მსოფლიო ენერგეტიკული ბაზარი სწრაფად იცვლება. ბუნებრივი აირის ფასების რყევა, კლიმატის კრიზისი, ხელოვნური ინტელექტის მონაცემთა ცენტრების მზარდი მოთხოვნა და ენერგოუსაფრთხოების საკითხები ბირთვულ ენერგიას ისევ გლობალური ყურადღების ცენტრში აბრუნებს. ბევრი ქვეყანა, რომელიც წარსულში ატომურ ენერგიას სკეპტიკურად უყურებდა, ახლა მის დაბრუნებაზე საუბრობს.

საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოს (IAEA) მონაცემებით, მსოფლიოში ასობით მოქმედი ენერგეტიკული ბირთვული რეაქტორია, თუმცა რეალური ძალა რამდენიმე სახელმწიფოს ხელშია კონცენტრირებული. სწორედ ისინი განსაზღვრავენ არა მხოლოდ ენერგეტიკულ ბალანსს, არამედ ტექნოლოგიურ გავლენასაც.

ტოპ 5 ქვეყანა მოქმედი ბირთვული რეაქტორების რაოდენობით

1. ამერიკის შეერთებული შტატები — 94 რეაქტორი

აშშ კვლავ მსოფლიოს უდიდესი ბირთვული სახელმწიფოა სამოქალაქო ენერგეტიკის მიმართულებით. ქვეყნის ატომური სადგურები ელექტროენერგიის მნიშვნელოვან ნაწილს აწარმოებენ და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სტაბილური საბაზო სიმძლავრისთვის. ამერიკა ახლა ორი მიმართულებით მუშაობს: არსებული სადგურების სიცოცხლის გახანგრძლივება და მცირე მოდულური რეაქტორების (SMR) განვითარება.

2. საფრანგეთი — 57 რეაქტორი

საფრანგეთი უნიკალური მაგალითია, სადაც ბირთვული ენერგია ეროვნული სტრატეგიის საფუძველია. ქვეყნის ელექტროენერგიის დიდი ნაწილი ატომურ სადგურებზე მოდის, რაც საფრანგეთს ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე დაბალკარბონიან ეკონომიკად აქცევს. პარიზი პარალელურად ახალ რეაქტორებსა და მოდერნიზაციაზე მუშაობს.

3. ჩინეთი — 57 რეაქტორი

თუ რაოდენობაში საფრანგეთს გაუტოლდა, ზრდის ტემპში ჩინეთი ბევრად წინ არის. პეკინი დღეს ყველაზე სწრაფად აშენებს ახალ ბირთვულ სიმძლავრეებს. რამდენიმე ახალი სადგური უკვე მშენებლობაშია, ხოლო მიზანი ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა და ნახშირის წილის შემცირებაა. ბევრი ანალიტიკოსი ფიქრობს, რომ მომდევნო წლებში ჩინეთი რეაქტორების რაოდენობით მსოფლიოს ლიდერი გახდება.

4. რუსეთი — 37 რეაქტორი

რუსეთი არა მხოლოდ შიდა წარმოებაზეა ძლიერი, არამედ გლობალურ ექსპორტზეც. სახელმწიფო კორპორაცია Rosatom აქტიურად აშენებს ან გეგმავს ატომურ სადგურებს აზიაში, აფრიკასა და ახლო აღმოსავლეთში. სწორედ ამიტომ მოსკოვის ბირთვული სექტორი ეკონომიკურ და გეოპოლიტიკურ ინსტრუმენტად ითვლება.

5. სამხრეთ კორეა — 26 რეაქტორი

სამხრეთ კორეა ხშირად ნაკლებად ჩანს საჯარო დისკუსიებში, თუმცა ტექნოლოგიურად ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მოთამაშეა. სეული ცნობილია მაღალი ეფექტიანობის რეაქტორებითა და ექსპორტის უნარით. არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში აშენებული სადგური ამის მაგალითია.

რას ნიშნავს ეს რეიტინგი რეალურად?

რეაქტორების რაოდენობა მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია, თუმცა საკმარისი არაა. ზოგ ქვეყანას ნაკლები, მაგრამ უფრო მძლავრი რეაქტორები აქვს. მაგალითად, საფრანგეთი 57 რეაქტორით თითქმის ისეთივე გავლენიანია, როგორც ბევრად უფრო დიდი ეკონომიკები, რადგან ატომური ენერგია მის ენერგოსისტემაში კრიტიკულ როლს ასრულებს.

მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორი ასაკია — მსოფლიოს ბევრი რეაქტორი გასული საუკუნის მეორე ნახევარში აშენდა. ამიტომ უახლოეს წლებში დღის წესრიგში დადგება არჩევანი: დახურვა, მოდერნიზაცია თუ ახალი მშენებლობა.

ახალი ეპოქა: ატომური ენერგიის დაბრუნება?

ენერგეტიკული კრიზისების შემდეგ ბირთვული ენერგია ბევრმა ქვეყანამ ისევ სტრატეგიულ რესურსად აღიარა. ხელოვნური ინტელექტის ინფრასტრუქტურა, მონაცემთა ცენტრები, ელექტრომობილები და ინდუსტრიული დეცარბონიზაცია უზარმაზარ ელექტროენერგიას მოითხოვს. მზისა და ქარის პარალელურად, ატომური ენერგია სტაბილური 24-საათიანი წყაროა.

სწორედ ამიტომ დღეს მსოფლიო ორ ბანაკად იყოფა: ქვეყნები, რომლებიც ატომურ ენერგიას აფართოებენ, და ქვეყნები, რომლებიც წარსულ გადაწყვეტილებებს გადახედვას იწყებენ.

რას უნდა ვაკვირდეთ შემდეგ წლებში?

თუ ჩინეთმა მიმდინარე ტემპი შეინარჩუნა, ის შესაძლოა ათწლეულის ბოლოს მსოფლიოში ნომერ პირველი გახდეს. თუ აშშ მცირე მოდულურ რეაქტორებს კომერციულად წარმატებით დანერგავს, ლიდერობას შეინარჩუნებს. ხოლო ევროპისთვის მთავარი კითხვა იქნება — შეძლებს თუ არა ენერგოუსაფრთხოების გაძლიერებას ბირთვული ენერგიის გარეშე.

ერთი რამ უკვე ნათელია: ატომური ენერგია წარსულის თემა აღარ არის. ის მომავლის ენერგეტიკული ბრძოლის ცენტრში ბრუნდება.

წყაროები: