ირანში მიმდინარე სამხედრო დაძაბულობამ მსოფლიო ფისტის (იგივე ფსტა, ანუ "ფისტაშკა") ბაზარზე სერიოზული გავლენა მოახდინა. საერთაშორისო მედიის ცნობით, ფისტის ფასები ბოლო რვა წლის მაქსიმუმამდე გაიზარდა, მაშინ როცა მიწოდება შემცირდა და მოთხოვნა ერთდროულად იზრდება. განსაკუთრებული გავლენა აქვს ირანს, რომელიც მსოფლიოში ფისტის ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელი და ექსპორტიორია.
ანალიტიკური კომპანია Expana-ს მონაცემებით, 2026 წლის მარტში ფისტის ფასი დაახლოებით 4.57 დოლარამდე ერთ ფუნტზე (დაახლოებით 450 გრამი) გაიზარდა, რაც 2018 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. ბაზრის სპეციალისტები ამბობენ, რომ ეს მხოლოდ ომის შედეგი არ არის — ბაზარზე უკვე არსებობდა დეფიციტი, რომელსაც ახლა ახალი კრიზისი დაემატა.
ირანი მსოფლიო წარმოების დაახლოებით მეხუთედს უზრუნველყოფს, ხოლო ექსპორტში მისი წილი 25-30%-მდე აღწევს. სამხედრო დაძაბულობის გამო შეფერხდა ლოგისტიკა, გაიზარდა სატრანსპორტო ხარჯები, ხოლო არაერთმა საზღვაო კომპანიამ რეგიონში მარშრუტები შეცვალა. შედეგად, ირანიდან პროდუქციის გატანა გართულდა და მიწოდების ჯაჭვი დასუსტდა.
ფისტაზე მოთხოვნის ზრდას კიდევ ერთი მოულოდნელი ფაქტორი ამძაფრებს — ე.წ. „დუბაის შოკოლადის“ გლობალური პოპულარობა. ეს არის შოკოლადი, რომლის შიგთავსშიც ფისტის კრემი, ტაჰინი და ხრაშუნა ცომია. TikTok-სა და Instagram-ზე ვირუსული ვიდეოების შემდეგ პროდუქტი მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში ტრენდად იქცა. ამის შემდეგ გაიზარდა ფისტის გამოყენება არა მხოლოდ შოკოლადში, არამედ ნაყინში, ტკბილეულში, სასმელებსა და სპრედებშიც.
Financial Times-ის წინა ანგარიშის მიხედვით, მხოლოდ ერთ წელიწადში ფისტის გულების ფასი დაახლოებით 7.65 დოლარიდან 10.30 დოლარამდე გაიზარდა. ექსპერტების შეფასებით, ბაზარი უკვე შეზღუდული მარაგებით მუშაობდა, ახლა კი ირანის კრიზისმა დამატებითი ზეწოლა შექმნა.
ფასების ზრდამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს საკონდიტრო და კვების ინდუსტრიაზე. მწარმოებლებს, შესაძლოა, მოუწიოთ პროდუქციის გაძვირება, რეცეპტების შეცვლა ან ფისტის ალტერნატივების ძებნა. განსაკუთრებით მოსალოდნელია ეს ზაფხულის სეზონზე, როდესაც ფისტიანი ნაყინი და ტკბილეული მაღალი მოთხოვნით სარგებლობს.
ეს შემთხვევა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, როგორ შეიძლება რეგიონულმა ომმა გავლენა მოახდინოს არა მხოლოდ ენერგორესურსებზე, არამედ ყოველდღიურ სამომხმარებლო პროდუქტებზეც. ფისტა უკვე იქცა მაგალითად, თუ როგორ ერთიანდება გეოპოლიტიკა, სოციალური მედიის ტრენდები და მსოფლიო ეკონომიკა ერთ ბაზარზე.
წყაროები:
- Financial Times – Iran war hits pistachio supplies amid Dubai chocolate boom
https://www.ft.com/content/438ef32a-59e5-41b3-a0da-569716385347 - Financial Times – Dubai chocolate sparks pistachio shortage
https://www.ft.com/content/1844d9c9-e4a0-486d-b09c-53e780eff4e1 - Reuters / Yahoo Finance – Pistachio prices hit eight-year high
https://finance.yahoo.com/markets/commodities/articles/pistachio-prices-hit-eight-high-013050178.html - The Guardian – TikTok trend for Dubai chocolate causes pistachio shortage
https://www.theguardian.com/food/2025/apr/19/tiktok-trend-for-dubai-chocolate-causes-international-shortage-of-pistachios - Expana Markets (referenced by FT price data)
