აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ირანთან ომის დასრულებისთანავე ბენზინისა და ზოგადად ენერგორესურსების ფასები „მკვეთრად დაეცემა“. თუმცა ეს განცხადება უფრო ეკონომიკური მოლოდინია, ვიდრე გარანტირებული სცენარი — რადგან ნავთობის ფასები პირდაპირ არის დაკავშირებული გლობალურ მიწოდებასა და გეოპოლიტიკურ სტაბილურობასთან.

რეალობა ასეთია: ირანთან კონფლიქტმა უკვე გამოიწვია ენერგეტიკული ბაზრების ძლიერი შოკი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ჰორმუზის სრუტის ფაქტორი — ეს არის სტრატეგიული არხი, საიდანაც მსოფლიო ნავთობის დაახლოებით 20% გადის. კონფლიქტის გამო ამ მარშრუტზე გადაადგილება მნიშვნელოვნად შეფერხდა, რაც ავტომატურად ამცირებს მიწოდებას და ზრდის ფასებს

შედეგად, ნავთობის ფასი მოკლე პერიოდში მკვეთრად გაიზარდა — ზოგიერთ მომენტში ბარელზე 120 დოლარსაც გადააჭარბა, რაც ბოლო წლების ერთ-ერთი მაღალი მაჩვენებელია

ამ ფონზე ტრამპის განცხადება ეფუძნება მარტივ ეკონომიკურ ლოგიკას:
თუ ომი დასრულდება და ნავთობის მიწოდება სრულად აღდგება, ბაზარზე შეთავაზება გაიზრდება, რაც ფასების შემცირებას გამოიწვევს. თავად ტრამპმაც აღნიშნა, რომ ბენზინის ფასები ომის დასრულების შემდეგ „მკვეთრად დაეცემა“

რატომ გაიზარდა ფასები ომის დროს?

ენერგეტიკული ბაზარი ძალიან მგრძნობიარეა გეოპოლიტიკური რისკების მიმართ. ამ შემთხვევაში ძირითადი ფაქტორებია:

  • მიწოდების შეფერხება — ჰორმუზის სრუტის ნაწილობრივი დახურვა
  • უსაფრთხოების რისკები — ტანკერებისა და ინფრასტრუქტურის საფრთხე
  • მოლოდინები — ბაზარი წინასწარ ზრდის ფასს, თუ ელოდება დეფიციტს

Reuters-ის შეფასებით, ომის დაწყების შემდეგ საწვავის ფასები აშშ-ში 40%-ზე მეტით გაიზარდა, რაც პირდაპირ აისახა ინფლაციაზე და მომხმარებელთა ხარჯებზე

რა მოხდება ომის დასრულების შემთხვევაში?

თეორიულად, თუ:

  • ჰორმუზის სრუტე სრულად გაიხსნება
  • ნავთობის ექსპორტი აღდგება
  • რეგიონში სტაბილურობა დაბრუნდება

მაშინ ფასები ნამდვილად შეიძლება შემცირდეს.

მაგრამ აქ არის მნიშვნელოვანი „მაგრამ“ — ენერგეტიკული ბაზარი მხოლოდ ერთი ფაქტორით არ იმართება.

ანალიტიკური შეფასება

ანალიტიკოსები, ენერგეტიკის ექსპერტები და ბაზრის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ტრამპის განცხადება ნაწილობრივ სწორ ეკონომიკურ ლოგიკას ეფუძნება, თუმცა რეალობა ბევრად უფრო კომპლექსურია.

მათი შეფასებით:

  • ომის დასრულება ნამდვილად ამცირებს ფასებზე ზეწოლას
  • მაგრამ მიწოდების სრული აღდგენა დროს მოითხოვს
  • ბაზარზე გავლენას ახდენს ასევე OPEC-ის პოლიტიკა, გლობალური მოთხოვნა და სხვა კონფლიქტებიც

ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ ენერგეტიკული ბაზრები ხშირად ინარჩუნებს „რისკის პრემიას“ — ანუ ფასები შეიძლება არ დაბრუნდეს იმ დონეზე, რაც ომამდე იყო, თუნდაც კონფლიქტი დასრულდეს.

ტრამპის განცხადება ბენზინის ფასების შემცირებაზე ეფუძნება ლოგიკურ ეკონომიკურ მოლოდინს, თუმცა რეალურად ეს პროცესი ბევრად უფრო რთულია.

ენერგეტიკული ბაზარი გლობალური სისტემაა, სადაც ერთი კონფლიქტის დასრულება შეიძლება ფასებზე გავლენა მოახდინოს, მაგრამ საბოლოო შედეგს განსაზღვრავს მიწოდების რეალური აღდგენა, გეოპოლიტიკური სტაბილურობა და ბაზრის საერთო დინამიკა.

წყაროები: