ირანის ომის პოლიტიკური ფასი ამერიკაში, რატომ მიიჩნევს მხოლოდ 24% კონფლიქტს გაღებულ ხარჯებად ღირსად.

ამერიკელების მხოლოდ 24% მიიჩნევს, რომ ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის ომი გაღებულ ხარჯებად ღირდა. ეს ციფრი მხოლოდ საზოგადოებრივი განწყობის სტატისტიკა არ არის, ის აჩვენებს, რომ კონფლიქტი ამერიკაში უკვე გადაიქცა ფისკალურ, ინფლაციურ და საარჩევნო რისკად. Reuters/Ipsos-ის ბოლო გამოკითხვის მიხედვით, გამოკითხულთა ნახევარი ამბობს, რომ ომი ხარჯად არ ღირდა, ხოლო დანარჩენი ნაწილი პასუხზე ვერ ჩამოყალიბდა. იგივე კვლევა აჩვენებს, რომ მხოლოდ 23% ფიქრობს, რომ აშშ ომის შემდეგ ირანთან მიმართებით უფრო ძლიერ პოზიციაშია, 35% კი მიიჩნევს, რომ ქვეყანა უფრო სუსტ პოზიციაში აღმოჩნდა. გამოკითხვა ხუთი დღის განმავლობაში ჩატარდა, 1 262 ამერიკელი ზრდასრული რესპონდენტის მონაწილეობით, ცდომილების ზღვარი კი 3 პროცენტული პუნქტია.

მთავარი თემა უკვე აღარ არის მხოლოდ სამხედრო შედეგი, არამედ კითხვა, რა მიიღო ამერიკამ იმ ფინანსური, პოლიტიკური და ეკონომიკური ფასის სანაცვლოდ, რომელსაც ახლა მოქალაქეები და ბიუჯეტი იხდიან.

საზოგადოებრივი სკეპტიციზმის მთავარი მიზეზი ისაა, რომ ომის შედეგი ბევრისთვის გაურკვეველია, ხოლო ხარჯი, ძალიან კონკრეტული. Reuters/Ipsos-ის მონაცემებით, ამერიკელების 63% ფიქრობს, რომ ვაშინგტონსა და თეირანს შორის მიღწეული შეთანხმება lasting peace-ს, ანუ გრძელვადიან მშვიდობას, სავარაუდოდ ვერ მოიტანს. მხოლოდ 18% ხედავს ასეთ შედეგს რეალისტურად. ეს ნიშნავს, რომ ამომრჩევლისთვის ომი არა დასრულებულ წარმატებად, არამედ ძვირ და გაურკვეველ პროცესად აღიქმება. პოლიტიკურად ეს განსაკუთრებით მძიმეა დონალდ ტრამპისთვის, რომლის საერთო მხარდაჭერაც იგივე გამოკითხვაში 34%-მდე დაეცა და მისი მეორე ვადის ყველაზე დაბალ ნიშნულს გაუთანაბრდა. უფრო პრობლემურია ეკონომიკური ნდობა: Reuters-ის მიხედვით, ცხოვრების ღირებულებასთან დაკავშირებით ტრამპის მხარდაჭერა 22%-ია, რაც აჩვენებს, რომ ირანის კონფლიქტი პირდაპირ ებმის ინფლაციისა და household budget-ის თემას.

ფინანსური მხარე ამ სკეპტიციზმს კიდევ უფრო ამყარებს. The Guardian-ის ცნობით, თეთრმა სახლმა კონგრესს 87.6 მილიარდი დოლარის დამატებითი დაფინანსება სთხოვა, საიდანაც 67.1 მილიარდი დოლარი ირანთან დაკავშირებული კონფლიქტის ხარჯებზე უნდა წავიდეს. მოთხოვნაში შედის 21 მილიარდი დოლარი საბრძოლო მასალის შესავსებად და თავდაცვითი ინდუსტრიული ბაზის მხარდასაჭერად. დამატებით, პაკეტი ითვალისწინებს 11.1 მილიარდ დოლარს ამერიკელი ფერმერებისთვის, რომლებიც ტარიფებით, სასუქისა და დიზელის გაძვირებით დაზარალდნენ, ასევე 1.4 მილიარდ დოლარს ებოლას გავრცელებაზე რეაგირებისთვის. ეს ნიშნავს, რომ ირანის ომი აშშ-ის ბიუჯეტში მხოლოდ პენტაგონის ხარჯად არ ჩანს, მისი ეკონომიკური კვალი გადადის სოფლის მეურნეობაზე, ენერგიაზე, ლოგისტიკაზე და ინფლაციურ პოლიტიკაზე.

