ლატვიაში გახმაურებულმა გამოძიებამ ქვეყნის სამართალდამცავი სისტემა და კერძო სექტორი ერთდროულად დაარტყა. მიმდინარე წლის მარტში Internal Security Bureau of Latvia-მ დააკავა სახელმწიფო პოლიციის 6 მოქმედი და 1 ყოფილი თანამშრომელი, ასევე სარიტუალო კომპანიების 4 წარმომადგენელი. საქმე ეხება სავარაუდო სქემას, რომლის ფარგლებშიც პოლიციელები გარდაცვლილებისა და მათი ოჯახის წევრების კონფიდენციალურ მონაცემებს კონკრეტულ სარიტუალო ბიუროებს გადასცემდნენ.
ლატვიის ტელევიზიის საგამოძიებო პროგრამა De Facto წერს, რომ კომპანიები ამ ინფორმაციას კლიენტების მოსაზიდად იყენებდნენ, ხოლო თითოეული გადაცემული შეტყობინებისთვის პოლიციელები დაახლოებით 150-დან 200 ევრომდე ანაზღაურებას იღებდნენ.
საქმე განსაკუთრებით რეზონანსულია იმიტომ, რომ ეჭვმიტანილთა ნაწილი Riga-ს აღმოსავლეთ სამმართველოსა და სწრაფი რეაგირების დანაყოფის თანამშრომლები არიან — ადამიანები, რომლებიც გარდაცვალების ფაქტებზე პირველები მიდიან და ოჯახის წევრების შესახებ ყველაზე მგრძნობიარე ინფორმაციას ფლობენ.
გამოძიება ორ ძირითად ვერსიას განიხილავს:
- მონაცემების პირდაპირ გადაცემა, რის შემდეგაც სარიტუალო კომპანიები თავად უკავშირდებოდნენ ოჯახებს;
- შემთხვევები, როცა პოლიციელები ადგილზე ცდილობდნენ ახლობლების დარწმუნებას, კონკრეტული კომპანიის მომსახურება აერჩიათ.
მედიის ცნობით, საქმეში უკვე სულ მცირე 16 ეპიზოდია დაფიქსირებული.
ეს სკანდალი მხოლოდ კორუფციის თემა არ არის — ის ეხება სწრაფად მზარდ ინდუსტრიასაც. კერძო ანალიტიკური პლატფორმის Lursoft მონაცემებით, ლატვიაში სარიტუალო მომსახურების სფეროში 230 კომპანია მუშაობს, მათგან 74 რიგაში. სექტორის ბრუნვა ბოლო ათწლეულში თითქმის გაორმაგდა — 8 მილიონი ევროდან (2016) დაახლოებით 17 მილიონ ევრომდე (2024).
ანუ, გარდაცვალებასთან დაკავშირებული მომსახურება უკვე კონკურენტული ბაზარია, სადაც თითოეული კლიენტი ფინანსური ღირებულების მატარებელია. სწორედ ეს ქმნის რისკს, როცა ბაზარი იზრდება, მაგრამ რეგულაცია სუსტია.
Latvian Funeral Services Association აცხადებს, რომ არაკეთილსინდისიერ კონკურენციაზე ეჭვები წლებია არსებობდა. ასოციაციის ხელმძღვანელის თქმით, „გარდაცვლილის გაყიდვა მიუღებელია“, თუმცა რეალურად სწორედ ეს ხდებოდა — იყიდებოდა საკონტაქტო ნომრები და ოჯახებს კონკურენტი კომპანიები უკავშირდებოდნენ.
ყველაზე მძიმე ნაწილი კი ინსტიტუციურ ჩავარდნას ეხება. ლატვიაში ამ სფეროსთვის დღემდე არ არსებობს სრულფასოვანი სპეციალური კანონი, ლიცენზირების მკაცრი სისტემა და ეფექტური ზედამხედველობა. შედეგად, ბაზარი იზრდებოდა უფრო სწრაფად, ვიდრე კონტროლის მექანიზმები.
ბიზნესისა და ეკონომიკის ჭრილში ეს საქმე ნათლად აჩვენებს ერთ რეალობას: როცა მოთხოვნა სტაბილურია, სექტორი ფულს გამოიმუშავებს და რეგულაცია სუსტია, იქ ჩნდება ჩრდილოვანი გარიგებების რისკი. განსაკუთრებით მაშინ, როცა ინფორმაცია თავად პროდუქტი ხდება.
ლატვიისთვის ეს სკანდალი მხოლოდ პოლიციის იმიჯის პრობლემა არ არის. ეს არის გაფრთხილება, რომ მზარდი მომსახურების სექტორები, სადაც მოქალაქეები ყველაზე დაუცველ მდგომარეობაში არიან, მკაცრ ეთიკურ და სამართლებრივ ჩარჩოს საჭიროებენ.
წყაროები:
- Latvian Television – https://ltv.lsm.lv/
- De Facto – https://ltv.lsm.lv/lv/raidijumi/de-facto/
- Internal Security Bureau of Latvia – https://www.idb.gov.lv/
- Lursoft – https://www.lursoft.lv/
- LSM.lv – https://www.lsm.lv/
