არსებობს პლანეტები, რომლებიც ვარსკვლავთშორის სივრცეში თავისუფლად დაქრიან, არ ჰყავთ დედავარსკვლავი, რომლის გარშემოც იმოძრავებდნენ. ახალი კვლევის თანახმად, ასეთ პლანეტებს შეიძლება მაინც ჰქონდეთ საკმარისად თბილი, სიცოცხლისათვის ხელსაყრელი თანამგზავრები (მთვარეები).
წყალბადის სქელი ატმოსფეროსა და თავის დედაპლანეტასთან გრავიტაციული ურთიერთქმედების გრავიტაციული სტრესის შედეგად წარმოქმნილი წიაღისეული სითბოს კომბინაციით, ეგზომთვარემ თეორიულად შეიძლება შეინარჩუნოს თხევადი წყლის გარემო თითქმის 4,3 მილიარდი წლის განმავლობაში — სიცოცხლისათვის ხელსაყრელობის ძირითადი საორიენტაციო ნიშანი.
გერმანიის მაქს პლანკის არამიწიერი ფიზიკის ინსტიტუტის მკვლევრის, დევიდ დაჰლბუდინგის განცხადებით, ეს დრო იგივეა, რაც დედამიწის ამჟამინდელი ასაკი, საკმარისი დრო კომპლექსური სიცოცხლის აღმოცენების, ჩამოყალიბებისა და განვითარებისთვის.
„აღმოვაჩინეთ მკაფიო კავშირი ამ შორეულ მთვარეებსა და ადრეულ დედამიწას შორის, სადაც ასტეროიდების დარტყმების მეშვეობით დაგროვებულმა წყალბადის მაღალმა კონცენტრაციამ შეიძლება სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი გარემო წარმოქმნა“, — ამბობს დაჰლბუდინგი.
მართალია, მიჩნეულია, რომ პლანეტები ძირითადად ვარსკვლავთა გარშემო წარმოიქმნებიან, ყოველთვის იქ არ რჩებიან. პლანეტური სისტემის ადრეული წლები შეიძლება გრავიტაციულად ქაოსური გახდეს და როგორც სიმულაციები მიუთითებს, პლანეტების მნიშვნელოვანი პროცენტი ვარსკვლავთშორის სივრცეში იტყორცნება.
მოხეტიალე პლანეტათა დაფიქსირება უკიდურესად რთულია, მაგრამ მეცნიერები ფიქრობენ, რომ სამყაროში ძალიან ბევრი ასეთი პლანეტაა. თუკი ყოველ ვარსკვლავზე დაახლოებით 17-21 მოხეტიალე პლანეტაა, როგორც ამას 2023 წლის შეფასება მიუთითებს, გამოდის, რომ სამყაროში მათი რაოდენობა ტრილიონობით უნდა იყოს.
2025 წლის კვლევის თანახმად, ამ მოხეტიალე პლანეტებს, სულ მცირე დიდებს მაინც, შეუძლიათ თანამგზავრების (მთვარეების) საკუთარი სისტემების წარმოქმნა. მოდელირების თანახმად, ასევე შესაძლებელია ისიც, რომ ვარსკვლავის ორბიტიდან გამოვარდნილი პლანეტა საკუთარ მთვარეს დაეკიდოს.
მიჩნეულია, რომ თავად მოხეტიალე პლანეტები არც ისე კარგი ადგილია სიცოცხლის საძებნელად. სიცოცხლისათვის ერთ-ერთი ყველაზე კრიტიკული ინგრედიენტი დედამიწაზე არის თხევადი წყალი; არ არსებობს სიცოცხლის ჩვენთვის ცნობილი რაიმე ფორმა, რომელსაც წყლის გარეშე შეუძლია არსებობა.
სიცოცხლის საძებნელად, პირველ რიგში უნდა ვეძებოთ თხევადი წყლისთვის ხელსაყრელი გარემო პირობები. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ კოსმოსში მოხეტიალე პლანეტას ვარსკვლავის გარეშე, რომელიც მას გაათბობდა, ასეთი გარემო ჰქონდეს. ის ზედმეტად ცივი იქნება.
თუმცა, ვარსკვლავი სულაც არაა ერთადერთი რამ, რაც სითბოს გამოიმუშავებს; მოხეტიალე პლანეტას, რომელსაც საკუთარი ეგზომთვარე შენარჩუნებული აქვს, შეუძლია ის გაათბოს. ვარსკვლავის სისტემიდან ამოგდების პროცესში, ეგზომთვარის ორბიტა მოხეტიალე პლანეტის გარშემო, სავარაუდოდ შეიცვლება და უფრო ოვალური ფორმის გახდება.
ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ორბიტაზე მოძრაობისას, იცვლება მისი სიახლოვე პლანეტასთან, რაც ეგზომთვარის წიაღში განაპირობებს მიზიდვა-განზიდვის სტრესს, რის შედეგადაც წარმოიქმნება სითბო.
მხოლოდ ეს სითბო საკმარისი არაა, რათა მთვარე სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი იყოს. საჭიროა კიდევ ერთი ინგრედიენტი, რომელიც წიაღის სითბოს კოსმოსში გაფანტვისგან დაიცავს. წინა მოდელებმა ეს პრობლემა გადაჭრა ნახშირორჟანგის სქელი ატმოსფეროთი, რომელიც საბანივით მოქმედებს და სითბოს შიგნით იჭერს.
თუმცა, უკიდურესად ცივ გარემოში, ნახშირორჟანგი კონდენსირდება, რაც სითბოს შედარებით სწრაფად გაქცევის საშუალებას აძლევს. 2023 წლის კვლევის თანახმად, ნახშირბადის ატმოსფერო ეგზომთვარეს სიცოცხლისათვის ხელსაყრელს მაქსიმუმ დაახლოებით 1,6 მილიარდი წლის განმავლობაში ინარჩუნებს.
ეს დრო შეიძლება საკმარისი იყოს სიცოცხლის აღმოცენებისთვის, მაგრამ არასაკმარისი შემდგომი განვითარებისთვის; დედამიწაზე სიცოცხლეს თითქმის 3 მილიარდი წელი დასჭირდა, რომ მრავალუჯრედიანი გამხდარიყო.
ამიტომ, დაჰლბუდინგმა და მისმა კოლეგებმა ალტერნატიული მოდელი ჩართეს; რა იქნება, ატმოსფერო რომ წყალბადის იყოს და არა ნახშირორჟანგის? წყალბადი აირად მდგომარეობას უკიდურეს სიცივეშიც ინარჩუნებს და სითბოს ეფექტიანად იჭერს.
იმიტომ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ინფრაწითელი რადიაცია წყალბადში ძირითადად შეუჩერებლად აღწევს, მაღალი წნევის პირობებში, წყალბადის მოლეკულები ერთმანეთს ეჯახება და წარმოქმნის კომპლექსებს, რომლებიც შთანთქავს და იჭერს თერმულ რადიაციას.
როდესაც ჯგუფმა წყალბადის ატმოსფეროს მქონე ეგზომთვარის მოდელი შექმნა, თხევადი წყლისთვის ხელსაყრელი გარემო იქ სტაბილური დარჩა ზოგიერთ შემთხვევაში 4,3 მილიარდი წლის განმავლობაში.
რა თქმა უნდა, სიცოცხლის აღმოცენებისა და აღორძინებისთვის სხვა პირობებიცაა საჭირო, მაგრამ დასაწყისისთვის, ეს კვლევა აჩვენებს, რომ ეგზომთვარეების სიცოცხლისთვის ხელსაყრელობა მართლაც შესაძლებელია და რომ ვარსკვლავები სულაც არაა აუცილებელი მოთხოვნა სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი გარემოს არსებობისთვის.
ამჟამად არ გაგვაჩნია რაიმე ინსტრუმენტი, რომლითაც ამ მთვარეების ატმოსფეროს შევამოწმებდით, თუკი რომელიმეს ვიპოვით, მაგრამ არსებობს გზები, რომლებითაც მომავალში ამ იდეის შემოწმება შეგვეძლება.
კვლევა Monthly Notices of the Royal Astronomical Society-ში გამოქვეყნდა.
მომზადებულია mpe.mpg.de-სა და ScienceAlert-ის მიხედვით.
