ევროკომისიის პრეზიდენტის, ურსულა ფონ დერ ლაიენის განცხადებით, მონტენეგროს მიზანი, 2028 წელს ევროკავშირის წევრი გახდეს, რეალისტური და მიღწევადია. მისი თქმით, გაფართოების პროცესი სწორედ იმას ემსახურება, რომ დასავლეთ ბალკანეთის ქვეყნების ევროპული მისწრაფებები რეალურ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ შედეგებად იქცეს. განცხადება მონტენეგროში გამართულ ევროკავშირისა და დასავლეთ ბალკანეთის ლიდერების სამიტზე გაკეთდა, სადაც ევროკავშირის ხელმძღვანელობამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ გაფართოება ბრიუსელის ერთ-ერთ მთავარ სტრატეგიულ პრიორიტეტად რჩება.

მონტენეგრო დღეს ევროკავშირში გაწევრიანების ყველაზე წინ წასული კანდიდატი ქვეყანაა. ქვეყანამ უკვე გახსნა მოლაპარაკებების ყველა თავი, ხოლო მნიშვნელოვანი ნაწილი დროებით დახურა. 2026 წელს ევროკავშირმა მონტენეგროსთან გაწევრიანების ხელშეკრულების მომზადების ოფიციალური პროცესიც დაიწყო, რაც პრაქტიკულად ნიშნავს, რომ ქვეყანა წევრობის ფინალურ ეტაპზე გადავიდა.

ევროკავშირის გაფართოების საკითხი დღეს მხოლოდ პოლიტიკური პროექტი აღარ არის. რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ დაწყებული ომის შემდეგ ბრიუსელში სულ უფრო ხშირად საუბრობენ, რომ გაფართოება უსაფრთხოების, ენერგეტიკისა და ეკონომიკური სტაბილურობის ინსტრუმენტად გადაიქცა. სწორედ ამიტომ დასავლეთ ბალკანეთის ქვეყნების ინტეგრაცია უკვე არა მხოლოდ დემოკრატიული რეფორმების წახალისებად, არამედ გეოპოლიტიკურ ინვესტიციად განიხილება. ევროკავშირის საბჭოს პრეზიდენტმა ანტონიო კოშტამ გაფართოება „ევროპის მშვიდობის, უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის ინვესტიციად“ შეაფასა.

მონტენეგროს ეკონომიკური მასშტაბი ევროკავშირისთვის შედარებით მცირეა. ქვეყანაში დაახლოებით 630 ათასი ადამიანი ცხოვრობს და მისი ეკონომიკა ევროკავშირის მთლიანი ეკონომიკის ძალიან მცირე ნაწილს შეადგენს. სწორედ ამიტომ, ეკონომისტების შეფასებით, მონტენეგროს ინტეგრაცია ევროკავშირისთვის გაცილებით მარტივი იქნება, ვიდრე უფრო დიდი კანდიდატი ქვეყნების მიღება. ამავე დროს, ქვეყნისთვის წევრობა ისტორიული ეკონომიკური შესაძლებლობაა, რადგან ევროკავშირის ერთიან ბაზარზე სრულფასოვანი წვდომა უცხოურ ინვესტიციებს, ფინანსურ სტაბილურობასა და ტურიზმის ზრდას კიდევ უფრო გააძლიერებს.

ევროკავშირის გაფართოების ეკონომიკური განზომილება განსაკუთრებით საინტერესოა იმ ფონზე, როდესაც ბრიუსელი დასავლეთ ბალკანეთში უკვე მილიარდობით ევროს დებს. 2024 წელს ევროკავშირმა დასავლეთ ბალკანეთის ზრდის გეგმა დაამტკიცა, რომლის მოცულობა 6 მილიარდ ევროს აღწევს. პროგრამა მიზნად ისახავს ინფრასტრუქტურის, ენერგეტიკის, ციფრული ეკონომიკისა და ბიზნესგარემოს განვითარებას, რათა კანდიდატი ქვეყნები წევრობამდე ეტაპობრივად დაუახლოვდნენ ევროკავშირის ეკონომიკურ სტანდარტებს. ამ თანხის მნიშვნელოვანი ნაწილი გრანტებისა და შეღავათიანი ფინანსური ინსტრუმენტების სახით გაიცემა.

თუმცა მონტენეგროს წინ კვლავ სერიოზული გამოწვევები რჩება. ევროკომისია და საერთაშორისო ორგანიზაციები ყურადღებას ამახვილებენ კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაზე, სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობაზე, სახელმწიფო ინსტიტუტების ეფექტიანობაზე და ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ მოქმედებაზე. მიუხედავად პროგრესისა, სწორედ ეს მიმართულებები განიხილება მთავარ ბარიერად, რომელიც ქვეყანამ 2028 წლამდე უნდა გადალახოს.

ანალიტიკოსებისა და ევროპული პოლიტიკის სპეციალისტების შეფასებით, მონტენეგრო ევროკავშირის გაფართოების ერთგვარ ტესტად იქცა. თუ ქვეყანა 2028 წელს მართლაც გახდება ევროკავშირის წევრი, ეს იქნება პირველი გაფართოება 2013 წლის შემდეგ, როდესაც ევროკავშირს ხორვატია შეუერთდა. ამით ბრიუსელი დაადასტურებს, რომ გაფართოების პოლიტიკა კვლავ ცოცხალია და კანდიდატ ქვეყნებს რეალური პერსპექტივა აქვთ. თუ პროცესი გაჭიანურდება, შესაძლოა გაიზარდოს სკეპტიციზმი როგორც დასავლეთ ბალკანეთში, ისე სხვა კანდიდატ ქვეყნებში, მათ შორის უკრაინაში, მოლდოვასა და საქართველოში.

ექსპერტების ნაწილი ასევე მიუთითებს, რომ მონტენეგროს წევრობა ეკონომიკურად უფრო სიმბოლური იქნება ევროკავშირისთვის, ვიდრე ფინანსურად მძიმე. მცირე მოსახლეობა, შეზღუდული საბიუჯეტო მოთხოვნები და მაღალი საზოგადოებრივი მხარდაჭერა ამ ქვეყანას ევროკავშირის გაფართოების ყველაზე რეალისტურ კანდიდატად აქცევს. სწორედ ამიტომ ბრიუსელში სულ უფრო ხშირად ისმის შეფასება, რომ მონტენეგროს წარმატება შეიძლება გახდეს მაგალითი მთელი დასავლეთ ბალკანეთისთვის.

საბოლოოდ, ურსულა ფონ დერ ლაიენის განცხადება მხოლოდ ერთი ქვეყნის ევროპულ პერსპექტივას არ ეხება. ეს არის სიგნალი, რომ ევროკავშირი გაფართოების პოლიტიკის გააქტიურებას ცდილობს და დასავლეთ ბალკანეთის რეგიონს საკუთარი ეკონომიკური და უსაფრთხოების სივრცის ნაწილად განიხილავს. თუ მონტენეგრო 2028 წლის მიზანს მიაღწევს, ეს არა მხოლოდ ქვეყნისთვის, არამედ ევროკავშირის გაფართოების მთელი პოლიტიკისთვის მნიშვნელოვანი ისტორიული მომენტი იქნება.

წყაროები: