საქართველოში საზამთრო ზაფხულის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული პროდუქტი და ადგილობრივი აგროსექტორის მნიშვნელოვანი ნაწილია, თუმცა წლის პირველ კვარტალში ქვეყანა მაინც აგრძელებს მის იმპორტს. ოფიციალური მონაცემებით, იანვარ-მარტში საქართველოში 140 ტონა საზამთრო შემოვიდა, საიდანაც 127 ტონა ირანიდან იყო. დანარჩენი მოცულობები მოდიოდა სხვა ქვეყნებიდან, მათ შორის თურქეთიდან და ნიდერლანდებიდან. ეს ტენდენცია კიდევ ერთხელ აჩენს კითხვას — რატომ შემოდის საზამთრო მაშინ, როცა საქართველო თავადაც მწარმოებელი ქვეყანაა?
სპეციალისტების შეფასებით, მთავარი მიზეზი სეზონურობაა. საქართველოში ადგილობრივი საზამთროს მასობრივი მოსავალი ძირითადად მაისის ბოლოდან იწყება და პიკს ზაფხულში აღწევს. წლის პირველ კვარტალში კი ადგილობრივი პროდუქცია პრაქტიკულად არ არის ხელმისაწვდომი, რის გამოც საცალო ქსელები, საბითუმო მოვაჭრეები და ჰორეკა სექტორი იმპორტს მიმართავენ. სწორედ ამ დროს ირანი რეგიონში ერთ-ერთ ყველაზე კონკურენტულ მომწოდებლად ითვლება — ქვეყანას თბილი კლიმატი, ადრეული მოსავალი და შედარებით დაბალი თვითღირებულება აქვს.
საქართველოს ხილ-ბოსტნეულის ასოციაციის წარმომადგენლები წარსულშიც არაერთხელ აღნიშნავდნენ, რომ იმპორტი თავისთავად პრობლემა არ არის, თუ ის ადგილობრივ სეზონს არ აზიანებს და ბაზარზე დეფიციტის შევსებას ემსახურება. მათი პოზიციით, გამოწვევა იწყება მაშინ, როდესაც უცხოური პროდუქტი ბაზარზე სწორედ იმ დროს ჩნდება, როცა ქართველი ფერმერი მოსავალს იღებს და კონკურენციის ყველაზე რთულ ფაზაში შედის. ასოციაციაში განმარტავენ, რომ ადგილობრივი მწარმოებლისთვის მთავარი პრობლემებია მაღალი საწარმოო ხარჯები, სარწყავი წყლის ხელმისაწვდომობა, საწვავის ფასი, შეფუთვისა და ტრანსპორტირების ხარჯი, ასევე ბაზარზე არასტაბილური ფასები.
დარგის სპეციალისტები ამბობენ, რომ ქართულ სოფლის მეურნეობაში პრობლემა მხოლოდ იმპორტი არ არის. ხშირად ადგილობრივ ფერმერს არ აქვს საკმარისი საწყობი ინფრასტრუქტურა, გაგრილების სისტემები, თანამედროვე ლოგისტიკა და ადრეული მოსავლის ტექნოლოგიები, რის გამოც ბაზარზე პროდუქტის შეტანა უფრო გვიან უწევს. შედეგად, იმპორტირებული საზამთრო მომხმარებელთან უფრო ადრე მიდის.
ანალიტიკოსები მიუთითებენ, რომ ნიდერლანდებიდან შემოსული მცირე მოცულობები სხვა კატეგორიას ეკუთვნის — ეს ხშირად პრემიუმ სეგმენტის, სპეციალური ჯიშების ან ქსელური საცალო ვაჭრობის მოთხოვნებისთვის განკუთვნილი პროდუქციაა. ძირითადი მოცულობა მაინც რეგიონული ბაზრებიდან, განსაკუთრებით ირანიდან შემოდის.
ხილ-ბოსტნეულის ასოციაციის შეფასებით, გამოსავალი იმპორტის აკრძალვა არ არის. მათი აზრით, საჭიროა ადგილობრივი წარმოების გაძლიერება, რათა ქართველმა ფერმერმა შეძლოს ბაზარზე ადრე შესვლა და კონკურენტულ ფასად ხარისხიანი პროდუქტის შეთავაზება. ეს გულისხმობს თანამედროვე სათბურებს, წვეთოვან სარწყავ სისტემებს, სასოფლო-სამეურნეო ცოდნის გაზრდას, ფერმერთა კოოპერაციას და საბითუმო ბაზრების განვითარებას.
ექსპერტები ასევე აღნიშნავენ, რომ მომხმარებლის ინტერესიც გასათვალისწინებელია. თუ ბაზარზე პროდუქტი მთელი წლის განმავლობაში არის ხელმისაწვდომი, ეს გარკვეულწილად თანამედროვე საცალო ვაჭრობის სტანდარტია. თუმცა, თუ ადგილობრივი სექტორი ვერ ძლიერდება, ქვეყანა უფრო მეტად ხდება დამოკიდებული გარე ბაზრებზე, რაც გრძელვადიანად სასურსათო უსაფრთხოების რისკს ქმნის.
საბოლოოდ, იანვარში ირანული საზამთრო და ივლისში ქართული საზამთრო ერთმანეთის კონკურენტი კი არა, ერთი ეკონომიკური სურათის ნაწილია. მთავარი კითხვა ასეთია: შეძლებს თუ არა საქართველო საკუთარი აგროსექტორის ისე განვითარებას, რომ ბაზარზე ქართული პროდუქტი უფრო ადრე, მეტი მოცულობით და კონკურენტულ ფასად გამოჩნდეს.
წყაროები:
- BM.GE — I კვარტალში საქართველომ ირანიდან 127 ტონა საზამთრო შეიძინა, კიდევ საიდან ვყიდულობთ
https://bm.ge/news/i-kvartalshi-saqartvelom-iranidan-127-tona-sazamtro-sheidzina-kidev-saidan-vyidulobt
- საქსტატი — საქართველოს საგარეო ვაჭრობის ოფიციალური მონაცემები
https://www.geostat.ge/en/modules/categories/637/external-trade - საქსტატი — სოფლის მეურნეობის სტატისტიკა
https://www.geostat.ge/en/modules/categories/196/agriculture - FAO — Food and Agriculture Organization (მელონისა და საზამთროს საერთაშორისო ბაზრის მონაცემები)
https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL - EastFruit — რეგიონული ხილ-ბოსტნეულის ბაზრის ანალიტიკა
https://east-fruit.com/
