უამრავ სხვადასხვა კულტურაში მრავალი ადამიანი ისე გაიზარდა, რომ გამუდმებით ესმოდა, თითქოს ცივი ამინდი მას ავად გახდის. გარეთ ქურთუკის გარეშე გასვლა, ცივი ჰაერის სუნთქვა, ცივ ოთახში ძილი, წვიმაში ან თოვაში მოყოლა ან უბრალოდ შემცივნება ხშირად ადამიანების მიერ აღქმულია გაციების ან გრიპის მიზეზად.
ეს რწმენა სიმართლეს ჰგავს მრავალი ადამიანისთვის, რადგან ავადობა ხშირად სწორედ სიცივეში მოყოლას მოსდევს. თუმცა, თანამედროვე კვლევები აჩვენებს, რომ კავშირი ცივ ამინდსა და ავად გახდომას შორის იმაზე უფრო ნიუანსურია, ვიდრე იდეა, რომ სიცივე პირდაპირ იწვევს ავადობას.
თავად ცივი ტემპერატურა ინფექციებს არ იწვევს. სამაგიეროდ, გავლენას ახდენს ბიოლოგიურ, გარემოებით და სოციალურ ფაქტორებზე, რომლებიც ადამიანებს უფრო მოწყვლადს ხდის სასუნთქი გზების დაავადებებისადმი, განსაკუთრებით ზამთრის თვეებში.
გაციებას და გრიპს ვირუსები იწვევს და არა ცივი ჰაერი. ისეთი ვირუსები, როგორიცაა რინოვირუსები, რომლებიც ჩვეულებრივ გაციებას იწვევს და გრიპის ვირუსები, ადამიანიდან ადამიანზე ვრცელდება რესპირატორული წვეთების ან ფიზიკური კონტაქტის მეშვეობით, მიუხედავად იმისა, რა ტემპერატურაა გარეთ.
მსოფლიოს მრავალ ნაწილში, ცივ სეზონზე რესპირატორული ინფექციების მაჩვენებლები მუდმივად იზრდება; ეს მახასიათებელი მთელ მსოფლიოში ასეა.
ეს სეზონური ტენდენცია ნაწილობრივ განპირობებულია იმით, თუ როგორ მოქმედებს დაბალი ტემპერატურა და დაბალი ტენიანობა გარემოში არსებულ ვირუსებზე. კვლევები აჩვენებს, რომ მრავალი რესპირატორული ვირუსი, მათ შორის გრიპის ვირუსები და კორონავირუსები დიდხანს ცოცხლობენ და ინფექციურები რჩებიან ცივ, მშრალ პირობებში.
ამას გარდა, ადამიანთა სუნთქვის, საუბრის, ხველების ან დაცემინების დროს გამოყოფილი ციცქნა წვეთები მშრალ ჰაერში სწრაფად ორთქლდება. შედეგად წარმოიქმნება კიდევ უფრო პატარა ნაწილაკები, რომლებიც ჰაერში უფრო დიდხანს რჩება შეკიდებული და შესაბამისად, იზრდება რისკი, რომ მათ სხვები ჩაისუნთქავენ.
შედეგად, ცივი, მშრალი ჰაერი ვირუსებს გარემოში გადარჩენაში ეხმარება და ზრდის შანსს, რომ მათ სხვა ადამიანის სასუნთქ სისტემას მიაღწიონ.
ცივი ჰაერი იმაზეც ახდენს გავლენას, როგორ იცავს სხეული თავს ინფექციისგან. ცივი ჰაერის სუნთქვა ამცირებს ტემპერატურას ცხვირსა და სასუნთქ გზებში, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს სისხლძარღვების შევიწროება (ვაზოკონსტრიქცია), რაც ქსოვილებში სისხლის მიმოქცევას ამცირებს.
შემცირებული სისხლის მიმოქცევა ცხვირისა და სასუნთქი გზების ლორწოვან გარსში ასუსტებს ადგილობრივ იმუნურ პასუხებს, რაც ნორმალურ მდგომარეობაში, სხეულს ეხმარება ხოლმე ვირუსების იქამდე დაფიქსირებასა და განადგურებაში, ვიდრე ისინი ინფექციას გამოიწვევენ.
სიცივე და მასთან დაკავშირებული სტრესი ასევე ზემოქმედებს სასუნთქი გზების ნორმალურ ფუნქციონირებაზე, განსაკუთრებით კი მგრძნობიარე სასუნთქი სისტემის მქონე ადამიანებში.
ერთობლივად, ამ ეფექტებს შეუძლია დათრგუნოს ორგანიზმის პირველი ხაზის თავდაცვა ცხვირსა და ყელში. ცივი ჰაერი ვირუსებს ვერ ქმნის, მაგრამ მათ უადვილებს კონტაქტის შემდეგ ფეხის მოკიდებას.
ხალხმრავლობა და ახლო კონტაქტი
დიდ როლს თამაშობს სეზონური ცვლილებები ადამიანის ქცევასა და დახურულ გარემოში. ცივი ამინდი ადამიანებს აიძულებს, მეტი დრო გაატარონ დახურულ სივრცეებში, ხშირად სხვებთან ახლო კონტაქტში. ხალხმრავალი ადგილები ცუდი ვენტილაციით, ვირუსების შემცველ ციცქნა წვეთებს ჰაერში დაგროვების საშუალებას აძლევს, რაც ზრდის ადამიანებს შორის გადადების შანსს.
ზამთარში მზის სინათლის ნაკლებობა კანში D ვიტამინის წარმოქმნას ამცირებს. D ვიტამინი ჩართულია იმუნური ფუნქციის რეგულირებაში; მისი ნაკლებობა დაკავშირებულია იმუნური რეაგირების შესუსტებასთან. შიდა გათბობა, კომფორტის მიუხედავად, ჰაერს აშრობს.
მშრალი ჰაერი აშრობს ცხვირისა და ყელის ლორწოვან გარსს, რაც ლორწოს ეფექტიანობას ამცირებს. როგორც წესი, ლორწო ვირუსებს იჭერს და სასუნთქი გზებიდან გამოდევნის — ამ პროცესს მუკოცილიარული მოსუფთავება ეწოდება. როცა ეს სისტემა მოშლილია, ვირუსები უფრო ადვილად აინფიცირებენ უჯრედებს.
ცივი ამინდი შეიძლება განსაკუთრებით გამომწვევი იყოს სასუნთქი გზების ისეთი დაავადებების მქონეთათვის, როგორიცაა ასთმა და ალერგიული რინიტი.
ეპიდემიოლოგიური კვლევები აჩვენებს, რომ სიცივე ამ ადამიანებში სიმპტომებს აუარესებს და ზრდის ფუნქციურ დარღვევებს. ამან კი შეიძლება გააძლიეროს რესპირატორულ ინფექციათა ეფექტები.
ერთობლივად, მტკიცებულებები მკაფიო სურათს ხატავს იმისა, რას აკეთებს ცივი ამინდი და რას არა. სიცივე დაკავშირებულია რესპირატორული ინფექციების მაღალ მაჩვენებლებთან, მათ შორის გრიპთან და კორონავირუსებთან, განსაკუთრებით ზომიერ რეგიონებში ზამთრის განმავლობაში. ლაბორატორიული და გარემოებითი კვლევები აჩვენებს, რომ ცივ, მშრალ ჰაერში ვირუსები დიდხანს ცოცხლობენ და უფრო ადვილად ვრცელდებიან.
სიცივის ზემოქმედებას ასევე შეუძლია იმუნური თავდაცვის შესუსტება ცხვირსა და სასუნთქ გზებში, მათ შორის, ლორწოს მოძრაობისა და ანტივირუსული აქტივობის შემცირება ცხვირის ქსოვილებში. ზამთრისთვის დამახასიათებელი ქცევითი და გარემოებითი ფაქტორები, როგორიცაა შიდა სივრცეებში ხალხმრავლობა, ცუდი ვენტილაცია და მზის სინათლის ნაკლებობა, იწვევს D ვიტამინის დონის შემცირებას, რაც კიდევ უფრო ზრდის ვირუსის გავრცელების რისკს.
მტკიცებულებები მხარს არ უჭერს იდეას, რომ უბრალოდ სიცივეში მოხვედრა, თუნდაც გარეთ ქურთუკის გარეშე გასვლა პირდაპირ იწვევს გაციებას და გრიპს. სამაგიეროდ, ცივი ამინდი რისკის გამაძლიერებლის სახით მოქმედებს. ქმნის გარემო პირობებს, რომელიც ვირუსს გადარჩენაში, გავრცელებაში და სხეულის თავდაცვის დაძლევაში ეხმარება.
ამ სხვაობათა გაგებას პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს. ზამთარში შიდა სივრცის ვენტილაციის გაუმჯობესება და ადეკვატური ტენიანობის შენარჩუნება გადადების რისკს ამცირებს. ასევე მნიშვნელოვანია იმუნური ჯანმრთელობის მხარდაჭერა, მათ შორის D ვიტამინის ადეკვატური დონის შენარჩუნება.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შეტყობინებები ყველაზე ეფექტიანი მაშინაა, როცა ფოკუსირებულია ვირუსის გავრცელებაზე კონტაქტისა და რესპირატორული წვეთების მეშვეობით — და არა იმ მითის გაძლიერებაზე, რომ ცალკე აღებული სიცივე იწვევს ავად გახდომას.
მოკლედ რომ ვთქვათ, ცივი ამინდი და ავადმყოფობა დაკავშირებულია, მაგრამ არა იმ გზით, როგორც ეს ბევრს სჯერა. სიცივე თავად ვერ იწვევს ინფექციებს. სამაგიეროდ, აყალიბებს ბიოლოგიურ, გარემოებით და სოციალურ გარემოს, რომელიც რესპირატორულ ვირუსებს აღორძინების საშუალებას აძლევს.
მომზადებულია The Conversation-ის მიხედვით.