ეკონომიკური ეფექტის გასაგებად ეს თანხები შინამეურნეობის დონეზეც უნდა გადავთვალოთ. თუ მხოლოდ ირანის კონფლიქტთან დაკავშირებულ 67.1 მილიარდ დოლარს ავიღებთ და აშშ-ის დაახლოებით 132 მილიონ household-ზე გავყოფთ, ფისკალური ტვირთი დაახლოებით 508 დოლარი გამოდის ერთ შინამეურნეობაზე. ეს არ ნიშნავს, რომ ოჯახები ამ თანხას პირდაპირ გადაიხდიან, მაგრამ აჩვენებს, რა მასშტაბის ბიუჯეტურ რესურსზეა საუბარი. თუ მთლიან დამატებით მოთხოვნას, 87.6 მილიარდ დოლარს, იგივე პრინციპით გადავითვლით, ერთ household-ზე დაახლოებით 663 დოლარი გამოდის. ამ გამოთვლას ემატება მომხმარებლის ყოველდღიური ხარჯიც: Moody’s Analytics-ის მთავარი ეკონომისტის, მარკ ზანდის შეფასებით, ირანის ომმა ტიპურ ამერიკულ ოჯახს უკვე დაახლოებით 1 000 დოლარი დაუჯდა, მათ შორის 300 დოლარი ბენზინის გაძვირებით, 200 დოლარი დიზელისა და მიწოდების ხარჯებით, 100 დოლარი ავიაბილეთების გაძვირებით, 150 დოლარი შესაძლო მაღალი საპროცენტო განაკვეთების ეფექტით და დაახლოებით 250 დოლარი სამხედრო ხარჯების წილით. ეს არის ეკონომისტის შეფასება და არა ოფიციალური ბიუჯეტური დათვლა, თუმცა კარგად აჩვენებს, რატომ ხედავს ამერიკელი ამომრჩეველი ომს არა აბსტრაქტულ საგარეო პოლიტიკად, არამედ საკუთარი საფულის პრობლემად.

ენერგეტიკული არხი ამ კონფლიქტის ყველაზე სწრაფი ეკონომიკური გადამცემი გახდა. Reuters-ის მიხედვით, აშშ-ირანის წინასწარმა შეთანხმებამ გლობალური ნავთობის ფასები სწრაფად შეამცირა, თუმცა ამერიკელი მომხმარებლისთვის ბენზინი მაინც უფრო ძვირი დარჩა, ვიდრე ომის დაწყებამდე იყო. Reuters-ი ასევე წერს, რომ ირანის პასუხმა თავდაპირველ დარტყმებზე შეაფერხა ენერგომატარებლების მოძრაობა, რომელმაც გლობალური ნავთობის ვაჭრობის დაახლოებით მეხუთედი მოიცვა. ამიტომაც, თუნდაც საბაზრო ფასი მოკლევადიანად შემცირდეს, საბოლოო მომხმარებლისთვის შედეგი ნელა მოდის, რადგან საწვავის საცალო ფასი, გადაზიდვების დაზღვევა, ლოგისტიკა და მარაგების აღდგენა ერთ დღეში არ იაფდება.

საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს, IEA-ის ივნისის ანგარიშიც აჩვენებს, რომ ომის ეფექტი ბაზრიდან სწრაფად არ ქრება. IEA-ის პროგნოზით, 2026 წელს გლობალური ნავთობის მოთხოვნა წლიურად 1.1 მილიონი ბარელით დღეში შემცირდება, ხოლო გლობალური მიწოდება 3.9 მილიონი ბარელით დღეში, 102.4 მილიონ ბარელამდე დღეში დაიწევს. სააგენტო წერს, რომ დროებითი შეთანხმება ახლო აღმოსავლეთის ექსპორტის აღდგენის შესაძლებლობას ქმნის, მაგრამ ნაღმების მოცილება, სატრანზიტო შეთანხმებები და მიწოდების ჯაჭვების ნორმალიზება დროს მოითხოვს. ეს ნიშნავს, რომ ომის ეკონომიკური ეფექტი არ სრულდება ზავის ხელმოწერის დღეს, ის რჩება საწვავის ფასში, მიწოდების რისკში, სასუქის ფასში და საბოლოოდ, საკვებისა და ტრანსპორტის ხარჯშიც.

ამიტომ გამოკითხვის 24%-იანი მაჩვენებელი მხოლოდ საგარეო პოლიტიკის შეფასება არ არის. ეს არის ხარჯისა და შედეგის პოლიტიკური ბალანსი. როდესაც მოქალაქე ხედავს, რომ ომი ბიუჯეტს ათობით მილიარდი დოლარი უჯდება, საწვავი და ლოგისტიკა ძვირდება, შეთანხმების გამძლეობაში კი უმრავლესობა არ არის დარწმუნებული, მხარდაჭერის შემცირება ბუნებრივია. Pew Research Center-ის მარტის კვლევამაც აჩვენა, რომ ამერიკელების 61% არ იწონებდა ტრამპის მოქმედებას ირანის კონფლიქტის მართვაში, ხოლო 40% ფიქრობდა, რომ აშშ-ის სამხედრო მოქმედება ქვეყანას გრძელვადიანად ნაკლებად უსაფრთხოს გახდიდა. იმავე კვლევაში 54% ელოდა, რომ სამხედრო მოქმედება მინიმუმ კიდევ ექვსი თვე გაგრძელდებოდა. ეს ადრე დაფიქსირებული სკეპტიციზმი ივნისში უკვე უფრო მკაცრ კითხვად გადაიქცა: ღირდა თუ არა ეს ომი საერთოდ?

