოვანი ნაწილი თავად ელექტროსკუტერის მომხმარებლებზე მოდის.
სადაზღვევო სექტორის მონაცემები განსაკუთრებულ ყურადღებას გაქირავების ბიზნესზე ამახვილებს. გერმანიის სადაზღვევო ასოციაციის, GDV-ის მიხედვით, 2023 წელს გაქირავებული სკუტერები დაზღვეული ელექტროსკუტერების დაახლოებით 20%-ს შეადგენდა, თუმცა მათზე სადაზღვევო შემთხვევების თითქმის 40% მოდიოდა. ყოველ 100 გაქირავებულ სკუტერზე საშუალოდ 1.2 სადაზღვევო შემთხვევა დაფიქსირდა, კერძო სკუტერების შემთხვევაში კი ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 0.4 იყო.
ამ მონაცემებით მთავრობა ასაბუთებს, რომ ზარალის ნაწილი აღარ უნდა დარჩეს დაზარალებულის, ჯანდაცვის სისტემის ან სხვა მოქალაქეების ხარჯად. მფლობელის პირდაპირი პასუხისმგებლობა კომპანიებს აიძულებს, ავარიებისა და არასწორი პარკირების ხარჯები ბიზნესმოდელში გაითვალისწინონ.
რეფორმა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დამატებით დაფინანსებას არ საჭიროებს. კანონპროექტის ოფიციალური ფინანსური შეფასებით, არც ფედერალურ და ადგილობრივ ბიუჯეტებს, არც ადმინისტრაციასა და არც მოქალაქეებს დამატებითი პირდაპირი ხარჯი არ ეკისრებათ. მთავრობა არც ბიზნესისთვის ითვლის ცალკე ადმინისტრაციულ ხარჯს, რადგან ელექტროსკუტერები სავალდებულო პასუხისმგებლობის დაზღვევას უკვე ექვემდებარება.
თუმცა კანონპროექტში პირდაპირ წერია, რომ პასუხისმგებლობის გაფართოებამ შესაძლოა ელექტროსკუტერების დაზღვევის პრემიის ზომიერი ზრდა გამოიწვიოს. შესაბამისად, საბოლოო ხარჯი, სავარაუდოდ, ოპერატორების სადაზღვევო გადასახადებში აისახება, შემდეგ კი შესაძლოა მგზავრობის ტარიფებშიც გადავიდეს. ზუსტი თანხა ან მოსალოდნელი საშუალო გაძვირების პროცენტი მთავრობას არ გამოუქვეყნებია.
ბიზნესი ცვლილებას კრიტიკულად შეხვდა. ელექტროსკუტერებისა და სხვა საერთო მობილობის კომპანიების ინტერესების წარმომადგენელი ორგანიზაცია Plattform Shared Mobility-ის წარმომადგენელმა ანა მონტასერმა გააფრთხილა, რომ ბრალისგან დამოუკიდებელი პასუხისმგებლობა შესაძლოა უსაფუძვლო მოთხოვნების რაოდენობას გაზრდის. მისი შეფასებით, კომპანიას შეიძლება დაეკისროს ზარალი ისეთ შემთხვევაშიც, როდესაც სწორად გაჩერებული სკუტერი მესამე პირმა გადააგდო ან სხვა ადგილზე გადაიტანა.
ინდუსტრიის კიდევ ერთი არგუმენტია, რომ მოქმედი ციფრული სისტემებით იმის დადგენა, თუ ვინ სარგებლობდა კონკრეტული სკუტერით ავარიის დროს, ხშირად შესაძლებელია. თუმცა ტროტუარზე დატოვებული სკუტერის შემთხვევაში პრობლემა მაინც რჩება: ყოველთვის ვერ დგინდება, სკუტერი მომხმარებელმა დატოვა სახიფათოდ თუ მოგვიანებით სხვა ადამიანმა გადაადგილა.
მომხმარებელთა უფლებების დამცველები ცვლილებას დადებითად აფასებენ. საქსონიის მომხმარებელთა საკონსულტაციო ცენტრის წარმომადგენელ ბეატე ზაუპეს შეფასებით, ახალი წესები გააძლიერებს ფეხით მოსიარულეთა უფლებებს კომპანიებთან ურთიერთობაში და შეამცირებს შემთხვევებს, როდესაც დაზარალებულს ზარალის დაფარვა საკუთარი სახსრებით უწევს.
The Guardian-ის მიერ გამოქვეყნებული YouGov-ის გამოკითხვის მიხედვით, გერმანიაში გამოკითხულთა 67% ოპერატორებისთვის პასუხისმგებლობის გამკაცრებას მხარს უჭერს. ეს აჩვენებს, რომ ელექტროსკუტერების საკითხი მხოლოდ სატრანსპორტო პოლიტიკის ნაწილი აღარ არის და უკვე მომხმარებელთა უფლებების, ურბანული სივრცის მართვისა და ბიზნესის პასუხისმგებლობის თემად იქცა.
გერმანია ამ ეტაპზე სკუტერების სრულ აკრძალვას არ გეგმავს. ქვეყანა უფრო მეტად რეგულირების გზას ირჩევს: 2027 წლიდან ახალი მოდელებისთვის სავალდებულო გახდება მიმართულების მაჩვენებლები, გამკაცრდება ბატარეების უსაფრთხოების მოთხოვნები, გაიზრდება ტროტუარზე მოძრაობისა და ერთ სკუტერზე რამდენიმე ადამიანის გადაადგილების ჯარიმები, ხოლო ქალაქებს გაქირავებული სკუტერების პარკირების წესების განსაზღვრის მეტი შესაძლებლობა ექნებათ.
ევროპის ქალაქების მიდგომები განსხვავებულია. პარიზმა საერთო სარგებლობის ელექტროსკუტერების გაქირავება 2023 წელს შეწყვიტა, მადრიდმა კი 2024 წელს ოპერატორებს ლიცენზიები გაუუქმა. გერმანიის მოდელი შედარებით ზომიერია: მომსახურება ბაზარზე რჩება, მაგრამ ავარიის, დაზღვევისა და არასწორი პარკირების ეკონომიკური რისკი უფრო მეტად თავად ოპერატორზე გადადის.
ბიზნესისთვის მთავარი შედეგი იქნება არა მხოლოდ სადაზღვევო ხარჯის შესაძლო ზრდა, არამედ უსაფრთხოების სისტემებში ინვესტირების დამატებითი მოტივაცია. კომპანიებს შეიძლება დასჭირდეთ პარკირების ფოტოების უფრო ზუსტი შემოწმება, პრობლემური სკუტერების სწრაფად გატანა, მომხმარებელთა იდენტიფიკაციის გაუმჯობესება და ისეთი ტექნოლოგიების დანერგვა, რომლებიც ტროტუარზე მოძრაობას ან არასწორ პარკირებას ავტომატურად გამოავლენს.
გერმანიის გადაწყვეტილება აჩვენებს, რომ საერთო მობილობის ბიზნესის ზრდასთან ერთად იცვლება პასუხისმგებლობის პრინციპიც: შემოსავლის მიღებას თან უნდა ახლდეს იმ რისკების დაფარვა, რომლებსაც ეს მომსახურება ქალაქსა და მოქალაქეებს უქმნის.
წყაროები:
გერმანიის ფედერალური მთავრობა:
https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/e-scooter-unfaelle-2412716
გერმანიის ბუნდესტაგი, კანონპროექტის მიღების პროცესი:
https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2026/kw28-de-elektrokleinstfahrzeuge-1192562
კანონპროექტის სრული ოფიციალური ტექსტი და ფინანსური შეფასება:
https://dserver.bundestag.de/btd/21/058/2105871.pdf
გერმანიის სტატისტიკის ფედერალური სამსახური, 2025 წლის მონაცემები:
https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressemitteilungen/2026/07/PD26_N049_462.html
გერმანიის სტატისტიკის ფედერალური სამსახური, 2024 წლის მონაცემები:
https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressemitteilungen/2025/07/PD25_N040_462.html
გერმანიის სადაზღვევო ასოციაცია, გაქირავებული და კერძო სკუტერების ზარალის შედარება:
https://www.gdv.de/gdv/medien/medieninformationen/e-scooter-in-leihflotten-verursachen-mehr-schaeden-als-private-scooter-185630
Plattform Shared Mobility-ის ოფიციალური პოზიცია გერმანიის ბუნდესტაგის ლობისტთა რეესტრში:
https://www.lobbyregister.bundestag.de/inhalte-der-interessenvertretung/stellungnahmengutachtensuche/SG2601190001/263224
The Guardian, ბიზნესისა და მომხმარებელთა უფლებების დამცველების შეფასებები, YouGov-ის გამოკითხვა:
https://www.theguardian.com/world/2026/jul/09/germany-set-to-make-rental-e-scooter-operators-liable-for-accidents
გერმანიის მთავრობის ინფორმაცია 2027 წლიდან დაგეგმილ ტექნიკურ და საგზაო ცვლილებებზე:
https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/regeln-e-scooter-verschaerft-2388042
