50 წელს გადაცილებული ადამიანების დასაქმება განვითარებული ეკონომიკებისთვის ერთ-ერთ მთავარ საკითხად იქცა. მოსახლეობის დაბერების, შობადობის შემცირების და სამუშაო ძალის დეფიციტის ფონზე, სახელმწიფოები სულ უფრო მეტად ცდილობენ იმ ადამიანების შრომით ბაზარზე შენარჩუნებას, რომლებიც ადრე პენსიასთან ახლოს მდგომ ჯგუფად განიხილებოდნენ.
ამ მიმართულებით ყურადღების ცენტრში დიდი ბრიტანეთია. საერთაშორისო მონაცემების მიხედვით, ქვეყანა OECD-ის წევრებს შორის ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ბაზრად რჩება 50 წელს გადაცილებული ადამიანების დასაქმების კუთხით. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ახალი დაქირავებების მაჩვენებელი, სადაც 50 წელს გადაცილებული კადრების წილი ევროპის არაერთ ქვეყანაზე მაღალია. ეს მიუთითებს, რომ ბრიტანული შრომითი ბაზარი ასაკოვან სპეციალისტებს მხოლოდ არსებულ პოზიციებზე არ ინარჩუნებს, არამედ მათ ახალ სამუშაო შესაძლებლობებშიც რთავს.
OECD-ის შეფასებით, განვითარებულ ქვეყნებში ასაკოვანი სამუშაო ძალის მნიშვნელობა სწრაფად იზრდება. 2024 წელს OECD-ის ქვეყნებში 55-64 წლის ადამიანების საშუალო დასაქმების დონე 64.6% იყო, მაშინ როდესაც 25-54 წლის ჯგუფში ეს მაჩვენებელი 80.1%-ს აღწევდა. ეს სხვაობა აჩვენებს, რომ ეკონომიკებს ჯერ კიდევ დიდი გამოუყენებელი შრომითი რესურსი აქვთ.
დიდი ბრიტანეთის შემთხვევაში, ბოლო ორი ათწლეულის სურათი მნიშვნელოვნად შეიცვალა. OECD-ის მონაცემებით, 2000-დან 2023 წლამდე 50-64 წლის ადამიანების დასაქმების დონე ქვეყანაში 50.8%-დან 65%-მდე გაიზარდა, ხოლო 65-69 წლის ჯგუფში 11.3%-დან 26%-მდე. განსაკუთრებით გაიზარდა 60-64 წლის ქალების დასაქმება, რაც საპენსიო ასაკის ცვლილებებთან, განათლების დონის ზრდასთან და შრომის ბაზრის მოქნილობასთან არის დაკავშირებული.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, ეს მხოლოდ სოციალური პოლიტიკის საკითხი არ არის. ასაკოვანი მუშახელის შენარჩუნება ზრდის საგადასახადო შემოსავლებს, ამცირებს სოციალური დახმარებებისა და პენსიების წნეხს და კომპანიებს ეხმარება კადრების დეფიციტის შევსებაში. OECD-ის სცენარული ანალიზის მიხედვით, დიდ ბრიტანეთში ასაკოვანი მუშახელის დასაქმების ზრდას შეუძლია ერთ სულ მოსახლეზე ეკონომიკური ზრდა დამატებით 0.26 პროცენტული პუნქტით გაზარდოს. ეს მაჩვენებელი OECD-ის საშუალო პოტენციურ ეფექტზე მაღალია.
ბიზნესისთვის ეს ტენდენცია პრაქტიკულ მნიშვნელობას იძენს. 50 წელს გადაცილებული თანამშრომლები ხშირად ფლობენ პროფესიულ გამოცდილებას, ინსტიტუციურ ცოდნას და მენეჯერულ უნარებს, რომელთა სწრაფად ჩანაცვლება რთულია. ამავე დროს, კომპანიებისთვის იზრდება მოთხოვნა მოქნილ სამუშაო გრაფიკზე, გადამზადებაზე, ჯანმრთელობის მხარდაჭერაზე და ასაკობრივი დისკრიმინაციის შემცირებაზე. სპეციალისტების შეფასებით, ის კომპანიები, რომლებიც მრავალთაობიან სამუშაო მოდელს უკეთ ააწყობენ, კადრების შენარჩუნებისა და პროდუქტიულობის კუთხით უფრო კონკურენტუნარიანები იქნებიან.
თუმცა დიდი ბრიტანეთის მაგალითი მხოლოდ წარმატების ისტორია არ არის. ქვეყანაში ეკონომიკური უმოქმედობა, განსაკუთრებით ჯანმრთელობის პრობლემების გამო, კვლავ მაღალია. პანდემიის შემდეგ შრომის ბაზრიდან გასული ადამიანების ნაწილი სწორედ უფროს ასაკობრივ ჯგუფს მიეკუთვნება. ამიტომ მთავრობის პოლიტიკა ფოკუსირებულია დასაქმების, ჯანდაცვისა და გადამზადების სისტემების ერთმანეთთან დაკავშირებაზე. ამ მიმართულებით ბრიტანეთის მთავრობამ „Get Britain Working“ პროგრამა წარადგინა, რომელიც 240 მილიონი ფუნტის ინვესტიციას ითვალისწინებს და ეკონომიკურად არააქტიური ადამიანების შრომით ბაზარზე დაბრუნებას ისახავს მიზნად.
ამ თემას პირდაპირი საბიუჯეტო მნიშვნელობაც აქვს. 50 წელს გადაცილებულთა დასაქმების ზრდა ამცირებს სოციალური დაცვის სისტემაზე ზეწოლას, ხოლო პენსიების, ჯანდაცვისა და ხანგრძლივი მოვლის ხარჯების ზრდის ფონზე სახელმწიფოებისთვის ეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფისკალური ბალანსის ინსტრუმენტია. ბრიტანეთში ეს განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან მთავრობა ერთდროულად ებრძვის ეკონომიკურ უმოქმედობას, შრომითი რესურსის დეფიციტს და ბიუჯეტზე სოციალური ხარჯების მზარდ ტვირთს.
ანალიტიკოსები, ეკონომისტები და შრომის ბაზრის სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ მომდევნო წლებში განვითარებული ქვეყნების კონკურენტუნარიანობა მხოლოდ ტექნოლოგიურ ინოვაციებზე არ იქნება დამოკიდებული. ერთ-ერთი გადამწყვეტი ფაქტორი გახდება ის, თუ რამდენად შეძლებენ ქვეყნები ასაკოვანი მუშახელის შრომით ბაზარზე შენარჩუნებას, გადამზადებას და უფრო პროდუქტიულად ჩართვას. ხელოვნური ინტელექტისა და ავტომატიზაციის განვითარებაც კი სრულად ვერ გაანეიტრალებს დემოგრაფიული დაბერების ეფექტს, თუ სამუშაო ძალის ნაწილი ნაადრევად დატოვებს ბაზარს.
საბოლოოდ, 50 წელს გადაცილებულთა დასაქმება დიდი ბრიტანეთისთვის და OECD-ის სხვა ქვეყნებისთვის ეკონომიკური ზრდის, ფისკალური მდგრადობისა და ბიზნესის პროდუქტიულობის საკითხია. ქვეყნები, რომლებიც უფროს ასაკობრივ ჯგუფებს მხოლოდ პენსიის მიმღებებად კი არა, ეკონომიკის აქტიურ მონაწილეებად განიხილავენ, მოსახლეობის დაბერების პირობებში უფრო მდგრად შრომით ბაზარს და უფრო ძლიერ ეკონომიკურ საფუძველს შექმნიან.
წყაროები:
https://www.oecd.org/en/topics/ageing-and-employment.html
https://www.statista.com/chart/36211/new-hires-in-the-past-12-months-who-were-aged-50-and-over/