სხვა კვლევებიც იგივე განწყობას აძლიერებს. Quinnipiac-ის მარტის ეროვნულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ ამომრჩეველთა 54% აშშ-ის სამხედრო მოქმედებას ირანში ეწინააღმდეგებოდა, 39% კი მხარს უჭერდა. პარტიული სურათი მკვეთრად განსხვავებული იყო: რესპუბლიკელების 86% სამხედრო მოქმედებას მხარს უჭერდა, დემოკრატების 92% და დამოუკიდებლების 64% კი ეწინააღმდეგებოდა. ეს აჩვენებს, რომ ირანის ომი თავიდანვე პოლარიზებული საკითხი იყო, მაგრამ ბოლო მონაცემებში პრობლემური გახდა არა მხოლოდ პარტიული განსხვავება, არამედ ისიც, რომ რესპუბლიკური პრეზიდენტის მხარდამჭერებშიც იზრდება კითხვა, რა იყო საბოლოო მოგება. Reuters/Ipsos-ის მიხედვით, მხოლოდ რესპუბლიკელების დაახლოებით ნახევარი თვლის, რომ აშშ ირანთან მიმართებით ომის შემდეგ უფრო ძლიერ პოზიციაშია.

ბიზნესისთვის ეს თემა მნიშვნელოვანია სამი მიმართულებით. პირველი არის საწვავი და ინფლაცია. თუ კონფლიქტი ენერგომატარებლების ბაზარზე რისკპრემიას ტოვებს, ეს პირდაპირ აისახება ტრანსპორტზე, ავიაციაზე, სოფლის მეურნეობაზე, საკვების ფასზე და საბოლოო მომხმარებლის ხარჯზე. მეორე არის ფისკალური სივრცე. როდესაც ადმინისტრაცია ათობით მილიარდ დოლარს ითხოვს ომისა და დაკავშირებული ეკონომიკური შოკების დასაფინანსებლად, ეს ზრდის ზეწოლას ბიუჯეტზე, დეფიციტზე და სხვა პრიორიტეტებზე. მესამე არის პოლიტიკური რისკი. 2026 წლის შუალედური არჩევნების წინ ომის არაპოპულარობა შეიძლება პირდაპირ აისახოს ბიზნესგარემოზე, რეგულაციებზე, თავდაცვის კონტრაქტებზე, ენერგოპოლიტიკასა და საგარეო სავაჭრო გადაწყვეტილებებზე. Reuters/Ipsos-ის მონაცემებით, დამოუკიდებელი რეგისტრირებული ამომრჩევლების მხოლოდ 17% ამბობდა, რომ დღეს არჩევნები რომ ტარდებოდეს, თავის ოლქში რესპუბლიკელ კანდიდატს მისცემდა ხმას, 34% კი დემოკრატ კანდიდატს აირჩევდა.

საფრთხე ტრამპის ადმინისტრაციისთვის ისაა, რომ ირანის ომი ეჯახება მის ორ მთავარ პოლიტიკურ დაპირებას: ინფლაციის შემცირებას და ძვირ საგარეო ომებში ჩართვისგან თავის არიდებას. როდესაც ამომრჩეველი ომს აკავშირებს საწვავის ფასთან, ბიუჯეტის ახალ მოთხოვნასთან და გაურკვეველ მშვიდობასთან, საგარეო პოლიტიკის კრიზისი შიდა ეკონომიკურ კრიზისად იქცევა. სწორედ ამიტომ, 24% არ არის მხოლოდ გამოკითხვის ციფრი, ეს არის პოლიტიკური გაფრთხილება, რომ სამხედრო მოქმედების ლეგიტიმაცია ეკონომიკური შედეგით ფასდება. თუ კონფლიქტმა არ მოიტანა მკაფიო უსაფრთხოების მოგება, მაგრამ დატოვა მაღალი ხარჯი, ამომრჩეველი მას არა გამარჯვებად, არამედ ზედმეტად ძვირ გადაწყვეტილებად აღიქვამს.

საბოლოოდ, ირანის ომის ამერიკული შეფასება აჩვენებს, რომ XXI საუკუნის სამხედრო კონფლიქტებში გამარჯვების საზომი მხოლოდ ფრონტზე მიღწეული შედეგი აღარ არის. ის იზომება ნავთობის ფასით, ბიუჯეტის მოთხოვნით, household cost-ით, მომხმარებლის განწყობით და არჩევნებში შესაძლო შედეგით. თუ მხოლოდ 24% ფიქრობს, რომ ომი ღირდა, ეს ნიშნავს, რომ ადმინისტრაციას ჯერ არ დაუმტკიცებია მთავარი რამ: რომ სამხედრო და ეკონომიკური ფასი მიღებულ სტრატეგიულ შედეგს შეესაბამებოდა. ბიზნესისთვის კი სიგნალი მკაფიოა: ირანის კონფლიქტის შემდეგი ეტაპი მხოლოდ დიპლომატიურ მაგიდასთან არ გადაწყდება. ის გადაწყდება ენერგობაზრებზე, კონგრესში, მომხმარებლის საფულეში და ნოემბრის საარჩევნო უბნებზე.

წყაროები: