გლობალურ უსაფრთხოების სისტემაში ახალი და ნაკლებად განხილული ტენდენცია იკვეთება — ბირთვული შეკავება შესაძლოა მხოლოდ სახელმწიფოებრივი თავდაცვის ინსტრუმენტი აღარ იყოს და თანდათან გეოპოლიტიკურ მომსახურებად გადაიქცეს. ამ კონტექსტში განსაკუთრებული ყურადღება პაკისტანზე გადადის, რომელიც მსოფლიოში ერთადერთი მუსლიმური ბირთვული სახელმწიფოა და სულ უფრო ხშირად განიხილება, როგორც ახლო აღმოსავლეთისთვის შესაძლო უსაფრთხოების გარანტი.
თემა განსაკუთრებით აქტუალური მას შემდეგ გახდა, რაც საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა ევროპისათვის „გაფართოებული ბირთვული შეკავების“ იდეა გააჟღერა — მოდელი, რომლის მიხედვითაც საფრანგეთის ბირთვული ძალა მხოლოდ ეროვნულ თავდაცვას აღარ ემსახურება და შეიძლება ევროპელი პარტნიორების უსაფრთხოების არქიტექტურაშიც ინტეგრირდეს.
ეს მიდგომა აჩვენებს, რომ ბირთვული ქოლგა უკვე საერთაშორისო გავლენის ინსტრუმენტად იქცა. ანალოგიური ლოგიკით, ახლო აღმოსავლეთში მზარდ ყურადღებას იპყრობს პაკისტანი, რომელსაც დაახლოებით 170 ბირთვული ქობინი აქვს და რეგიონში განსაკუთრებული პოზიცია უჭირავს.
საუდის არაბეთი და ძველი ინვესტიციის დაბრუნება
პაკისტანსა და საუდის არაბეთს შორის სამხედრო თანამშრომლობა ახალი არ არის. წლების განმავლობაში არსებობდა ვარაუდი, რომ საუდის არაბეთი პაკისტანის ბირთვული პროგრამის ირიბი ფინანსური მხარდამჭერი იყო. ბოლო წლებში ქვეყნებმა უსაფრთხოების თანამშრომლობა კიდევ უფრო გააძლიერეს — ერთობლივი წვრთნებით, თავდაცვითი შეთანხმებებით და სტრატეგიული კოორდინაციით.
ეკონომიკური კუთხით, ეს ნიშნავს, რომ წარსულში განხორციელებული პოლიტიკური და ფინანსური მხარდაჭერა დღეს უსაფრთხოების დივიდენდებად ბრუნდება. თუ ერ-რიადი ოფიციალურად არ ფლობს ბირთვულ იარაღს, ის მაინც თანამშრომლობს იმ სახელმწიფოსთან, რომელსაც ასეთი შესაძლებლობა აქვს.
ირანი და ალტერნატიული ძალთა ბალანსი
რეგიონში დაძაბულობის ფონზე, ანალიტიკურ წრეებში პერიოდულად ჩნდება ჰიპოთეზა, რომ Iran შესაძლოა საკუთარი უსაფრთხოების გარანტიების გაფართოებაზე ფიქრობდეს. ასეთ სცენარში პაკისტანი უნიკალურ მდგომარეობაში აღმოჩნდება — ჰქონდეს ურთიერთობა ერთდროულად როგორც საუდის არაბეთთან, ისე ირანთან.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იქნებოდა იმ რეგიონში, სადაც სუნიტურ-საუდური და შიიტურ-ირანული კონკურენცია წლებია იგრძნობა იემენში, ლიბანსა და სირიაში.
უსაფრთხოების კომერციული ეპოქა
თანამედროვე მსოფლიოში სამხედრო ძალა სულ უფრო ხშირად ეკონომიკურ აქტივადაც იქცევა. ქვეყნები ყიდიან საჰაერო თავდაცვას, სამხედრო ბაზებს, დაზვერვით მხარდაჭერას, ლოგისტიკას და სტრატეგიულ პარტნიორობას. ამავე ხაზზე, ბირთვული შესაძლებლობაც შეიძლება იქცეს არაპირდაპირ საგარეო-პოლიტიკურ პროდუქტად — გავლენის, გარანტიებისა და პოლიტიკური წონის წყაროდ.
პაკისტანისთვის ეს ნიშნავს ახალ შესაძლებლობას:
- მოიზიდოს ფინანსური დახმარება მდიდარი ყურის ქვეყნებიდან
- მიიღოს ენერგორესურსებზე პრივილეგირებული წვდომა
- გააძლიეროს გავლენა ისლამურ სამყაროში
- გადაიქცეს რეგიონული მოლაპარაკებების აუცილებელ მოთამაშედ
რატომ არის ეს ბიზნესისთვის მნიშვნელოვანი
თუ უსაფრთხოება ბაზრის ლოგიკით იმართება, ინვესტორებისთვის იცვლება მთელი რეგიონული სურათი. ქვეყანა, რომელსაც შეუძლია უსაფრთხოების გარანტიების შეთავაზება, უფრო მნიშვნელოვან ეკონომიკურ პარტნიორად იქცევა. ეს ეხება:
- ენერგეტიკულ კონტრაქტებს
- ინფრასტრუქტურულ პროექტებს
- პორტებისა და ლოგისტიკური დერეფნების გამოყენებას
- სამხედრო და ტექნოლოგიურ შეთანხმებებს
- სუვერენული ფონდების გადაადგილებას
საბოლოო სურათი
მსოფლიოში, სადაც დიდი ძალები საკუთარ ინტერესებზე კონცენტრირდებიან, რეგიონული მოთამაშეები ახალ სივრცეს იკავებენ. პაკისტანი, რომელიც წლების განმავლობაში ეკონომიკური პრობლემებისა და პოლიტიკური არასტაბილურობის ფონზე განიხილებოდა, ახლა შეიძლება გადაიქცეს ძალად, რომელიც უსაფრთხოებას კაპიტალად აქცევს.
ეს ნიშნავს, რომ ახლო აღმოსავლეთში მომავალში ნავთობთან ერთად შეიძლება ყველაზე მოთხოვნადი რესურსი სწორედ უსაფრთხოების გარანტია გახდეს.
წყაროები:
- SIPRI
https://www.sipri.org/ - ICAN
https://www.icanw.org/ - IAEA
https://www.iaea.org/ - Reuters
https://www.reuters.com/world/middle-east/ - Financial Times
https://www.ft.com/ - The Economist
https://www.economist.com/ - Carnegie Endowment for International Peace
https://carnegieendowment.org/ - Center for Strategic and International Studies
https://www.csis.org/
